परं रामस्य पादाब्जसैवकी कर्मकारिणी । न ग्रहीष्यामि तद्वाहं राजराजस्य धीमतः
मी फक्त रामाच्या कमळासारख्या पायांची सेविका आहे, त्यांच्यासाठीच हे सर्व करते. त्या बुद्धिमान राजांचा घोडा मी पकडणार नाही.
महान विनयो जातो मम नेत्र्याः सुवाजिनः । क्षमताद्रामचंद्रस्तच्छरण्यो भक्तवत्सलः
हे श्रेष्ठ घोड्या, माझ्या मनात मोठी नम्रता आली आहे. भक्तांना आश्रय देणारा, चंद्रासारखा राम मला माफ करो.
यूयं क्लिष्टास्तत्पुरुषा हयार्थं तस्य रक्षितुः । याचध्वं वरमप्राप्यं देवानामपि सत्तमाः
तुम्ही सर्व पुरुष या घोड्याच्या रक्षणासाठी खूप त्रास सहन करता आहात. तुम्ही असा वर मागा, जो देवांनाही सहज मिळत नाही.
यथा मेमीवमत्युग्रं क्षमेत पुरुषोत्तमः । व्रीडां त्यक्त्वाखिलां यूयं वृणुध्वं वरमुत्तमम्
मी जे फार कठोर केलं, ते क्षमा करावा म्हणून, तुम्ही सर्व लाज सोडून, सर्वोत्तम असा वर मागा.
तस्या वचः परं श्रुत्वा हनूमान्नि जगाद ताम् । रघुनाथप्रसादेन सर्वमस्माकमूर्जितम्
तिचे ते श्रेष्ठ बोल ऐकून, हनुमान म्हणाला, 'रघुनाथांच्या कृपेने आमचं सर्व सामर्थ्य सिद्ध झालं आहे.'
तथापि याचे वरमेकमुत्तमं । विधेहि तन्मे मनसः समीहितम् । भवे भवे नो रघुनायकः पति -। र्वयं च तत्कर्मकराश्च किंकराः
तरीही मी एकच वर मागतो: माझ्या मनातील इच्छा तू पूर्ण कर. प्रत्येक जन्मात रघुनायक आमचे स्वामी असावेत, आणि आम्ही त्यांचे सेवक आणि कार्यकर्ते असावेत.
एतद्वचनमाकर्ण्य प्लवगस्य तदांगना । उवाच वाक्यं मधुरं प्रहस्य गुणपूजितम्
माकडाच्या त्या शब्दांना ऐकून, ती स्त्री त्याच्या गुणांची स्तुती करत, गोड हसून उत्तर देते.
भवद्भिः प्रार्थितं यद्वै दुर्ल्लभं सर्वदैवतैः । तद्भविष्यत्यसंदेहः सेवकास्तद्रघोः पतेः
तुम्ही जो वर मागितला, जो सर्व देवांनाही दुर्लभ आहे, तो नक्कीच मिळेल. तुम्ही रामाचे सेवकच राहाल.
अथापि वरमेकं वै दास्यामि कृतहेलना । रघुनाथस्य तुष्ट्यर्थं तदृतं मे भवेद्वचः
जरी मला अपमान सहन करावा लागला, तरी मी एक वर देईन; रघुनाथाच्या समाधानासाठी माझं वचन खरं ठरो.
अग्रे वीरमणिर्भूपो महावीरसमन्वितः । ग्रहीष्यति भवद्वाहं शिवेन परिरक्षितः
पुढे, वीरमणि नावाचा राजा, मोठ्या शूरवीरांसह आणि शिवाच्या संरक्षणाखाली, तुझा घोडा पकडेल.
तज्जयार्थे महास्त्रं मे गृह्णीत सुमहाबलाः । द्वैरथे स तु योद्धव्यः शत्रुघ्नेन त्वया महान्
त्याच्यावर विजय मिळवण्यासाठी, बलवान लोकांनी माझं मोठं अस्त्र घ्यावं; आणि शत्रुघ्ना, तुला त्याच्याशी एकट्याने युद्ध करावं लागेल.
इदमस्त्रं यदा त्वं तु क्षेपयिष्यसि संगरे । अनेन पूतो रामस्य स्वरूपं ज्ञास्यते पुनः
हे अस्त्र जेव्हा तू युद्धात सोडशील, तेव्हा त्याच्या प्रभावामुळे रामाचं खरं रूप पुन्हा कळेल.
ज्ञात्वा तं वाजिनं दत्वा चरणे प्रपतिष्यति । तस्माद्गृह्णीध्वमस्त्रं तन्मम वैरिविदारणम्
त्याला ओळखून, घोडा परत दिल्यावर तो तुझ्या पायावर पडेल; म्हणून, माझं हे शत्रूंचा नाश करणारं अस्त्र घ्या.
तच्छ्रुत्वा रघुनाथस्य भ्राता जग्राह चास्त्रकम् । उदङ्मुखः पवित्रांगो योगिन्या दत्तमद्भुतम्
हे ऐकून, रघुनाथाचा भाऊ, उत्तर दिशेला तोंड करून, शुद्ध देहाने, योगिनीने दिलेलं अद्भुत अस्त्र स्वीकारलं.
तत्प्राप्यास्त्रं महातेजा बभूव रिपुकर्शनः । दुष्प्रधर्ष्यो दुराराध्यो वैरिवारणसत्सृणिः
ते अस्त्र मिळाल्यावर, शत्रूंचा नाश करणारा तो तेजस्वी वीर अजिंक्य, जिंकणं कठीण आणि बलवान शत्रूंचा संहारक झाला.
