तज्जयार्थे महास्त्रं मे गृह्णीत सुमहाबलाः । द्वैरथे स तु योद्धव्यः शत्रुघ्नेन त्वया महान्
त्याच्यावर विजय मिळवण्यासाठी, बलवान लोकांनी माझं मोठं अस्त्र घ्यावं; आणि शत्रुघ्ना, तुला त्याच्याशी एकट्याने युद्ध करावं लागेल.
इदमस्त्रं यदा त्वं तु क्षेपयिष्यसि संगरे । अनेन पूतो रामस्य स्वरूपं ज्ञास्यते पुनः
हे अस्त्र जेव्हा तू युद्धात सोडशील, तेव्हा त्याच्या प्रभावामुळे रामाचं खरं रूप पुन्हा कळेल.
ज्ञात्वा तं वाजिनं दत्वा चरणे प्रपतिष्यति । तस्माद्गृह्णीध्वमस्त्रं तन्मम वैरिविदारणम्
त्याला ओळखून, घोडा परत दिल्यावर तो तुझ्या पायावर पडेल; म्हणून, माझं हे शत्रूंचा नाश करणारं अस्त्र घ्या.
तच्छ्रुत्वा रघुनाथस्य भ्राता जग्राह चास्त्रकम् । उदङ्मुखः पवित्रांगो योगिन्या दत्तमद्भुतम्
हे ऐकून, रघुनाथाचा भाऊ, उत्तर दिशेला तोंड करून, शुद्ध देहाने, योगिनीने दिलेलं अद्भुत अस्त्र स्वीकारलं.
तत्प्राप्यास्त्रं महातेजा बभूव रिपुकर्शनः । दुष्प्रधर्ष्यो दुराराध्यो वैरिवारणसत्सृणिः
ते अस्त्र मिळाल्यावर, शत्रूंचा नाश करणारा तो तेजस्वी वीर अजिंक्य, जिंकणं कठीण आणि बलवान शत्रूंचा संहारक झाला.
तां नत्वा राघवश्रेष्ठः शत्रुघ्नो हयसत्तमम् । गृहीत्वागाज्जलात्तस्माद्रेवातीरे सुखोचिते
तिला वंदन करून, राघवांचा श्रेष्ठ शत्रुघ्नाने पाण्यातून उत्कृष्ट घोडा काढून, तो नदीच्या रम्य काठी नेला.
तं दृष्ट्वा सैनिकाः सर्वे प्रहृष्टांगा मुदान्विताः । साधुसाधु प्रशंसंतः पप्रच्छुर्हयनिर्गमम्
त्याला पाहून सर्व सैनिक आनंदाने थरारले, 'शाबास, शाबास' असं म्हणत त्याचं कौतुक केलं आणि घोडा कसा बाहेर आला हे विचारलं.
हनूमान्कथयामास हयस्यागमनं महत् । वरप्राप्तिं च ताभ्यो वै तेऽपि श्रुत्वा मुदं गताः
हनुमानाने त्यांना घोड्याचं आगमन आणि वर मिळाल्याची गोष्ट सांगितली; हे ऐकून ते सगळेही आनंदित झाले.
शेष उवाच। निनदत्सुमृदंगेषु वीणानादेषु सर्वतः । मुक्तो वाहस्ततो देव पुरं देवविनिर्मितम्
शेष म्हणाला: सर्वत्र मोठ्या मृदंगांच्या गजरात आणि वीणेच्या सुरांत, तो घोडा सोडण्यात आला आणि देवांनी बांधलेल्या नगरात गेला.
यत्र स्फाटिक कुड्यानां रचनाभिर्गृहा नृणाम् । हसंति विंध्यं विमलं पर्वतं नागसेवितम्
जिथे माणसांची घरं स्फटिकाच्या भिंतींनी बांधलेली आहेत, ती उजळ, निर्मळ असून, विंध्य पर्वताकडे तोंड करून, नागांनी सेविलेली आहेत.
