विलोक्यारण्यकाख्योऽसौ कृतार्थ इत्यमन्यत । मल्लोचने पद्मदलसमाने रामलोकके
कमळाच्या पाकळीसारखी डोळे असलेल्या त्या अरण्यकाला पाहून, रामाच्या नगरातील लोकांनी वाटलं, 'त्याचा हेतू पूर्ण झाला.'
अद्य मे सर्वशास्त्रस्य ज्ञातृत्वं बहुसार्थकम् । येन श्रीराममाज्ञाय प्राप्तोऽयोध्यापुरीमिमाम्
आज माझ्या सर्व शास्त्रज्ञानाला खरोखर अर्थ आला, कारण श्रीरामांच्या आज्ञेने मी या अयोध्या नगरीत आलो.
इत्येवमादिवचनानि बहूनि हृष्टो । रामांघ्रिदर्शनसुहर्षित गात्रशोभी । प्रायाद्रमेश्वरसमीपमगम्यमन्यै-। र्योगेश्वरैरपि विचारपरैः सुदूरम्
अशा अनेक आनंददायक शब्दांनी तो बोलला, रामाचे चरण पाहून त्याचे अंग आनंदाने उजळले, आणि तो रामेश्वराजवळ गेला, जिथे योगीही ध्यान करून पोहोचू शकत नाहीत.
धन्योऽहमद्य रामस्य चरणावक्षिगोचरौ । करिष्यामि वचो रम्यं वदन्राममवेक्षयन्
आज मी धन्य आहे, कारण रामाचे चरण आणि डोळे माझ्या दृष्टीस आले; रामाकडे पाहत मी गोड शब्द बोलेन.
रामोऽपि वाडवश्रेष्ठं ज्वलंतं स्वेन तेजसा । तपोमूर्तिधरं वीक्ष्य प्रत्युत्थानमथाकरोत्
रामानेही तेजाने झळकणाऱ्या, तपश्चर्येने युक्त असलेल्या वाडवश्रेष्ठाला पाहून त्याच्या स्वागतासाठी उठून उभा राहिला.
रामचंद्रस्तस्य पादौ सुचिरं नतवान्महान् । ब्रह्मण्यदेवपावित्र्यं कृतमद्यतनोर्मम
महान रामचंद्राने त्याच्या पायांवर दीर्घकाळ नतमस्तक होऊन म्हटलं, 'आज, प्रभो, तुमच्या पावित्र्यामुळे मी पवित्र झालो.'
इति वाक्यं वदंस्तस्य पादयोः पतितः प्रभुः । सुरासुरनमन्मौलिमणिनीराजितांघ्रिकः
असं बोलून प्रभू त्याच्या पायांवर पडला, ज्याचे चरण देव आणि दैत्यांच्या मुकुटातील रत्नांनी शोभलेले आहेत.
प्रणतं तं नृपश्रेष्ठं वाडवेंद्रो महातपाः । गृहीत्वा भुजयोर्मध्यमालिलिंग प्रियं प्रभुम्
महातपस्वी वाडवांचा प्रमुख, नतमस्तक झालेल्या त्या राजश्रेष्ठाला दोन्ही हातांनी मिठी मारून आपल्या प्रिय प्रभूला हृदयाशी धरतो.
कौसल्यातनयस्तं वा उच्चैर्मणिमयासने । संस्थाप्य च पदोर्युग्मं जलेनाक्षालयत्प्रभुः
कौसल्येचा मुलगा त्याला उंच, रत्नजडित आसनावर बसवतो आणि प्रभू त्याचे दोन्ही पाय पाण्याने धुतो.
पादावनेजनोदं तु मस्तकेऽधाद्धरिः स्वयम् । पवित्रितोऽद्य सगणः सकुटुंब इति ब्रुवन्
पाय धुण्याचे पाणी हरिने स्वतःच्या डोक्यावर ठेवले आणि म्हणाला, 'आज मी माझ्या सर्व परिवारासह पवित्र झालो.'
चंदनेन विलिप्याथ गां च प्रादात्पयस्विनीम् । उवाच च वचो रम्यं देवदेवेंद्र सेवितः
मग त्याला चंदन लावून, दूधाने भरपूर गाय दिली आणि देवांचा राजा ज्या प्रभूची सेवा करतो, त्या प्रभूने गोड शब्द बोलले.
स्वामिन्मखो मया वाजिमेधसंज्ञः क्रियेत ह । सोयं त्वच्चरणा यातादद्यपूर्णो भविष्यति
'स्वामी, माझ्या कडून अश्वमेध नावाचा यज्ञ केला गेला; आता तुमच्या चरणी येऊन तो आज पूर्ण होईल.'
अद्य मे ब्रह्महत्योत्थ पापहानिं करिष्यति । अश्वमेधः क्रतुर्युष्मच्चरणेन पवित्रितः
'आज, तुमच्या पायांनी पवित्र झालेला अश्वमेध यज्ञ माझ्यात निर्माण झालेल्या ब्रह्महत्येच्या पापाचा नाश करील.'
इति वाक्यं ब्रुवाणं तं राजराजेंद्रसेवितम् । आरण्यक उवाचेदं हसन्माध्व्या गिरा मुनिः
राजांचा राजा त्याची सेवा करत असताना, तो असे बोलत असताना, अरण्यक ऋषी गोड हसून म्हणाले:
स्वामिंस्तव तु युक्तं हि वचो ब्रह्मण्यभूमिप । त्वन्मूर्तयो महाराज ब्राह्मणा वेदपारगाः
'स्वामी, ब्रह्मणिष्ठ राजन, तुमचे शब्द योग्य आहेत, कारण वेदपारंगत ब्राह्मण हेच तुमचे रूप आहेत, हे महाराज.'
