पुष्कल उवाच। विकत्थनं न कुर्वंति संग्रामे सुभटा नराः । पराक्रमं दर्शयंति निजशस्त्रास्त्रवर्षणैः
पुष्कळ म्हणाला: खरे योद्धे युद्धात बढाई मारत नाहीत; ते आपल्या शस्त्रांचा आणि अस्त्रांचा मारा करून आपले सामर्थ्य दाखवतात.
रावणो निहतो येन ससुहृत्स्वजनैर्वृतः । तस्य वाजिनमाहृत्य कुत्र गंतासि दुर्मद
ज्याने रावणाला त्याच्या मित्र-नातेवाईकांसह ठार केले, त्याचा घोडा घेऊन, अरे गर्विष्ठा, तू कुठे जाणार आहेस?
पतिष्यसि त्वं शत्रुघ्नबाणैः कोदंडनिर्गतैः । त्वामत्स्यंति शिवा भूमौ पतितं प्राणवर्जितम्
तू शत्रुघ्नाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी पडशील; मग सज्जन लोक तुला प्राणरहित अवस्थेत जमिनीवर पडलेले पाहतील.
मा गर्ज दुष्ट रामस्य सेवके मयि संस्थिते । गर्जंति सुभटा युद्धे शत्रुं जित्वा महोदयात्
अरे दुष्ट, मी येथे रामाचा सेवक उभा असताना, तू गर्जना करू नकोस; खरे योद्धे शत्रूला जिंकून मोठ्या कीर्तीनेच युद्धात गर्जना करतात.
शेष उवाच। एवं ब्रुवंतं तं वीरं पुष्कलं रणदुर्मदम् । जघान शक्त्या सुभृशं हृदि राक्षससत्तमः
शेष म्हणतो: असे बोलणाऱ्या त्या पराक्रमी, रणधाडसी पुष्कळाला, श्रेष्ठ राक्षसाने जोरात शूलाने छातीवर घाव घातला.
आयांतीं तां महाशक्तिमायसीं कांचनाश्रिताम् । चिच्छेद त्रिभिरत्युग्रैः शितैर्बाणैः स पुष्कलः
ती मोठी, मायावी, सोन्याने मढवलेली शूळ त्याच्यावर येत असताना, पुष्कळाने ती तीन तीक्ष्ण बाणांनी तुकडे केली.
सा त्रिधा ह्यपतद्भूमौ विशिखैर्निष्प्रभीकृता । पतंती विरराजासौ विष्णोः शक्तित्रयीव किम्
ती शूळ बाणांनी तुकडे होऊन, तिचा तेज हरपून, तीन भागांत विभागली जमीनीवर पडली; ती पडताना विष्णूच्या त्रैशक्तीसारखी शोभत होती.
तां छिन्नां शक्तिकां दृष्ट्वा राक्षसः परतापनः । जग्राह शूलं तरसा त्रिशिखं लोहनिर्मितम्
ती शूळ तुटलेली पाहून, शत्रूंचा छळ करणाऱ्या त्या राक्षसाने पटकन लोखंडाचा त्रिशूळ उचलला.
तीक्ष्णाग्रं ज्वलनप्रख्यं राक्षसेंद्रो व्यमोचयत् । आयांतं तिलशश्चक्रे बाणैः पुष्कलसंज्ञितः
राक्षसांचा राजा, ज्वाळेसारख्या तेजस्वी टोकाचा त्रिशूळ सोडला; तो येत असताना पुष्कळाने बाणांनी त्याचे तुकडे तुकडे केले.
छित्त्वा त्रिशूलं तरसा राघवस्य हि सेवकः । पुष्कलश्चाप आधत्त बाणांस्तीक्ष्णान्मनोजवान्
त्रिशूळ जोरात तुकडे करून, राघवाचा सेवक पुष्कळाने आपले धनुष्य घेतले आणि तीक्ष्ण, वेगवान बाण सज्ज केले.
