तं स्मृत्वा चैव जप्त्वा च पूजयित्वा नरः परम् । प्राप्नोति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकीं तथा
जो मनुष्य रामाचे स्मरण करतो, जप करतो आणि पूजन करतो, त्याला या जगात आणि पुढच्या जन्मातही सर्वोच्च समृद्धी मिळते.
संस्मृतो मनसा ध्यातः सर्वकामफलप्रदः । ददाति परमां भक्तिं संसारांभोधितारिणीम्
मनाने स्मरण करून आणि ध्यान लावून, राम सर्व इच्छित फळे देतो. तो संसाराच्या समुद्रातून तारणारी श्रेष्ठ भक्तीही देतो.
श्वपाकोपि हि संस्मृत्य रामं याति परां गतिम् । ये वेदशास्त्रनिरतास्त्वादृशास्तत्र किं पुनः
ज्याने कुत्रे खाल्ले असेल, तोही रामाचे स्मरण केल्याने सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो. मग वेदशास्त्रात निष्ठा असणाऱ्यांचे काय सांगावे!
सर्वेषां वेदशास्त्राणां रहस्यं ते प्रकाशितम् । समाचर तथा त्वं वै यथा स्यात्ते मनीषितम्
सर्व वेद आणि शास्त्रांचे रहस्य तुला सांगितले आहे. आता तू जसे योग्य वाटेल तसे आचरण कर.
एको देवो रामचंद्रो व्रतमेकं तदर्चनम् । मंत्रोऽप्येकश्च तन्नाम शास्त्रं तद्ध्येव तत्स्तुतिः
एकच देव रामचंद्र, एकच व्रत म्हणजे त्याची उपासना, एकच मंत्र म्हणजे त्याचं नाव, त्याचं शास्त्र आणि त्याची स्तुतीही एकच आहे.
तस्मात्सर्वात्मना रामचंद्रं भजमनोहरम् । यथा गोष्पदवत्तुच्छो भवेत्संसारसागरः
म्हणून सर्व मनानं, मनाला आनंद देणाऱ्या रामचंद्राची भक्ती कर, म्हणजे संसाराचा समुद्र गायीच्या खुराच्या ठशासारखा क्षुल्लक वाटेल.
श्रुत्वा मया तु तद्वाक्यं पुनः प्रश्नमकारिषम् । कथं वा ध्यायते देवः कथं वा पूज्यते नरैः
त्याचं बोलणं ऐकल्यावर मी पुन्हा विचारलं — देवाचं ध्यान कसं करावं? माणसांनी त्याची पूजा कशी करावी?
कथयस्व महाबुद्धे सर्वज्ञ मम विस्तरात् । यज्ज्ञात्वाहं कृतार्थः स्यां त्रिलोक्यां मुनिसत्तम
महामती, सर्वज्ञा, कृपया मला सविस्तर सांग, जेणेकरून हे जाणून मी तिन्ही लोकांत कृतार्थ होईन, हे श्रेष्ठ मुनी.
एतच्छ्रुत्वा तु मद्वाक्यं विचार्य स तु लोमशः । कथयामास मे सर्वं रामध्यानपुरःसरम्
माझं बोलणं ऐकून आणि विचार करून लोमशानं मला सर्व काही सांगितलं, रामध्यानापासून सुरुवात करून.
शृणु विप्रेंद्र वक्ष्यामि यत्पृष्टं तु त्वयानघ । यथा तुष्येद्रमानाथः संसारज्वरदाहकः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी तुला तू विचारलेलं सांगतो, पापरहित, कसा राम, जो संसाराच्या तापाचा नाश करणारा आहे, प्रसन्न होईल.
अयोध्यानगरे रम्ये चित्रमंडपशोभिते । ध्यायेत्कल्पतरोर्मूले सर्वकामसमृद्धिदे
अयोध्या नगरीत, सुंदर चित्रमंडपांनी सजलेल्या ठिकाणी, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या कल्पवृक्षाच्या मुळाशी ध्यान करावं.
महामरकतस्वर्णनीलरत्नादिशोभितम् । सिंहासनं चित्तहरं कांत्या तामिस्रनाशनम्
तेथे एक सिंहासन आहे, जे मन मोहून टाकणारं आहे, मोठ्या पाचू, सोनं, निळ्या रत्नांनी आणि इतर मौल्यवान दगडांनी सजलेलं, ज्याच्या तेजानं अंधार नाहीसा होतो.
तस्योपरि समासीनं रघुराजं मनोरमम् । दूर्वादलश्यामतनुं देवदेवेंद्रपूजितम्
त्या सिंहासनावर रघुकुलाचा सुंदर राजा विराजमान आहे, ज्याचं शरीर दुर्वा गवतासारखं श्याम आहे, आणि जो देवांचा देव व देवेंद्राद्वारे पूजिला जातो.
राकायां पूर्णशीतांशुकांतिधिक्कारिवक्त्रिणम् । अष्टमीचंद्रशकलसमभालाधिधारिणम्
त्याचं मुख पौर्णिमेच्या पूर्ण चंद्रालाही लाजवेल असं तेजस्वी आहे, आणि त्याच्या कपाळावर अष्टमीच्या चंद्रासारखा अर्धचंद्र आहे.