राजतानि गृहाण्यत्र दृश्यंते प्रकृतेरपि । विचित्रमणिसन्नद्धा नानामाणिक्यगोपुराः
तेथे घरं चांदीसारखी दिसतात, विविध रत्नांनी सजलेली आणि अनेक प्रकारच्या माणिक्यांनी मढवलेल्या गोपुरांनी शोभलेली आहेत.
पद्मिन्यो यत्र लोकानां गेहे गेहे मनोहराः । हरंति चित्तानि नृणां मुखपद्मकलेक्षिताः
प्रत्येक घरात सुंदर कमळ तलाव आहेत, जे लोकांच्या मनाला भुरळ घालतात, आणि त्यांच्या चेहऱ्याच्या कमळासारख्या प्रतिबिंबाने अधिक सुंदर दिसतात.
पद्मरागमणिर्यत्र गेहे गेहे सुभूमिषु । बद्धः संलक्ष्यते विप्र तदोष्ठस्पर्धया नु किम्
प्रत्येक घरात, चांगल्या भूमीवर, पद्मराग रत्न ठेवलेलं असतं, हे ब्राह्मण, कदाचित त्यांच्या ओठांच्या लालपणाशी स्पर्धा करत असावं.
क्रीडाशैलाः प्रत्यगारं नीलरत्नविनिर्मिताः । कुर्वंति शंकां मेघस्य मयूराणां कलापिनाम्
प्रत्येक राजवाड्यात निळ्या रत्नांनी बनवलेले खेळाचे डोंगर आहेत, त्यामुळे ते ढग आहेत की मोरांच्या पिसांचा मुकुट, असं वाटतं.
हंसा यत्र नृणां गेहे स्फाटिकेषु नियंत्रिताः । कुर्वंति मेघान्नो भीतिं मानसं न स्मरंति च
माणसांच्या घरात, स्फटिकाच्या कुंपणात ठेवलेले हंस आहेत; त्यांना ढगांची भीती नाही आणि मानस सरोवराची आठवणही येत नाही.
निरंतरं शिवस्थाने ध्वस्तं चंद्रिकया तमः । शुक्लकृष्णविभेदो न पक्षयोस्तत्र वै नृणाम्
शिवाच्या निवासस्थानी, सतत चंद्रप्रकाशामुळे अंधार नाहीसा झालेला असतो; तिथे लोकांमध्ये वाढ किंवा क्षय अशा पंधरवड्यांचा फरक नसतो.
तत्र वीरमणी राजा धार्मिकेष्वग्रणीर्महान् । राज्यं करोति विपुलं सर्वभोगसमन्वितम्
त्या ठिकाणी वीरमणी नावाचा राजा, धर्मशील आणि मोठ्या कीर्तीचा, सर्व सुखांनी परिपूर्ण असे विस्तीर्ण राज्य करीत होता.
तस्य पुत्रो महाशूरो नाम्ना रुक्मांगदो बली । वनिताभिर्गतो रम्यदेहाभिः क्रीडितुं वनम्
त्याचा मुलगा, अत्यंत पराक्रमी आणि धाडसी, रुक्मांगद नावाचा, सुंदर अंगयष्टी असलेल्या स्त्रियांसोबत खेळण्यासाठी वनात गेला.
तासां मंजीरसंरावः कंकणानां रवस्तथा । मनो हरति कामस्य किमन्यस्य कथात्र भोः
त्या स्त्रियांच्या पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि कंकणांची झंकार, मनाला मोहून टाकणारी होती—इतर काही सांगायची गरजच नाही, हो.
वनं जगाम सुमहत्सुपुष्पनगसंयुतम् । सदाशिवकृतस्थानमृतुषट्कैर्विराजितम्
तो एक विशाल, फुलांनी बहरलेला, सदा शिवाने निर्माण केलेला आणि सहा ऋतूंनी शोभून निघालेला वनात गेला.
चंपका यत्र बहुशः फुल्लकोरकशोभिताः । कुर्वंति कामिनां तत्र हृच्छयार्तिं विलोकिताः
तेथे चाफ्याची झाडे, अनेक उमललेल्या कळ्यांनी सजलेली, पाहणाऱ्यांच्या मनात प्रेमाची तळमळ निर्माण करीत होती.