ते बाणा हृदि तस्याशु लग्ना रागं बतासृजन् । वैष्णवस्य यथा स्वांते गुणा विष्णोर्मनोहराः
ते बाण पटकन त्याच्या छातीत घुसले आणि रक्ताची लालसरता निर्माण केली, जशी विष्णूच्या मोहक गुणांची छाया वैष्णवाच्या अंतःकरणात असते.
तद्बाणवेधदुःखार्तो विद्युन्माली सुदुर्मदः । जग्राह मुद्गरं घोरं पुष्कलं हंतुमुद्यतः
त्या बाणांच्या वेधाने होणाऱ्या वेदनेने विद्युन्माळी, फारच गर्विष्ठ, भीषण गदा उचलून पुष्कळाला मारण्याचा निर्धार केला.
मुद्गरः प्रहितस्तेन विद्युन्माल्यभिधेन हि । हृदि लग्नोसृजच्छीघ्रं कश्मलं तदकारयत्
विद्युन्माळीने फेकलेली गदा त्याच्या छातीत लागली आणि ती वेगाने वेदना देऊन त्याला बेशुद्ध केले.
मुद्गरप्रहतो वीरः कंपमानः सवेपथुः । पपात स्यंदनोपस्थे पुष्कलः शत्रुतापनः
गदाचा प्रहार बसून, तो वीर पुष्कळा थरथरत, घाबरलेला, आपल्या रथाच्या आसनावर कोसळला.
उग्रदंष्ट्रोऽथ तद्भ्राता लक्ष्मीनिधिमयोधयत् । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैर्वीरप्राणहृतिंकरैः
मग उग्रदंष्ट्र, त्याचा भाऊ, लक्ष्मीनिधीशी लढू लागला; त्याने अनेक शस्त्रास्त्रे सोडून वीरांचे प्राण घेतले.
पुष्कलस्तत्क्षणात्प्राप्य संज्ञां राक्षसमब्रवीत् । धन्योसि राक्षसश्रेष्ठ महीयांस्ते पराक्रमः
त्याच क्षणी शुद्धीवर येऊन, पुष्कळाने त्या राक्षसाला म्हटले: 'तू धन्य आहेस, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; तुझे पराक्रम खरोखर मोठे आहे.'
पश्येदानीं ममाप्युच्चैः प्रतिज्ञां शूरमानिताम् । विमानात्पातयाम्यद्य भूमौ त्वां शितसायकैः
आता माझी शपथ, जी शूरांनी मान्य केली आहे, बघ. आज मी तुला माझ्या तीक्ष्ण बाणांनी आकाशातील रथावरून खाली जमिनीवर पाडणार आहे.
इत्युक्त्वा निशितं बाणं समगृह्णाद्दुरासदम् । ज्वलंतमग्नितेजस्कं महौदार्यसमन्वितम्
असं म्हणून त्याने एक भयंकर, कोणालाही सहन न होणारा, अग्नीच्या तेजाने प्रज्वलित आणि मोठ्या उदारतेने युक्त असा बाण उचलला.
स यावत्तत्प्रतीकर्तुं विधत्ते स्वपराक्रमम् । तावद्धृदिगतोऽत्युग्रस्तीक्ष्णधारः ससायकः
तो स्वतःच्या सामर्थ्याने त्याचा प्रतिकार करण्यासाठी सज्ज होत असतानाच, तो अत्यंत धारदार आणि हृदय भेदणारा बाण, त्याच्या बाणासकट, त्याच्या हृदयात घुसला.
तेन बाणेन विभ्रांतो भ्रमच्चित्तः स राक्षसः । पपात कामगोपस्थाद्भूमौ विगतचेतनः
त्या बाणाने घायाळ झाल्यावर तो राक्षस गोंधळला, त्याचे मन फिरले आणि तो इच्छेच्या आसनावरून शुद्ध हरपून जमिनीवर कोसळला.