तां नत्वा राघवश्रेष्ठः शत्रुघ्नो हयसत्तमम् । गृहीत्वागाज्जलात्तस्माद्रेवातीरे सुखोचिते
तिला वंदन करून, राघवांचा श्रेष्ठ शत्रुघ्नाने पाण्यातून उत्कृष्ट घोडा काढून, तो नदीच्या रम्य काठी नेला.
तं दृष्ट्वा सैनिकाः सर्वे प्रहृष्टांगा मुदान्विताः । साधुसाधु प्रशंसंतः पप्रच्छुर्हयनिर्गमम्
त्याला पाहून सर्व सैनिक आनंदाने थरारले, 'शाबास, शाबास' असं म्हणत त्याचं कौतुक केलं आणि घोडा कसा बाहेर आला हे विचारलं.
हनूमान्कथयामास हयस्यागमनं महत् । वरप्राप्तिं च ताभ्यो वै तेऽपि श्रुत्वा मुदं गताः
हनुमानाने त्यांना घोड्याचं आगमन आणि वर मिळाल्याची गोष्ट सांगितली; हे ऐकून ते सगळेही आनंदित झाले.
शेष उवाच। निनदत्सुमृदंगेषु वीणानादेषु सर्वतः । मुक्तो वाहस्ततो देव पुरं देवविनिर्मितम्
शेष म्हणाला: सर्वत्र मोठ्या मृदंगांच्या गजरात आणि वीणेच्या सुरांत, तो घोडा सोडण्यात आला आणि देवांनी बांधलेल्या नगरात गेला.
यत्र स्फाटिक कुड्यानां रचनाभिर्गृहा नृणाम् । हसंति विंध्यं विमलं पर्वतं नागसेवितम्
जिथे माणसांची घरं स्फटिकाच्या भिंतींनी बांधलेली आहेत, ती उजळ, निर्मळ असून, विंध्य पर्वताकडे तोंड करून, नागांनी सेविलेली आहेत.
राजतानि गृहाण्यत्र दृश्यंते प्रकृतेरपि । विचित्रमणिसन्नद्धा नानामाणिक्यगोपुराः
तेथे घरं चांदीसारखी दिसतात, विविध रत्नांनी सजलेली आणि अनेक प्रकारच्या माणिक्यांनी मढवलेल्या गोपुरांनी शोभलेली आहेत.
पद्मिन्यो यत्र लोकानां गेहे गेहे मनोहराः । हरंति चित्तानि नृणां मुखपद्मकलेक्षिताः
प्रत्येक घरात सुंदर कमळ तलाव आहेत, जे लोकांच्या मनाला भुरळ घालतात, आणि त्यांच्या चेहऱ्याच्या कमळासारख्या प्रतिबिंबाने अधिक सुंदर दिसतात.
पद्मरागमणिर्यत्र गेहे गेहे सुभूमिषु । बद्धः संलक्ष्यते विप्र तदोष्ठस्पर्धया नु किम्
प्रत्येक घरात, चांगल्या भूमीवर, पद्मराग रत्न ठेवलेलं असतं, हे ब्राह्मण, कदाचित त्यांच्या ओठांच्या लालपणाशी स्पर्धा करत असावं.
क्रीडाशैलाः प्रत्यगारं नीलरत्नविनिर्मिताः । कुर्वंति शंकां मेघस्य मयूराणां कलापिनाम्
प्रत्येक राजवाड्यात निळ्या रत्नांनी बनवलेले खेळाचे डोंगर आहेत, त्यामुळे ते ढग आहेत की मोरांच्या पिसांचा मुकुट, असं वाटतं.
हंसा यत्र नृणां गेहे स्फाटिकेषु नियंत्रिताः । कुर्वंति मेघान्नो भीतिं मानसं न स्मरंति च
माणसांच्या घरात, स्फटिकाच्या कुंपणात ठेवलेले हंस आहेत; त्यांना ढगांची भीती नाही आणि मानस सरोवराची आठवणही येत नाही.
निरंतरं शिवस्थाने ध्वस्तं चंद्रिकया तमः । शुक्लकृष्णविभेदो न पक्षयोस्तत्र वै नृणाम्
शिवाच्या निवासस्थानी, सतत चंद्रप्रकाशामुळे अंधार नाहीसा झालेला असतो; तिथे लोकांमध्ये वाढ किंवा क्षय अशा पंधरवड्यांचा फरक नसतो.
तत्र वीरमणी राजा धार्मिकेष्वग्रणीर्महान् । राज्यं करोति विपुलं सर्वभोगसमन्वितम्
त्या ठिकाणी वीरमणी नावाचा राजा, धर्मशील आणि मोठ्या कीर्तीचा, सर्व सुखांनी परिपूर्ण असे विस्तीर्ण राज्य करीत होता.
तस्य पुत्रो महाशूरो नाम्ना रुक्मांगदो बली । वनिताभिर्गतो रम्यदेहाभिः क्रीडितुं वनम्
त्याचा मुलगा, अत्यंत पराक्रमी आणि धाडसी, रुक्मांगद नावाचा, सुंदर अंगयष्टी असलेल्या स्त्रियांसोबत खेळण्यासाठी वनात गेला.
तासां मंजीरसंरावः कंकणानां रवस्तथा । मनो हरति कामस्य किमन्यस्य कथात्र भोः
त्या स्त्रियांच्या पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि कंकणांची झंकार, मनाला मोहून टाकणारी होती—इतर काही सांगायची गरजच नाही, हो.
वनं जगाम सुमहत्सुपुष्पनगसंयुतम् । सदाशिवकृतस्थानमृतुषट्कैर्विराजितम्
तो एक विशाल, फुलांनी बहरलेला, सदा शिवाने निर्माण केलेला आणि सहा ऋतूंनी शोभून निघालेला वनात गेला.