शरत्कोटींदुसंकाशः पुंडरीकनिभेक्षणः । सुधामय सटापुंज विद्युत्कोटिनिभः शुभः
तो कोट्यवधी शरदचंद्रांसारखा तेजस्वी, कमळासारख्या डोळ्यांचा, अमृतमय जटांचा, कोट्यवधी विजेसारखा उजळ, आणि अत्यंत शुभ दिसत होता.
नानारत्नमयैर्दिव्यैः केयूरैः कटकान्वितैः । बाहुभिः कल्पवृक्षस्य शाखौघैरिव सत्फलैः
विविध रत्नांनी बनवलेल्या दिव्य केयूर आणि कटकांनी त्याचे हात सुशोभित झाले होते, आणि ते कल्पवृक्षाच्या फळांनी लगडलेल्या फांद्यांसारखे भासत होते.
चतुर्भिः कोमलैर्दिव्यैरन्वितः परमेश्वरः । जपाकुसुमसंकाशैः शोभितः करपंकजैः
परमेश्वर चार मऊ, दिव्य हातांनी युक्त होता, जपाकुसुमासारख्या कमळहस्तांनी तो शोभून दिसत होता.
शंखचक्रगृहीताभ्यामुद्बाहुभ्यां विराजितः । वरदाभयहस्ताभ्यामितराभ्यां नृकेसरी
शंख आणि चक्र धारण केलेल्या दोन उंचावलेल्या हातांनी, आणि वरद व अभय देणाऱ्या इतर दोन हातांनी नरसिंह तेजस्वी दिसत होता.
श्रीवत्सकौस्तुभोरस्को वनमालाविभूषितः । उद्यद्दिनकाराभ्यां च कुण्डलाभ्यां विराजितः
त्याच्या छातीवर श्रीवत्स आणि कौस्तुभ मणी होते, वनमाळेने तो सुशोभित झाला होता, आणि उगवत्या सूर्यचंद्रासारख्या कुंडलांनी तो उजळून निघाला होता.
हारकेयूरकटकैर्भूषणैः समलंकृतः । सव्यांगस्थ श्रियायुक्तो राजते नरकेसरी
हार, केयूर, कटक अशा दागिन्यांनी तो सुंदरपणे सजला होता, डाव्या अंगाला लक्ष्मी होती, आणि नरसिंह तेजाने झळकत होता.
लक्ष्मीनृसिंहं तं दृष्ट्वा देवताः समहर्षयः । आनन्दाश्रुजलैः सिक्ता हर्षनिर्भरचेतसः
लक्ष्मीनरसिंहाचे ते रूप पाहून देवता अत्यंत आनंदित झाले, त्यांच्या मनात हर्ष भरून आला आणि डोळ्यांत आनंदाश्रू आले.
आनंदसिंधुमग्नास्ते नमश्चक्रुर्निरंतरम् । अर्चयामासुरात्मेशं दिव्यपुष्पसमर्पणैः
आनंदाच्या सागरात बुडालेले ते देव सतत वाकत राहिले आणि दिव्य फुलांनी आत्म्याच्या स्वामीची पूजा करू लागले.
रत्नकुंभैः सुधापूर्णैरभिषिच्य सनातनम् । वस्त्रैराभरणैर्गंधैः पुष्पैर्धूपैर्म्मनोरमैः
रत्नांनी भरलेल्या अमृतपूर्ण कलशांनी त्यांनी सनातनाचे अभिषेक केले, सुंदर वस्त्रे, दागिने, सुगंध, फुले आणि धूप अर्पण केले.
दिव्यैर्निवेदितैर्दीपैरर्च्चयित्वा नृकेसरिम् । तुष्टुवुः स्तवनैर्दिव्यैर्नमश्चक्रुर्म्मुहुर्म्महुः
दिव्य दीप आणि नैवेद्याने नरसिंहाची पूजा करून, त्यांनी दिव्य स्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली आणि पुन्हा पुन्हा वाकले.
ततः प्रसन्नो लक्ष्मीशस्तेषामिष्टान्वरान्ददौ । ततो देवगणैः सार्धं सर्व्वेशो भक्तवत्सलः
मग लक्ष्मीच्या पतीने प्रसन्न होऊन त्यांना हवी ती वरं दिली. त्यानंतर सर्व देवतांसह भक्तांवर प्रेम करणारा सर्वांचा स्वामी—
प्रह्लादं सर्वदैत्यानां चक्रे राजानमव्ययम् । आश्वास्य भक्तं प्रह्लादमभिषिच्य सुरोत्तमैः
—प्रह्लादाला सर्व दैत्यांमध्ये अमर राजा बनवले. आपल्या भक्त प्रह्लादाला धीर देऊन, श्रेष्ठ देवतांच्या उपस्थितीत त्याचा अभिषेक केला.
ददौ तस्मै वरानिष्टान्भक्तिं चाव्यभिचारिणीम् । ततो देवगणैः सर्वैः स्तूयमानो नृकेसरी
त्याला हवे ते वर आणि कधीही न ढळणारी भक्ती दिली. मग सर्व देवतांच्या स्तुतीने नृसिंह—
विकीर्णपुष्पवपुभिस्तत्रैवांतरधीयत । ततः सुरगणाः सर्वे स्वंस्वं स्थानं प्रपेदिरे
—फुलांनी आच्छादलेले रूप घेऊन तिथेच अदृश्य झाला. त्यानंतर सर्व देवता आपापल्या स्थानी परत गेले.
पुनश्च यज्ञभागान्स्वान्बुभुजुः प्रीतमानसाः । ततो देवाः सगंधर्वा निरातंकाभवंस्तदा
पुन्हा एकदा, आनंदाने त्यांनी आपापले यज्ञातील भाग मिळवले. मग देवता आणि गंधर्व सर्व भयमुक्त झाले.