उग्रदंष्ट्रेण वै दृष्टः पतमानो निजाग्रजः । गृहीत्वा तं विमानांतर्निनाय रिपुशंकितः
आपला मोठा भाऊ पडताना बघून, तीक्ष्ण दात असलेला तो राक्षस शत्रूची शंका घेऊन त्याला पकडून रथाच्या आत घेऊन गेला.
प्राह चारिं महारोषात्पुष्कलं बलिनां वरम् । मद्भ्रातरं पातयित्वा कुत्र यास्यसि दुर्मते
मग तो मोठ्या रागाने, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पुष्कलाला म्हणाला, 'माझ्या भावाला पाडल्यानंतर, वाईट बुद्धी असलेल्या, आता कुठे जाणार आहेस?'
मां वै युधि विनिर्जित्य गंतासि जयमुत्तमम् । स्थिते मयि तव स्वांते जयाशा विनिवर्त्य ताम्
'माझ्यावर युद्धात विजय मिळवल्याशिवाय तुला खरा विजय मिळणार नाही; मी समोर असताना तुझ्या मनातील विजयाची आशा सोडून दे.'
एवं ब्रुवंतं तरसा जघान दशभिः शरैः । हृदये तस्य दुष्टस्य रोषपूरितलोचनः
असा तो बोलत असतानाच, रागाने डोळे भरून, त्याने त्या दुष्टाच्या हृदयात दहा बाण झडप घालून मारले.
स ताडितो दशशरैः पुष्कलेन महात्मना । चुक्रोध हृदि दुर्बुद्धिस्तं हंतुमुपचक्रमे
महात्मा पुष्कलाने मारलेल्या दहा बाणांनी जखमी झाल्यावर, त्या दुष्ट मनाच्या राक्षसाला मनात प्रचंड राग आला आणि तो त्याला मारण्यासाठी सज्ज झाला.
दंतान्निष्पिष्य सक्रोधो मुष्टिमुद्यम्य चाहनत् । व्यनदद्वज्रनिर्घातपातशंकां सृजन्हृदि
रागाने दात कुरतडत, मुठ उंचावून त्याने त्याला जोरात मारले; त्या आवाजाने जणू काही वज्राचा गडगडाट हृदयात उमटल्यासारखा वाटला.
मुष्टिनाभिहतो वीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । नाकंपत विनिष्पेषं वांछंस्तस्य दुरात्मनः
मुठीने मारला तरी, परमास्त्रांचे जाणकार, शूरवीर पुष्कल हलला नाही; उलट त्या दुष्टाचा नाश करण्याची त्याची इच्छा अधिकच बळावली.
वत्सदंतान्महातीक्ष्णान्मुमोच हृदि सायकान् । तैर्बाणैर्व्यथितो दैत्यस्त्रिशूलं तु समाददे
त्याने वासराच्या दातासारखे तीक्ष्ण बाण त्याच्या हृदयात सोडले; त्या बाणांनी त्रस्त होऊन त्या दैत्याने आपले त्रिशूल उचलले.
जाज्वल्यमानं त्रिशिखं ज्वालामालातिभीषणम् । लग्नं हृदि महावीर पुष्कलस्य तु दारुणम्
तीन टोकांचे, प्रज्वलित, ज्वाळांच्या माळांनी वेढलेले आणि अत्यंत भयंकर असे ते त्रिशूल मोठ्या वेदनेने पुष्कलाच्या हृदयात घुसले.
मूर्च्छितस्तेन शूलेन निहतो धन्विसत्तमः । कश्मलं परमं प्राप्तः पपात स्यंदनोपरि
त्या त्रिशूलाने घायाळ होऊन, श्रेष्ठ धनुर्धारी पुष्कल शुद्ध हरपला, अत्यंत दुःखाने ग्रासला गेला आणि आपल्या रथावर कोसळला.