राजतानि गृहाण्यत्र दृश्यंते प्रकृतेरपि । विचित्रमणिसन्नद्धा नानामाणिक्यगोपुराः
तेथे घरं चांदीसारखी दिसतात, विविध रत्नांनी सजलेली आणि अनेक प्रकारच्या माणिक्यांनी मढवलेल्या गोपुरांनी शोभलेली आहेत.
पद्मिन्यो यत्र लोकानां गेहे गेहे मनोहराः । हरंति चित्तानि नृणां मुखपद्मकलेक्षिताः
प्रत्येक घरात सुंदर कमळ तलाव आहेत, जे लोकांच्या मनाला भुरळ घालतात, आणि त्यांच्या चेहऱ्याच्या कमळासारख्या प्रतिबिंबाने अधिक सुंदर दिसतात.
पद्मरागमणिर्यत्र गेहे गेहे सुभूमिषु । बद्धः संलक्ष्यते विप्र तदोष्ठस्पर्धया नु किम्
प्रत्येक घरात, चांगल्या भूमीवर, पद्मराग रत्न ठेवलेलं असतं, हे ब्राह्मण, कदाचित त्यांच्या ओठांच्या लालपणाशी स्पर्धा करत असावं.
क्रीडाशैलाः प्रत्यगारं नीलरत्नविनिर्मिताः । कुर्वंति शंकां मेघस्य मयूराणां कलापिनाम्
प्रत्येक राजवाड्यात निळ्या रत्नांनी बनवलेले खेळाचे डोंगर आहेत, त्यामुळे ते ढग आहेत की मोरांच्या पिसांचा मुकुट, असं वाटतं.
हंसा यत्र नृणां गेहे स्फाटिकेषु नियंत्रिताः । कुर्वंति मेघान्नो भीतिं मानसं न स्मरंति च
माणसांच्या घरात, स्फटिकाच्या कुंपणात ठेवलेले हंस आहेत; त्यांना ढगांची भीती नाही आणि मानस सरोवराची आठवणही येत नाही.
निरंतरं शिवस्थाने ध्वस्तं चंद्रिकया तमः । शुक्लकृष्णविभेदो न पक्षयोस्तत्र वै नृणाम्
शिवाच्या निवासस्थानी, सतत चंद्रप्रकाशामुळे अंधार नाहीसा झालेला असतो; तिथे लोकांमध्ये वाढ किंवा क्षय अशा पंधरवड्यांचा फरक नसतो.
तत्र वीरमणी राजा धार्मिकेष्वग्रणीर्महान् । राज्यं करोति विपुलं सर्वभोगसमन्वितम्
त्या ठिकाणी वीरमणी नावाचा राजा, धर्मशील आणि मोठ्या कीर्तीचा, सर्व सुखांनी परिपूर्ण असे विस्तीर्ण राज्य करीत होता.
तस्य पुत्रो महाशूरो नाम्ना रुक्मांगदो बली । वनिताभिर्गतो रम्यदेहाभिः क्रीडितुं वनम्
त्याचा मुलगा, अत्यंत पराक्रमी आणि धाडसी, रुक्मांगद नावाचा, सुंदर अंगयष्टी असलेल्या स्त्रियांसोबत खेळण्यासाठी वनात गेला.
तासां मंजीरसंरावः कंकणानां रवस्तथा । मनो हरति कामस्य किमन्यस्य कथात्र भोः
त्या स्त्रियांच्या पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि कंकणांची झंकार, मनाला मोहून टाकणारी होती—इतर काही सांगायची गरजच नाही, हो.
वनं जगाम सुमहत्सुपुष्पनगसंयुतम् । सदाशिवकृतस्थानमृतुषट्कैर्विराजितम्
तो एक विशाल, फुलांनी बहरलेला, सदा शिवाने निर्माण केलेला आणि सहा ऋतूंनी शोभून निघालेला वनात गेला.
चंपका यत्र बहुशः फुल्लकोरकशोभिताः । कुर्वंति कामिनां तत्र हृच्छयार्तिं विलोकिताः
तेथे चाफ्याची झाडे, अनेक उमललेल्या कळ्यांनी सजलेली, पाहणाऱ्यांच्या मनात प्रेमाची तळमळ निर्माण करीत होती.