तस्मिन्हते महादैत्ये सर्व एव प्रहर्षिताः । प्रह्लादस्तु तदा चक्रे राज्यं धर्मेण वैष्णवः
त्या महान दैत्याचा वध झाल्यावर सर्वजण अत्यंत आनंदित झाले. प्रह्लादाने मग वैष्णव धर्माने राज्य केले.
हरेः प्रसादाल्लब्धं तु राज्यं वैष्णवसत्तमः । बहुभिर्यज्ञदानाद्यैरर्चयित्वा नृकेसरिम्
हरीच्या कृपेने श्रेष्ठ वैष्णवाला राज्य मिळाले. त्याने नृसिंहाचे अनेक यज्ञ, दान वगैरे करून पूजन केले—
काले हरिपदं प्राप योगिगम्यं सनातनम् । एतत्प्रह्लादचरितं ये तु शृण्वंति नित्यशः
—आणि काळानुसार, योग्यांना प्राप्त होणारे हरीचे सनातन स्थान मिळवले. जो कोणी हा प्रह्लादाचा चरित्र रोज ऐकतो—
ते सर्वेपापनिर्मुक्ता यास्यंति परमां गतिम् । एतत्ते कथितं देवि नृसिंहं वैभवं हरेः । शेषां च वैभवावस्थां शृणु देवि यथाक्रमम्
—तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि परम स्थान प्राप्त करतो. हे देवी, मी तुला नृसिंह, हरीचे वैभव सांगितले; आता उरलेली त्याची महिमा, योग्य क्रमाने ऐक.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां सहिंतायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे नृसिंहप्रादुर्भावोनामाष्टत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, पन्नास हजार पाचशे श्लोक असलेल्या श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमा-महेश्वर संवादात 'नृसिंह प्रादुर्भाव' नावाचा दोनशे अठ्ठावन्नवा अध्याय संपला.
श्रीमहादेव उवाच- अथ वर्षसहस्रांते सर्वलोकमहेश्वरम् । अदितिर्जनयामास वामनं विष्णुमच्युतम्
श्रीमहादेव म्हणाले— मग हजार वर्षांच्या शेवटी, अदितीने सर्व लोकांचे स्वामी, वामन अवतार असलेला अच्युत विष्णूला जन्म दिला.
श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं पूर्णेंदुसदृशद्युतिम् । सुन्दरं पुंडरीकाक्षमतिखर्वतनुं हरिम्
त्याच्या छातीवर श्रीवत्स आणि कौस्तुभ होते, पूर्ण चंद्रासारखी प्रभा होती; सुंदर, कमळासारखी डोळे असलेला, अत्यंत लहान शरीराचा हरी.
वटुवेषधरं देवं सर्ववेदांगगोचरम् । मेखलाजिनदण्डादि चिह्नैरंकितमीश्वरम्
वटूचे वस्त्र परिधान केलेला, सर्व वेदांच्या अंगांनी जाणता, मेखला, मृगचर्म, दंड अशा चिन्हांनी शोभलेला ईश्वर.
तं दृष्ट्वा देवताः सर्वे शतक्रतुपुरोगमाः । स्तुत्वा महर्षिभिः सार्द्धं नमश्चक्रुर्महौजसम्
त्याला पाहून, इंद्रासह सर्व देवता आणि महर्षी यांनी त्याची स्तुती केली आणि त्या तेजस्वी परमेश्वराला वंदन केले.
ततः प्रसन्नो भगवान्प्रोवाच सुरसत्तमान् । वामन उवाच- किं कर्तव्यं मया चाद्य तद्ब्रवीथ सुरोत्तमाः
मग प्रसन्न होऊन भगवान म्हणाले— वामन म्हणाला: आज मी काय करावे? हे श्रेष्ठ देवांनो, ते मला सांगा.
श्रीशंकर उवाच-। ततः प्रहृष्टास्त्रिदशास्तमूचुः परमेश्वरम् । देवा ऊचुः । अस्मिन्काले बलेर्यज्ञो वर्त्तते मधुसूदन
श्रीशंकर म्हणाले— मग आनंदित देवतांनी त्या परमेश्वराला सांगितले. देवता म्हणाले: या वेळी, हे मधुसूदन, बळीचा यज्ञ चालू आहे.
अप्रत्याख्यानकालोऽयं तस्य दैत्यपतेः प्रभो । याचित्वा त्रिदिवं लोकं तन्नस्त्वं दातुमर्हसि
हा काळ असा आहे की दैत्यराज बळी नकार देऊ शकत नाही; म्हणून, मागून तू आम्हाला स्वर्गलोक मिळवून द्यावा.
शंकर उवाच- इत्युक्तास्त्रिदशैस्सर्वैराजगाम बलिं हरिः । यागदेशे समासीनमृषिभिस्सार्द्धमष्टभिः
शंकर म्हणाले— सर्व देवतांनी असे सांगितल्यावर, हरी बळीच्या यज्ञस्थळी गेला, जिथे तो आठ ऋषींना घेऊन बसला होता.
अभ्यागतं तु तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय दैत्यराट् । अभ्यागतः स्वयं विष्णुरितिहास समन्वितः
त्याला येताना पाहून, दैत्यांचा राजा ताबडतोब उठला; कारण स्वतः विष्णू, एक प्राचीन कथा घेऊन, तिथे आले होते.
पूजयामास विधिना निवेश्य कुसुमासने । प्रणिपत्य नमस्कृत्य प्राह गद्गदया गिरा
त्याने योग्य पद्धतीने त्यांची पूजा केली, त्यांना फुलांनी सजवलेल्या आसनावर बसवले; मग वाकून, नमस्कार करून, गदगदलेल्या आवाजात तो बोलला.