नीलकुंतलशोभाढ्यं किरीटमणिरंजितम् । मकराकारसौंदर्यकुंडलाभ्यां विराजितम्
त्याचे निळे, चमकदार केस रत्नमुकुटानं सुशोभित आहेत, आणि त्याच्या कानात मकराच्या सुंदर आकाराची कुंडलं झळकत आहेत.
विद्रुमच्छवि सत्कांतिरदच्छदविराजितम् । तारापतिकराकार द्विजराजि सुशोभितम्
त्याचा वर्ण पांढऱ्या प्रवाळासारखा, तेज शुद्ध आणि उजळ, छातीवर चंद्राच्या किरणांसारखी माळ व यज्ञोपवीताची रांग शोभा देते.
जपापुष्पाभया माध्व्या जिह्वया शोभिताननम् । यस्यां वसंति निगमा ऋगाद्याः शास्त्रसंयुताः
त्याचं मुख जपाफुलासारख्या लाल आणि मधासारख्या गोड जिभेनं शोभून दिसतं, जिथे ऋग्वेदापासून सर्व वेद आणि शास्त्रं वास करतात.
कंबुकांतिधरग्रीवा शोभया समलंकृतम् । सिंहवदुच्चकौ स्कन्धौ मांसलौ बिभ्रतं वरम्
त्याची मान शंखासारख्या कांतीनं उजळलेली आणि सुंदर अलंकारांनी सजलेली आहे; त्याचे खांदे सिंहासारखे उंच, गठीदार आणि बळकट आहेत.
बाहू दधानं दीर्घांगौ केयूरकटकांकितौ । मुद्रिकाहीरशोभाभिर्भूषितौ जानुलंबिनौ
त्याचे हात लांब, त्यावर केयूर आणि कडे आहेत, अंगठ्यांत अंगठ्या, आणि मोत्यांच्या अलंकारांनी सजलेले, गुडघ्यापर्यंत पोहोचणारे आहेत.
वक्षो दधानं विपुलं लक्ष्मीवासेन शोभितम् । श्रीवत्सादिविचित्रांकैरंकितं सुमनोहरम्
त्याची रुंद छाती, जिथे लक्ष्मी वास करते, ती श्रीवत्स व इतर शुभ चिन्हांनी सुंदरपणे चिन्हांकित आहे आणि पाहणाऱ्याचं मन मोहून टाकते.
महोदरं महानाभिं शुभकट्याविराजितम् । कांच्या वै मणिमत्या च विशेषेण श्रियान्वितम्
त्याचं पोट मोठं, नाभी खोल, आणि सुंदर कंबरेनं शोभून दिसतं; त्यावर खास रत्नजडित कमरपट्टा आहे, ज्यामुळे त्याचं तेज अधिकच खुलतं.
ऊरुभ्यां विमलाभ्यां वै जानुभ्यां शोभितं श्रिया । चरणाभ्यां वज्ररेखा यवांकुशसुरेखया
त्याच्या मांड्या निर्मळ, गुडघे तेजस्वी, आणि पायांवर वज्ररेषा, जव, अंकुश आणि शुभ चिन्हं कोरलेली आहेत.
युताभ्यां योगिध्येयाभ्यां कोमलाभ्यां विराजितम् । ध्यात्वा स्मृत्वा च संसारसागरं त्वं तरिष्यसि
योग्य ध्यानासाठी योगी ज्यांच्या कोमल दोन हातांचे स्मरण करतात, त्या सुंदर हातांचे ध्यान व स्मरण केल्यास, तू संसाराच्या महासागरातून सहजपणे पार जाशील.
तमेव पूजयन्नित्यं चंदनादिभिरिच्छया । प्राप्नोति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकीं पराम्
जो नेहमी इच्छेनुसार चंदन व इतर द्रव्यांनी त्याची पूजा करतो, त्याला या जगात आणि पुढील जन्मातही सर्वोच्च समृद्धी प्राप्त होते.
त्वया पृष्टं महाराज रामस्य ध्यानमुत्तमम् । तत्ते कथितमेतद्वै संसारजलधिं तर
राजा, तू विचारलेले रामाचे श्रेष्ठ ध्यान मी तुला सांगितले आहे. आता या संसारसागरातून तू मुक्त हो.
शेषउवाच। एतच्छ्रुत्वा तु विप्रेन्द्रो लोमशात्परमं महत्
शेष म्हणाले: हे ऐकल्यावर त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने लोमशाकडून अत्यंत महान गोष्ट मिळवली.
आरण्यक उवाच। मुनिश्रेष्ठ वदैतन्मे पृच्छामि त्वां महामते
आरण्यक म्हणाले: मुनिश्रेष्ठा, मला हे सांग, मी तुला विचारतो, हे महाज्ञानी.
कोऽसौ रामो महाभाग यो नित्यं ध्यायते त्वया
हे भाग्यशाली, तू नेहमी ज्यांचे ध्यान करतोस, तो राम कोण आहे?
किमर्थमवतीर्णोऽसौ कस्मान्मानुषतां गतः
तो कोणत्या कारणासाठी अवतरला आणि मानव रूप का घेतले?
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य मुनेः परमशोभनम्
शेष म्हणाले: मुनिच्या या अत्युत्तम प्रश्नाचे ऐकून—