अयोध्यानगरे रम्ये चित्रमंडपशोभिते । ध्यायेत्कल्पतरोर्मूले सर्वकामसमृद्धिदे
अयोध्या नगरीत, सुंदर चित्रमंडपांनी सजलेल्या ठिकाणी, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या कल्पवृक्षाच्या मुळाशी ध्यान करावं.
महामरकतस्वर्णनीलरत्नादिशोभितम् । सिंहासनं चित्तहरं कांत्या तामिस्रनाशनम्
तेथे एक सिंहासन आहे, जे मन मोहून टाकणारं आहे, मोठ्या पाचू, सोनं, निळ्या रत्नांनी आणि इतर मौल्यवान दगडांनी सजलेलं, ज्याच्या तेजानं अंधार नाहीसा होतो.
तस्योपरि समासीनं रघुराजं मनोरमम् । दूर्वादलश्यामतनुं देवदेवेंद्रपूजितम्
त्या सिंहासनावर रघुकुलाचा सुंदर राजा विराजमान आहे, ज्याचं शरीर दुर्वा गवतासारखं श्याम आहे, आणि जो देवांचा देव व देवेंद्राद्वारे पूजिला जातो.
राकायां पूर्णशीतांशुकांतिधिक्कारिवक्त्रिणम् । अष्टमीचंद्रशकलसमभालाधिधारिणम्
त्याचं मुख पौर्णिमेच्या पूर्ण चंद्रालाही लाजवेल असं तेजस्वी आहे, आणि त्याच्या कपाळावर अष्टमीच्या चंद्रासारखा अर्धचंद्र आहे.
नीलकुंतलशोभाढ्यं किरीटमणिरंजितम् । मकराकारसौंदर्यकुंडलाभ्यां विराजितम्
त्याचे निळे, चमकदार केस रत्नमुकुटानं सुशोभित आहेत, आणि त्याच्या कानात मकराच्या सुंदर आकाराची कुंडलं झळकत आहेत.
विद्रुमच्छवि सत्कांतिरदच्छदविराजितम् । तारापतिकराकार द्विजराजि सुशोभितम्
त्याचा वर्ण पांढऱ्या प्रवाळासारखा, तेज शुद्ध आणि उजळ, छातीवर चंद्राच्या किरणांसारखी माळ व यज्ञोपवीताची रांग शोभा देते.
जपापुष्पाभया माध्व्या जिह्वया शोभिताननम् । यस्यां वसंति निगमा ऋगाद्याः शास्त्रसंयुताः
त्याचं मुख जपाफुलासारख्या लाल आणि मधासारख्या गोड जिभेनं शोभून दिसतं, जिथे ऋग्वेदापासून सर्व वेद आणि शास्त्रं वास करतात.
कंबुकांतिधरग्रीवा शोभया समलंकृतम् । सिंहवदुच्चकौ स्कन्धौ मांसलौ बिभ्रतं वरम्
त्याची मान शंखासारख्या कांतीनं उजळलेली आणि सुंदर अलंकारांनी सजलेली आहे; त्याचे खांदे सिंहासारखे उंच, गठीदार आणि बळकट आहेत.
बाहू दधानं दीर्घांगौ केयूरकटकांकितौ । मुद्रिकाहीरशोभाभिर्भूषितौ जानुलंबिनौ
त्याचे हात लांब, त्यावर केयूर आणि कडे आहेत, अंगठ्यांत अंगठ्या, आणि मोत्यांच्या अलंकारांनी सजलेले, गुडघ्यापर्यंत पोहोचणारे आहेत.
वक्षो दधानं विपुलं लक्ष्मीवासेन शोभितम् । श्रीवत्सादिविचित्रांकैरंकितं सुमनोहरम्
त्याची रुंद छाती, जिथे लक्ष्मी वास करते, ती श्रीवत्स व इतर शुभ चिन्हांनी सुंदरपणे चिन्हांकित आहे आणि पाहणाऱ्याचं मन मोहून टाकते.
महोदरं महानाभिं शुभकट्याविराजितम् । कांच्या वै मणिमत्या च विशेषेण श्रियान्वितम्
त्याचं पोट मोठं, नाभी खोल, आणि सुंदर कंबरेनं शोभून दिसतं; त्यावर खास रत्नजडित कमरपट्टा आहे, ज्यामुळे त्याचं तेज अधिकच खुलतं.
