तं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा उग्रदंष्ट्रः प्रतापवान् । मुष्टिना हंतुमारेभे शत्रुघ्नं शूरसेवितम्
त्याचं शिर कापलेलं पाहून, ती तीक्ष्ण दातांची आणि पराक्रमी राक्षसाने, शत्रुघ्नावर मुष्टीने प्रहार करण्याचा निर्धार केला.
शत्रुघ्नस्तु क्षुरप्रेण सायकेनाच्छिनच्छिरः । प्रधावतो रणे वीरान्सर्वशस्त्रास्त्रकोविदान्
पण शत्रुघ्नाने, तीक्ष्ण धार असलेल्या बाणाने, रणभूमीत धावत येणाऱ्या आणि सर्व अस्त्रशस्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या त्या वीराचं शिर छाटलं.
हतशेषा ययुः सर्वे राक्षसा नाथवर्जिताः । शत्रुघ्नं प्रणिपत्याथ ददुर्वाजिनमाहृतम्
आपला नायक मारला गेल्यावर उरलेले सर्व राक्षस शत्रुघ्नाजवळ आले, त्याला वंदन केले आणि घोडा समोर आणून दिला.
ततो वीणानिनादाश्च शंखनादाः समंततः । श्रूयंते शूरवीराणां जयनादा मनोहराः
मग सर्वत्र वीणा आणि शंखांचे गोड आवाज ऐकू येऊ लागले, आणि शूरवीरांच्या विजयाच्या आनंदाने मन मोहून टाकणारे जयघोष घुमू लागले.
शेष उवाच। प्राप्य तं वाजिनं राजा शत्रुघ्नो राक्षसैर्हृतम् । अत्यंतं हर्षमापेदे पुष्कलेन समन्वितः
शेष म्हणाला: राक्षसांनी पळवलेला घोडा मिळवल्यावर, पुष्कलासोबत राजा शत्रुघ्न अतिशय आनंदित झाला.
रुधिरैः सिक्तगात्रास्ते योधा लक्ष्मीनिधिस्तथा । रणोत्साहेन संयुक्तं प्रशशंसुर्महानृपम्
रक्ताने माखलेली शरीरं असलेले ते योद्धे आणि संपत्तीचा खजिना, युद्धात उत्साही असलेल्या त्या महान राजाचं कौतुक करू लागले.
हते तस्मिन्महादैत्ये विद्युन्मालिनि दुर्जये । सुराः सर्वे भयं त्यक्त्वा सुखमापुर्मुनेमहत्
विज्ञानमाळी हा जिंकता न येणारा मोठा दैत्य मारला गेल्यावर, सर्व देवांनी भीती सोडली आणि मोठा आनंद मिळवला.
नद्यस्तु विमला जाता रविस्तु विमलोऽभवत् । वाता ववुः सुगंधोद सिक्ता विमलशुष्मिणः
नद्या निर्मळ झाल्या, सूर्य स्वच्छ चमकू लागला, सुगंधी वारे वाहू लागले आणि ओलसर, शुद्ध वारे पसरले.
सन्नद्धास्ते महावीरा रथस्था विमलांगकाः । राजानमूचुस्ते सर्वे जयलक्ष्म्या समन्विताः
ते महान शूरवीर, कवच घालून, रथांमध्ये उभे राहून, तेजस्वी अंगांनी, सर्वजण विजयलक्ष्मीने युक्त असलेल्या राजाला म्हणू लागले.
वीरा ऊचुः। दिष्ट्या हतस्त्वया दैत्यो विद्युन्माली महामते । यद्भयात्त्रासमापन्नाः सुराः स्वर्गान्निराकृताः
शूरवीर म्हणाले: हे महाबुद्धीमान, तुझ्या हातून विज्ञानमाळी दैत्य मारला गेला, ज्याच्या भीतीने देवांना स्वर्ग सोडावा लागला होता.
दिष्ट्या प्राप्तो महावाजी रघुनाथस्य शोभनः । दिष्ट्या गंतासि सर्वत्र जयं तु क्षितिमंडले
भाग्याने, रघुनाथांचा सुंदर घोडा तुला परत मिळाला; आणि भाग्याने, तू पृथ्वीवर सर्वत्र विजय मिळवशील.
स्वामिन्मुंचत्विमं वाहं मनोवेगं मनोरमम् । समयस्य विलंबो मा भवत्वत्र महामते
स्वामी, हा वेगवान आणि मनाला आनंद देणारा घोडा सोडावा, या यज्ञात उशीर होऊ देऊ नका, हे महाबुद्धीमान.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं वीराणां समयोचितम् । साधु साधु प्रशस्यैतान्मुमोच हयसत्तमम्
शेष म्हणाला: शूरवीरांनी योग्य वेळी सांगितलेले ते शब्द ऐकून, त्यांचे कौतुक करत 'छान, छान' असे म्हणून त्याने तो उत्तम घोडा सोडला.
स मुक्तश्चोत्तरामाशां बभ्रामाथ सुरक्षितः । रथपत्तिहयश्रेष्ठैः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदैः
मुक्त झाल्यावर तो उत्तरेकडे भटकू लागला, उत्तम रथ, पायदळ आणि घोडे, तसेच सर्व अस्त्रशस्त्रात निपुण असलेल्या वीरांच्या संरक्षणाखाली.
तत्र यद्वृत्तमेतस्य शत्रुघ्नस्य मनोहरम् । वात्स्यायन शृणुष्वैतत्पापराशिप्रदाहकम्
शत्रुघ्नाशी संबंधित जे काही रम्य घडले, ते मी सांगतो, हे वात्स्यायन, जे पापाचा नाश करणारे आहे, ते तू ऐक.
