दुकूलवस्त्रसहितां दिव्यमालानुलेपनाम् । तां दृष्ट्वा देवदेवस्य प्रियां सर्वे दिवौकसः
रेशमी वस्त्रे, दिव्य माळा आणि सुगंधी लेपांनी सजलेली; देवदेवतेची प्रिय पत्नी पाहून सर्व देवगण—
ऊचुः प्रांजलयो देवीं प्रसन्नं कुरुते प्रियम् । त्रैलोक्यस्याभयं स्वामी यथा दद्यात्तथा कुरु
सर्वांनी हात जोडून देवीला म्हणाले: 'कृपा करा आणि आम्हाला प्रिय असे करा; जसे भगवान त्रैलोक्याला अभय देतात, तसेच तुम्हीही करा.'
रुद्र उवाच- इत्युक्ता सहसा देवी प्रियं प्राप्य जनार्दनम् । प्रणिपत्य नमस्कृत्य प्रसीदेति उवाच तम्
रुद्र म्हणाले — देवीला प्रिय जनार्दन मिळताच तिने पटकन वाकून नमस्कार केला आणि त्याला म्हणाली, "माझ्यावर कृपा कर."
तां दृष्ट्वा महिषीं स्वस्य प्रियां सर्व्वेश्वरो हरिः । रक्षःशरीरजं क्रोधं तत्याज प्रीतवत्क्षणात्
आपली प्रिय राणी पाहताच सर्वांचा स्वामी हरिने, राक्षसामुळे मनात आलेला राग क्षणात सोडून दिला आणि तो आनंदी झाला.
अंकमादाय तां देवीं समाश्लिष्य दयानिधिः । कृपासुधार्द्रदृष्ट्या वै निरैक्षत सुरान्हरिः
करुणेचा सागर असलेल्या हरिने देवीला मांडीवर घेतले, तिला मिठी मारली आणि दयाळूपणाने ओथंबलेल्या नजरेने देवांकडे पाहिले.
ततो जयजयेत्युच्चैः स्तुवतां नमतां तदा । तद्दयादृष्टिदृष्टानां सानंदः संभ्रमोऽभवत्
तेव्हा सर्व जण मोठ्या आवाजात 'जय जय' म्हणत स्तुती करू लागले, वाकून नमस्कार करू लागले, आणि ज्यांच्यावर त्याची कृपादृष्टी पडली त्यांना आनंद व उत्साह भरून आला.
ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । ऊचुः प्रांजलयो देवं नमस्कृत्य जगत्पतिम्
मग सर्व देवगण आनंदाने ओतप्रोत झालेले, हात जोडून जगत्पतीला वाकले आणि म्हणू लागले.
देवगणा ऊचुः - द्रष्टुमत्यद्भुतं तेजो न शक्तास्ते जगत्पते । अत्यद्भुतमिदं रूपं बहुबाहुपदांकितम्
देवगण म्हणाले — 'हे जगत्पती, तुझे अद्भुत तेज आम्हाला पाहवत नाही; हे अनेक हातपायांनी युक्त रूप खरोखरच आश्चर्यकारक आहे.'
जगत्त्रयसमाक्रांतं तेजस्तीक्ष्णतरं तव । द्रष्टुं स्थातुं न शक्ताः स्मः सर्व्व एव दिवौकसः
'तुझे तेज अग्नीपेक्षा तीक्ष्ण असून तीनही जग व्यापून आहे; आम्हा सर्व स्वर्गवासीयांना ते पाहता येत नाही, की त्यासमोर उभेही राहता येत नाही.'
महादेव उवाच-। इत्यर्थितस्तु विबुधैस्तेजस्तदतिभीषणम् । उपसंहृत्य देवेशो बभूव सुखदर्शनः
महादेव म्हणाले — देवांनी विनंती केल्यावर, देवाधिदेवाने ते अतिशय भयंकर तेज मागे घेतले आणि तो सुंदर दिसू लागला.