ऊरुभ्यां विमलाभ्यां वै जानुभ्यां शोभितं श्रिया । चरणाभ्यां वज्ररेखा यवांकुशसुरेखया
त्याच्या मांड्या निर्मळ, गुडघे तेजस्वी, आणि पायांवर वज्ररेषा, जव, अंकुश आणि शुभ चिन्हं कोरलेली आहेत.
युताभ्यां योगिध्येयाभ्यां कोमलाभ्यां विराजितम् । ध्यात्वा स्मृत्वा च संसारसागरं त्वं तरिष्यसि
योग्य ध्यानासाठी योगी ज्यांच्या कोमल दोन हातांचे स्मरण करतात, त्या सुंदर हातांचे ध्यान व स्मरण केल्यास, तू संसाराच्या महासागरातून सहजपणे पार जाशील.
तमेव पूजयन्नित्यं चंदनादिभिरिच्छया । प्राप्नोति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकीं पराम्
जो नेहमी इच्छेनुसार चंदन व इतर द्रव्यांनी त्याची पूजा करतो, त्याला या जगात आणि पुढील जन्मातही सर्वोच्च समृद्धी प्राप्त होते.
त्वया पृष्टं महाराज रामस्य ध्यानमुत्तमम् । तत्ते कथितमेतद्वै संसारजलधिं तर
राजा, तू विचारलेले रामाचे श्रेष्ठ ध्यान मी तुला सांगितले आहे. आता या संसारसागरातून तू मुक्त हो.
शेषउवाच। एतच्छ्रुत्वा तु विप्रेन्द्रो लोमशात्परमं महत्
शेष म्हणाले: हे ऐकल्यावर त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने लोमशाकडून अत्यंत महान गोष्ट मिळवली.
आरण्यक उवाच। मुनिश्रेष्ठ वदैतन्मे पृच्छामि त्वां महामते
आरण्यक म्हणाले: मुनिश्रेष्ठा, मला हे सांग, मी तुला विचारतो, हे महाज्ञानी.
कोऽसौ रामो महाभाग यो नित्यं ध्यायते त्वया
हे भाग्यशाली, तू नेहमी ज्यांचे ध्यान करतोस, तो राम कोण आहे?
किमर्थमवतीर्णोऽसौ कस्मान्मानुषतां गतः
तो कोणत्या कारणासाठी अवतरला आणि मानव रूप का घेतले?
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य मुनेः परमशोभनम्
शेष म्हणाले: मुनिच्या या अत्युत्तम प्रश्नाचे ऐकून—
लोकान्निरयसंमग्नाञ्ज्ञात्वा योगेश्वरेश्वरः
संपूर्ण लोक नरकात बुडाले आहेत हे जाणून, योगींचा स्वामी, सर्वांचा स्वामी—
एवं ज्ञात्वा दयावार्धिः परमेशो मनोहरः
हे समजून, दयाचा सागर, परमेश्वर, मनाला भरणारा—
पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते पूर्णांशो रघुनन्दनः
पूर्वी त्रेतायुग येताच, रघुकुळातील राम पूर्णांशाने अवतरला.
स रामो लक्ष्मणसखः काकपक्षधरो युवा
तोच राम, तरुण, लक्ष्मणाचा सखा, कावळ्याच्या पंखासारखे केस असलेला—
यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ
यज्ञाचे रक्षण व्हावे म्हणून, राजाने त्या दोन्ही कुमारांना सोपवले.
पथि प्रव्रजतोस्तत्र ताटका नाम राक्षसी
त्या प्रवासात, ताटका नावाची राक्षसी त्यांच्या मार्गात आली.
ऋषेरनुज्ञया रामस्ताटकां यमयातनाम्
ऋषीच्या परवानगीने, रामाने ताटकेला यमाच्या लोकात पाठवले.
यस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगजा
ज्याच्या पायाच्या स्पर्शाने, इंद्राच्या योगाने जन्मलेली ती शिला—
विश्वामित्रस्य यज्ञे तु सुप्रवृत्ते रघूत्तमः
विश्वामित्राचा यज्ञ उत्तम प्रकारे चालू असताना, रघुकुळातील श्रेष्ठ—
ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम्
ईश्वराचे धनुष्य, जे जनकाच्या घरी होते, ते रामाने तोडले.