चूताः फलादिभिर्नम्रा मंजरीकोटिसंयुताः । नागाः पुन्नागवृक्षाश्च शालास्तालास्तमालकाः
आंब्याची झाडे, फळांनी वाकलेली आणि असंख्य मंजऱ्यांनी भरलेली, तसेच नाग, पुन्नाग, शाल, ताड आणि तमाळ अशी झाडे तेथे होती.
कोकिलानां समारावा यत्र च श्रुतिगोचराः । सदा मधुपझंकार गतनिद्राः सुमल्लिकाः
तेथे कोकिळांचा गोड आवाज कानावर पडत होता आणि मधमाशांच्या गुंजारवाने झोप न लागलेल्या मल्लिकेच्या फुलांनी वातावरण भरून गेले होते.
दाडिमानां समूहाश्च कर्णिकारैः समन्विताः । केतकीकानकीवन्यवृक्षराजिविराजिताः
दाडिमाच्या झाडांचे घोस कर्णिकारासोबत मिसळले होते आणि केतकीच्या बनांनी व इतर वनातील झाडांच्या राजेशाही सौंदर्याने ते वन शोभून गेले होते.
तस्मिन्वने प्रमदसंयुतचित्तवृत्तिर्गायन्कलं मधुरवाग्विचिकीर्षयोच्चैः । उद्यत्कुचाभिरभितो वनिताभिरागाच्छोभानिधान वपुरुद्गतभीर्विवेश
त्या वनात, स्त्रियांच्या संगतीत मन गुंतलेले असताना, तो मधुर आवाजात गाऊ लागला, त्यांना आनंद द्यावा म्हणून; उन्नत उरोज असलेल्या स्त्रियांनी वेढलेला, सौंदर्याचा खजिना असलेला तो, थोडा संकोचतच, आत गेला.
काश्चित्तं नृत्यविद्याभिस्तोषयंति स्म शोभनम् । काश्चिद्गानकलाभिश्च काश्चिद्वाक्चतुरोचितैः
काही स्त्रिया नृत्यकलेने त्याला आनंद देत होत्या, काही गाण्याच्या कौशल्याने, तर काही सुयोग्य आणि चतुर शब्दांनी त्याला प्रसन्न करत होत्या.
भ्रूसंज्ञया पराः काश्चित्तोषयामासुरुन्मदाः । परिरंभणचातुर्यैस्तं हृष्टं विदधुः स्त्रियः
काही स्त्रिया, प्रेमाने भारावलेल्या, भुवईच्या खुणांनी त्याला आनंद देत होत्या; तर कुशल आलिंगनांनी त्या स्त्रियांनी त्याला अत्यंत आनंदी केले.
ताभिः पुष्पोच्चयं कृत्वा भूषयामास ताः स्त्रियः । वाण्या कोमलया शंसन्रेमे कामवपुर्धरः
त्यांच्यासोबत फुलं गोळा करून त्या स्त्रियांनी त्याला सजवलं; कोमल वाणीतून त्या त्याचं कौतुक करू लागल्या, कारण त्याचं रूपच आकर्षक होतं.
एवं प्रवृत्ते समये राजराजस्य धीमतः । प्रायात्तद्वनदेशं स हयः परमशोभनः
राजांचा राजा, बुद्धिमान रुक्मांगद, अशा प्रकारे रममाण असताना, तो अत्यंत सुंदर घोडा त्या वनात आला.
तं स्वर्णपत्ररचितैकललाटदेशं । गंगासमं घुसृणकुंकुम पिंजरांगम् । गत्यासमं पवनवेगतिरस्करिण्या । दृष्ट्वा स्त्रियः परमकौतुकधामदेहम्
त्या स्त्रियांनी पाहिलं—एक घोडा, ज्याच्या कपाळावर एकच सोन्याची पट्टी होती, अंग गंगेप्रमाणे उजळ, केशराच्या रंगाने फुललेला, चालण्यात अद्वितीय, वाऱ्याच्या वेगाने धावणारा, आणि पाहणाऱ्यांना आश्चर्यचकित करणारा.