शरत्कोटींदुसंकाशः पुंडरीकनिभेक्षणः । सुधामय सटापुंज विद्युत्कोटिनिभः शुभः
तो कोट्यवधी शरदचंद्रांसारखा तेजस्वी, कमळासारख्या डोळ्यांचा, अमृतमय जटांचा, कोट्यवधी विजेसारखा उजळ, आणि अत्यंत शुभ दिसत होता.
नानारत्नमयैर्दिव्यैः केयूरैः कटकान्वितैः । बाहुभिः कल्पवृक्षस्य शाखौघैरिव सत्फलैः
विविध रत्नांनी बनवलेल्या दिव्य केयूर आणि कटकांनी त्याचे हात सुशोभित झाले होते, आणि ते कल्पवृक्षाच्या फळांनी लगडलेल्या फांद्यांसारखे भासत होते.
चतुर्भिः कोमलैर्दिव्यैरन्वितः परमेश्वरः । जपाकुसुमसंकाशैः शोभितः करपंकजैः
परमेश्वर चार मऊ, दिव्य हातांनी युक्त होता, जपाकुसुमासारख्या कमळहस्तांनी तो शोभून दिसत होता.
शंखचक्रगृहीताभ्यामुद्बाहुभ्यां विराजितः । वरदाभयहस्ताभ्यामितराभ्यां नृकेसरी
शंख आणि चक्र धारण केलेल्या दोन उंचावलेल्या हातांनी, आणि वरद व अभय देणाऱ्या इतर दोन हातांनी नरसिंह तेजस्वी दिसत होता.
श्रीवत्सकौस्तुभोरस्को वनमालाविभूषितः । उद्यद्दिनकाराभ्यां च कुण्डलाभ्यां विराजितः
त्याच्या छातीवर श्रीवत्स आणि कौस्तुभ मणी होते, वनमाळेने तो सुशोभित झाला होता, आणि उगवत्या सूर्यचंद्रासारख्या कुंडलांनी तो उजळून निघाला होता.
हारकेयूरकटकैर्भूषणैः समलंकृतः । सव्यांगस्थ श्रियायुक्तो राजते नरकेसरी
हार, केयूर, कटक अशा दागिन्यांनी तो सुंदरपणे सजला होता, डाव्या अंगाला लक्ष्मी होती, आणि नरसिंह तेजाने झळकत होता.
लक्ष्मीनृसिंहं तं दृष्ट्वा देवताः समहर्षयः । आनन्दाश्रुजलैः सिक्ता हर्षनिर्भरचेतसः
लक्ष्मीनरसिंहाचे ते रूप पाहून देवता अत्यंत आनंदित झाले, त्यांच्या मनात हर्ष भरून आला आणि डोळ्यांत आनंदाश्रू आले.
आनंदसिंधुमग्नास्ते नमश्चक्रुर्निरंतरम् । अर्चयामासुरात्मेशं दिव्यपुष्पसमर्पणैः
आनंदाच्या सागरात बुडालेले ते देव सतत वाकत राहिले आणि दिव्य फुलांनी आत्म्याच्या स्वामीची पूजा करू लागले.
रत्नकुंभैः सुधापूर्णैरभिषिच्य सनातनम् । वस्त्रैराभरणैर्गंधैः पुष्पैर्धूपैर्म्मनोरमैः
रत्नांनी भरलेल्या अमृतपूर्ण कलशांनी त्यांनी सनातनाचे अभिषेक केले, सुंदर वस्त्रे, दागिने, सुगंध, फुले आणि धूप अर्पण केले.
दिव्यैर्निवेदितैर्दीपैरर्च्चयित्वा नृकेसरिम् । तुष्टुवुः स्तवनैर्दिव्यैर्नमश्चक्रुर्म्मुहुर्म्महुः
दिव्य दीप आणि नैवेद्याने नरसिंहाची पूजा करून, त्यांनी दिव्य स्तोत्रांनी त्याची स्तुती केली आणि पुन्हा पुन्हा वाकले.