रेवातीरमथ प्राप्तो मुनिवृंदनिषेवितम् । नीलरत्नसमूहस्य रसः किं तु पयो मिषात्
तो रेवा नदीच्या काठी पोहोचला, जिथे ऋषीमुनींच्या संमेलनाने ती जागा पावन झाली होती; तिथल्या निळ्या रत्नांचा रस म्हणजे जणू अमृतासारखे दूधच.
तांस्तान्मुनिवरान्सर्वान्प्रणमञ्छूरसेवितः । जगाम हयरत्नस्य पृष्ठतः कामगामिनः
शूरवीरांनी पूजलेले सर्व श्रेष्ठ मुनींना वंदन करून, तो इच्छेप्रमाणे जाणाऱ्या रत्नमूल्य घोड्याच्या मागे गेला.
गच्छंस्तत्राश्रमं जीर्णं पलाशपर्णनिर्मितम् । रेवायाजलकल्लोलैः सिक्तं पापहराश्रयम्
जात असताना त्याने पळसाच्या पानांनी बनवलेली, रेवा नदीच्या लाटा ज्या ओलावतात अशी, पाप दूर करणारी एक जुनी आश्रम पाहिली.
तं दृष्ट्वा सुमतिं प्राह सर्वज्ञं नयकोविदम् । शत्रुघ्नः सर्वधर्मार्थकर्मकर्तव्यकोविदः
त्याला पाहून सुमतीने सर्वज्ञ, नीतीत पारंगत, सर्व धर्म, अर्थ आणि कर्तव्य जाणणाऱ्या शत्रुघ्नाशी बोलले.
राजोवाच। मंत्रिन्कथय कस्यायमाश्रमः पुण्यदर्शनः । विचारचतुरश्रेष्ठ वदैतन्मम पृच्छतः
राजा म्हणाला: मंत्री, हे पुण्यवान दिसणारे आश्रम कोणाचे आहे ते मला सांग. विचारात कुशल असलेल्या श्रेष्ठा, मी विचारतोय, ते मला नीट सांग.
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य सुमतिः प्राह तं नृपम् । विशद स्मेरया वाचा दर्शयन्नात्मसौहृदम्
शेष म्हणतो: हे शब्द ऐकून सुमतीने स्पष्ट आणि हसऱ्या चेहऱ्याने, आपली मैत्री दाखवत, त्या राजाशी बोलायला सुरुवात केली.
सुमतिरुवाच। एनं दृष्ट्वा महाराज धूतपापा वयं खलु । भविष्यामो मुनिश्रेष्ठं सर्वशास्त्रपरायणम्
सुमती म्हणाली: राजन, त्यांना पाहून आम्ही पापमुक्त झालो आहोत; आम्ही या सर्व शास्त्रांना समर्पित असलेल्या श्रेष्ठ ऋषीचे भक्त होऊ.
तस्मान्नत्वा तमापृच्छ सर्वं ते कथयिष्यति । रघुनाथपदांभोजमकरंदाति लोलुपः
म्हणून, त्यांना वंदन करून विचार; ते तुला सर्व काही सांगतील. ते रघुनाथांच्या चरणकमळांच्या अमृतावर फार प्रेम करतात.
नाम्ना त्वारण्यकं ख्यातं रघुनाथांघ्रिसेवकम् । अत्युग्रतपसा पूर्णं सर्वशास्त्रार्थकोविदम्
त्यांचे नाव आहे आरण्यक. ते रघुनाथांच्या चरणांची सेवा करणारे, कठोर तपश्चर्येने परिपूर्ण आणि सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणणारे आहेत.
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं धर्मार्थपरिबृंहितम् । जगाम तमथो द्रष्टुं स्वल्पसेवकसंयुतः
धर्म आणि अर्थाने भरलेले ते शब्द ऐकून, तो काही सेवकांसह त्यांना भेटायला गेला.
हनूमान्पुष्कलो वीरः सुमतिर्मंत्रिसत्तमः । लक्ष्मीनिधिः प्रतापाग्र्यः सुबाहुः सुमदस्तथा
हनुमान, पराक्रमी पुष्कळ, श्रेष्ठ मंत्री सुमती, तेजस्वी लक्ष्मीनिधी, सुबाहू आणि सुमद असे सर्वजण त्याच्यासोबत होते.
एतैः परिवृतो राजा शत्रुघ्नः प्रापदाश्रमम् । नमस्कर्तुं द्विजवरमारण्यकमुदारधीः
या सर्वांच्या वेढ्यात राजा शत्रुघ्न त्या आश्रमात गेला, उदार मनाच्या आरण्यक या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला वंदन करण्यासाठी.
गत्वा तं तापसश्रेष्ठं नमस्कारमथाकरोत् । सर्वैस्तैः सहितो वीरैर्विनयानतकंधरैः
त्या श्रेष्ठ तपस्व्याजवळ जाऊन, त्या सर्व वीरांसह, नम्रपणे मान झुकवून त्याने वंदन केले.
तान्दृष्ट्वा सन्नतान्सर्वाञ्छत्रुघ्नप्रमुखान्नृपान् । अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे फलमूलादिभिस्तदा
शत्रुघ्नसह सर्व राजे विनयाने वाकलेले पाहून, त्यांनी त्यांना पायधुणी, अर्घ्य आणि फळमुळे देऊन आदरपूर्वक स्वागत केले.
उवाच तान्नृपान्सर्वान्भवंतः कुत्र संगताः । कथमत्र समायातास्तत्सर्वं वदतानघाः
त्यांनी सर्व राजांना विचारले: तुम्ही सर्व कुठून एकत्र आलात? येथे कसे आलात? हे सर्व पापरहितांनो, मला सांगा.