चूताः फलादिभिर्नम्रा मंजरीकोटिसंयुताः । नागाः पुन्नागवृक्षाश्च शालास्तालास्तमालकाः
आंब्याची झाडे, फळांनी वाकलेली आणि असंख्य मंजऱ्यांनी भरलेली, तसेच नाग, पुन्नाग, शाल, ताड आणि तमाळ अशी झाडे तेथे होती.
कोकिलानां समारावा यत्र च श्रुतिगोचराः । सदा मधुपझंकार गतनिद्राः सुमल्लिकाः
तेथे कोकिळांचा गोड आवाज कानावर पडत होता आणि मधमाशांच्या गुंजारवाने झोप न लागलेल्या मल्लिकेच्या फुलांनी वातावरण भरून गेले होते.
दाडिमानां समूहाश्च कर्णिकारैः समन्विताः । केतकीकानकीवन्यवृक्षराजिविराजिताः
दाडिमाच्या झाडांचे घोस कर्णिकारासोबत मिसळले होते आणि केतकीच्या बनांनी व इतर वनातील झाडांच्या राजेशाही सौंदर्याने ते वन शोभून गेले होते.
तस्मिन्वने प्रमदसंयुतचित्तवृत्तिर्गायन्कलं मधुरवाग्विचिकीर्षयोच्चैः । उद्यत्कुचाभिरभितो वनिताभिरागाच्छोभानिधान वपुरुद्गतभीर्विवेश
त्या वनात, स्त्रियांच्या संगतीत मन गुंतलेले असताना, तो मधुर आवाजात गाऊ लागला, त्यांना आनंद द्यावा म्हणून; उन्नत उरोज असलेल्या स्त्रियांनी वेढलेला, सौंदर्याचा खजिना असलेला तो, थोडा संकोचतच, आत गेला.
काश्चित्तं नृत्यविद्याभिस्तोषयंति स्म शोभनम् । काश्चिद्गानकलाभिश्च काश्चिद्वाक्चतुरोचितैः
काही स्त्रिया नृत्यकलेने त्याला आनंद देत होत्या, काही गाण्याच्या कौशल्याने, तर काही सुयोग्य आणि चतुर शब्दांनी त्याला प्रसन्न करत होत्या.
भ्रूसंज्ञया पराः काश्चित्तोषयामासुरुन्मदाः । परिरंभणचातुर्यैस्तं हृष्टं विदधुः स्त्रियः
काही स्त्रिया, प्रेमाने भारावलेल्या, भुवईच्या खुणांनी त्याला आनंद देत होत्या; तर कुशल आलिंगनांनी त्या स्त्रियांनी त्याला अत्यंत आनंदी केले.
ताभिः पुष्पोच्चयं कृत्वा भूषयामास ताः स्त्रियः । वाण्या कोमलया शंसन्रेमे कामवपुर्धरः
त्यांच्यासोबत फुलं गोळा करून त्या स्त्रियांनी त्याला सजवलं; कोमल वाणीतून त्या त्याचं कौतुक करू लागल्या, कारण त्याचं रूपच आकर्षक होतं.
एवं प्रवृत्ते समये राजराजस्य धीमतः । प्रायात्तद्वनदेशं स हयः परमशोभनः
राजांचा राजा, बुद्धिमान रुक्मांगद, अशा प्रकारे रममाण असताना, तो अत्यंत सुंदर घोडा त्या वनात आला.
तं स्वर्णपत्ररचितैकललाटदेशं । गंगासमं घुसृणकुंकुम पिंजरांगम् । गत्यासमं पवनवेगतिरस्करिण्या । दृष्ट्वा स्त्रियः परमकौतुकधामदेहम्
त्या स्त्रियांनी पाहिलं—एक घोडा, ज्याच्या कपाळावर एकच सोन्याची पट्टी होती, अंग गंगेप्रमाणे उजळ, केशराच्या रंगाने फुललेला, चालण्यात अद्वितीय, वाऱ्याच्या वेगाने धावणारा, आणि पाहणाऱ्यांना आश्चर्यचकित करणारा.