त्वं यदा ब्रह्मपूजादि शुभं कर्म करिष्यसि । ततोऽखिला नृपा विप्रं पूजयिष्यंति भूमिप
'तुम्ही जेव्हा ब्रह्मपूजा किंवा इतर शुभ कर्म कराल, तेव्हा सर्व राजे, हे भूमिपती, ब्राह्मणांचा सन्मान करतील.'
त्वयोक्तं यन्महाराज विप्रहत्यापनुत्तये । यागं करोमि विमलं तत्तु हास्यकरं वचः
राजा, ब्राह्मणहत्येचं पाप दूर करण्यासाठी शुद्ध यज्ञ करावा, असं तू जे बोललास, ते खरंच हसण्यासारखं आहे.
त्वन्नामस्मरणान्मूढः सर्वशास्त्रविवर्जितः । सर्वपापाब्धिमुत्तीर्य स गच्छेत्परमं पदम्
जो मूर्ख आहे, ज्याला कुठल्याही शास्त्राचं ज्ञान नाही, तो फक्त तुझं नाव आठवून सर्व पापांच्या समुद्रातून पार जातो आणि सर्वोच्च स्थान मिळवतो.
सर्ववेदेतिहासानां सारार्थोऽयमिति स्फुटम् । यद्रामनामस्मरणं क्रियते पापतारकम्
सर्व वेद आणि इतिहास यांचा खरा अर्थ अगदी स्पष्ट आहे—रामाचं नाव आठवणं हे पापांचा नाश करतं.
तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । न यावत्प्रोच्यते नाम रामचंद्र तव स्फुटम्
रामचंद्रा, तुझं नाव स्पष्टपणे उच्चारलं जात नाही तोपर्यंत, ब्राह्मणहत्येसारखी मोठी पापं गर्जना करत राहतात.
त्वन्नामगर्जनं श्रुत्वा महापातककुंजराः । पलायंते महाराज कुत्रचित्स्थानलिप्सया
राजा, तुझ्या नावाचा गजर ऐकून मोठ्या पापांची हत्तींसारखी रूपं घाबरून पळतात आणि कुठेतरी लपायला जागा शोधतात.
तस्मात्तव कथं हत्या महापुण्यददर्शन । राम त्वत्सुकथां श्रुत्वा पूतः सद्यो भविष्यति
म्हणूनच, जो महान पुण्यवानाचं दर्शन घेतो, त्याला पाप कसं लागू शकतं? राम, तुझी सुंदर कथा ऐकताच माणूस लगेचच पावन होतो.
मया पूर्वं कृतयुगे गंगायास्तीरवासिनाम् । ऋषीणां मुखतो वाक्यं श्रुतमेतत्पुराविदाम्
पूर्वी कृतयुगात, गंगेच्या काठी राहणाऱ्या ऋषींच्या तोंडून मी ही वचने ऐकली होती.
तावत्पापभियः पुंसां कातराणां सुपापिनाम् । यावन्न वदते वाचा रामनाममनोहरम्
जोपर्यंत फार पापी आणि पापाला घाबरणारा माणूस रामाचं मनमोहक नाव तोंडून उच्चारत नाही, तोपर्यंत त्याची पापं तशीच राहतात.
तस्माद्धन्योऽहमधुना मम संसृतिनाशनम् । सांप्रतं सुलभं रामचंद्र त्वद्दर्शनादभूत्
म्हणूनच, आता मी खरोखरच धन्य झालो आहे, कारण रामचंद्रा, तुझ्या दर्शनामुळे माझ्या संसाराचा नाश सहज शक्य झाला.
इत्युक्तवंतं स मुनिं पूजयामास तत्र वै । सर्वे मुनिजनाः साधु साधु वाक्यमिति ब्रुवन्
असं म्हणून त्या ऋषीनं सांगितल्यावर, तिथल्या सर्व ऋषींनी त्याचा सन्मान केला आणि 'छान, छान बोललास' असं म्हणाले.
शेष उवाच। अत्याश्चर्यमभूत्तत्र तन्मे निगदतः शृणु । वात्स्यायनमुनिश्रेष्ठ रामभक्तिपरायण
शेष म्हणतो: तिथे एक अद्भुत घटना घडली; ती मी तुला सांगतो, वात्स्यायन ऋषी, जो रामभक्तीत मग्न आहेस, ती नीट ऐक.
रामं दृष्ट्वा महाराजं यादृशं ध्यानगोचरम् । अत्यंतं हर्षमापन्नो जगाद स मुनीश्वरान्
राजा रामाला जसा ध्यानात दिसतो तसाच पाहून, त्या ऋषीला अतिशय आनंद झाला आणि त्यानं इतर ऋषीश्रेष्ठांना सांगितलं.
मुनीश्वराः संशृणुत मद्वाक्यं सुमनोहरम् । मादृशः को न भूलोके भविष्यति सुभाग्यवान्
ऋषीश्रेष्ठांनो, माझी ही सुंदर वाणी ऐका—या पृथ्वीवर माझ्यासारखा भाग्यवान दुसरा कोण असू शकतो?
नास्ति मत्सदृशः कोपि न जातो न भविष्यति । यद्रामभद्रो मां नत्वा स्वागतं परिपृष्टवान्
माझ्यासारखा कोणीही नाही, ना झाला, ना होईल; कारण रामभद्रानं स्वतः माझ्या पाया पडून माझी विचारपूस केली.