ततः प्रसन्नो लक्ष्मीशस्तेषामिष्टान्वरान्ददौ । ततो देवगणैः सार्धं सर्व्वेशो भक्तवत्सलः
मग लक्ष्मीच्या पतीने प्रसन्न होऊन त्यांना हवी ती वरं दिली. त्यानंतर सर्व देवतांसह भक्तांवर प्रेम करणारा सर्वांचा स्वामी—
प्रह्लादं सर्वदैत्यानां चक्रे राजानमव्ययम् । आश्वास्य भक्तं प्रह्लादमभिषिच्य सुरोत्तमैः
—प्रह्लादाला सर्व दैत्यांमध्ये अमर राजा बनवले. आपल्या भक्त प्रह्लादाला धीर देऊन, श्रेष्ठ देवतांच्या उपस्थितीत त्याचा अभिषेक केला.
ददौ तस्मै वरानिष्टान्भक्तिं चाव्यभिचारिणीम् । ततो देवगणैः सर्वैः स्तूयमानो नृकेसरी
त्याला हवे ते वर आणि कधीही न ढळणारी भक्ती दिली. मग सर्व देवतांच्या स्तुतीने नृसिंह—
विकीर्णपुष्पवपुभिस्तत्रैवांतरधीयत । ततः सुरगणाः सर्वे स्वंस्वं स्थानं प्रपेदिरे
—फुलांनी आच्छादलेले रूप घेऊन तिथेच अदृश्य झाला. त्यानंतर सर्व देवता आपापल्या स्थानी परत गेले.
पुनश्च यज्ञभागान्स्वान्बुभुजुः प्रीतमानसाः । ततो देवाः सगंधर्वा निरातंकाभवंस्तदा
पुन्हा एकदा, आनंदाने त्यांनी आपापले यज्ञातील भाग मिळवले. मग देवता आणि गंधर्व सर्व भयमुक्त झाले.
तस्मिन्हते महादैत्ये सर्व एव प्रहर्षिताः । प्रह्लादस्तु तदा चक्रे राज्यं धर्मेण वैष्णवः
त्या महान दैत्याचा वध झाल्यावर सर्वजण अत्यंत आनंदित झाले. प्रह्लादाने मग वैष्णव धर्माने राज्य केले.
हरेः प्रसादाल्लब्धं तु राज्यं वैष्णवसत्तमः । बहुभिर्यज्ञदानाद्यैरर्चयित्वा नृकेसरिम्
हरीच्या कृपेने श्रेष्ठ वैष्णवाला राज्य मिळाले. त्याने नृसिंहाचे अनेक यज्ञ, दान वगैरे करून पूजन केले—
काले हरिपदं प्राप योगिगम्यं सनातनम् । एतत्प्रह्लादचरितं ये तु शृण्वंति नित्यशः
—आणि काळानुसार, योग्यांना प्राप्त होणारे हरीचे सनातन स्थान मिळवले. जो कोणी हा प्रह्लादाचा चरित्र रोज ऐकतो—
ते सर्वेपापनिर्मुक्ता यास्यंति परमां गतिम् । एतत्ते कथितं देवि नृसिंहं वैभवं हरेः । शेषां च वैभवावस्थां शृणु देवि यथाक्रमम्
—तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि परम स्थान प्राप्त करतो. हे देवी, मी तुला नृसिंह, हरीचे वैभव सांगितले; आता उरलेली त्याची महिमा, योग्य क्रमाने ऐक.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां सहिंतायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे नृसिंहप्रादुर्भावोनामाष्टत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, पन्नास हजार पाचशे श्लोक असलेल्या श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमा-महेश्वर संवादात 'नृसिंह प्रादुर्भाव' नावाचा दोनशे अठ्ठावन्नवा अध्याय संपला.