ऊचुः पतिं कमलमध्यपिशंगवर्णा -। स्ताम्राधरप्रतिभयाहतविद्रुमाभाः । दंतव्रजप्रमितहास्यसुशोभिवक्त्राः । कामस्य बाणनयनादिविमोहनाभाः
त्या स्त्रिया आपल्या पतीला म्हणाल्या, ज्यांचे चेहरे कमळाच्या केसरासारखे, ओठ तांबड्या तांब्यासारखे, दात प्रवाळासारखे चमकदार आणि डोळे कामदेवाच्या बाणांसारखे मोहक होते.
स्त्रिय ऊचुः। कांतकोयं महानर्वास्वर्णपत्रैकशोभितः । कस्य वा भाति शोभाढ्यो गृहाण स्वबलादिमम्
त्या स्त्रिया म्हणाल्या: 'प्रिय, हा कोण मोठा घोडा आहे, ज्याला एकच सोन्याची पट्टी आहे? हा कोणाचा आहे, इतका तेजस्वी दिसणारा? हे बघ, तूच घे, कारण तूच सर्वांत बलवान आहेस.'
शेष उवाच। तदुक्तं वच आकर्ण्य लीलाललितलोचनः । जग्राह हयमेकेन करपद्मेन लीलया
शेष म्हणतो: त्या स्त्रियांचे बोल ऐकून, मोहक आणि खेळकर डोळ्यांनी तो एकाच कमळासारख्या हाताने सहजतेने घोडा पकडतो.
वाचयित्वा स्वर्णपत्रं स्पष्टवर्णसमन्वितम् । जहास महिलामध्ये जगाद वचनं पुनः
सोन्याच्या पट्टीवर स्पष्ट अक्षरांनी लिहिलेलं वाचून, तो स्त्रियांच्या मध्ये हसला आणि पुन्हा बोलू लागला.
रुक्मांगद उवाच। पृथिव्यां नास्ति मे पित्रा समः शौर्येण च श्रिया । तस्मिन्कथं विधत्ते स उत्सेकं रामभूमिपः
रुक्मांगद म्हणाला, पृथ्वीवर शौर्य आणि वैभव यामध्ये माझ्या वडिलांसारखा कोणीच नाही; मग रामाच्या भूमीचा राजा त्यांचा अपमान कसा करू शकतो?
यस्य रक्षां प्रकुरुते सदा रुद्रः पिनाकधृक् । यं देवा दानवा यक्षा नमंति मणिमौलिभिः
ज्याची नेहमीच रुद्र, पिनाकधारी, रक्षा करतो आणि देव, दानव, यक्ष ज्याला मणी जडलेल्या मुकुटांनी वाकून नमस्कार करतात—
कुरुताद्वाजिमेधं वै जनको मे महाबलः । या त्वेष वाजिशालायां बध्नंतु मम वै भटाः
माझ्या बलवान वडिलांनी जनकाने अश्वमेध यज्ञ करावा; पण या अस्तबलातील घोडा मात्र माझ्या सैनिकांनी बांधावा.
इति वाक्यं समाकर्ण्य महिलास्ता मनोहराः । प्रहर्षवदना जाताः कांतं तु परिरेभिरे
ही वाक्ये ऐकल्यावर सुंदर स्त्रिया आनंदाने उजळून गेल्या आणि आपल्या प्रियकराला मिठी मारली.
गृहीत्वा च हयं पुत्रो राज्ञो वीरमणेर्महान् । पुरं पत्नीसमायुक्तो महोत्साहमवीविशत्
राजा वीरमणींच्या महात्मा पुत्राने घोडा घेतला आणि आपल्या पत्नींसह मोठ्या उत्साहात नगरात प्रवेश केला.
मृदंगध्वनिषु प्रोच्चैराहतेषु समंततः । बंदिभिः संस्तुतः प्रागात्स्वपितुर्मंदिरं महत्
सर्वत्र मोठ्या आवाजात मृदंग वाजत होते, गायक स्तुती करत होते, अशा जल्लोषात तो आपल्या वडिलांच्या भव्य राजवाड्याकडे गेला.