वंशपात्राणि शक्त्या च विरूढैः परिपूरयेत् । नालिकेरैश्च पक्वान्नैर्वस्त्रैश्च विविधैः फलैः
आपल्या शक्तीनुसार, बांबूच्या पात्रात उगवलेली धान्ये, नारळ, शिजवलेले अन्न, वस्त्रे आणि विविध फळे भरावीत.
सपत्नीकं गुरुं तत्र वस्त्राणि परिधापयेत् । विभूषणानि दिव्यानि गंधमाल्यैः प्रपूजयेत्
तेथे गुरू आणि त्यांच्या पत्नीला वस्त्रे परिधान करावीत आणि दिव्य दागिने, सुगंध, फुलमाळा यांनी त्यांची पूजा करावी.
सर्वोपस्करसंयुक्तां गां दद्याच्च पयस्विनीम् । सदक्षिणां सवस्त्रां च तन्मे निगदतः शृणु
सर्व अलंकारांनी सजवलेली, दूध देणारी गाय, योग्य दक्षिणा आणि वस्त्रांसह द्यावी—हे मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नातानां जायते नृणाम् । तत्फलं स लभेत्सर्वं देवदेवप्रसादतः
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्यावर जे पुण्य मिळतं, ते सगळं फळ देवांच्या देवाच्या कृपेने त्याला मिळतं.
भुक्त्वा च विपुलान्भोगान्सर्वकामान्मनोरमान् । वैष्णवं पदमाप्नोति अंते विष्णोः प्रसादतः
सर्व सुखांचा आणि मनासारख्या इच्छा-पूर्तीचा अनुभव घेतल्यानंतर, शेवटी विष्णूच्या कृपेने तो वैष्णव स्थानाला पोहोचतो.
नारद उवाच- ब्रह्मन्संवत्सराख्यस्य दीपस्य विधिमुत्तमम् । सर्वव्रतप्रधानस्य माहात्म्यं प्रवदस्व मे
नारद म्हणाले—ब्रह्मदेवा, 'संवत्सर' नावाच्या दीपव्रताचा श्रेष्ठ नियम आणि सर्व व्रतांमध्ये प्रमुख असलेल्या या व्रताचं माहात्म्य मला सांग.
येन व्रतानि सर्वाणि कृतान्येव न संशयः । सर्वकामसमृद्धिश्च सर्वपापक्षयो भवेत्
ज्यामुळे सर्व व्रते पूर्ण झाल्यासारखी होतात, सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि सर्व पापांचा नाश होतो, असं हे व्रत आहे.
महादेव उवाच - वदामि तव देवर्षे रहस्यं पापनाशनम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मित्रघ्नो गुरुतल्पगः
महादेव म्हणाले—देवर्षी, मी तुला पापांचा नाश करणारे गुपित सांगतो; जे ऐकल्यावर ब्रह्महत्यारा, गवहत्यारा, मित्रद्रोही किंवा गुरुपत्नीला स्पर्श करणारा—
विश्वासघाती क्रूरात्मा मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् । शतं कुलानामुद्धृत्य विष्णोर्लोकं स गच्छति
विश्वासघात करणारा, क्रूर मनाचा माणूसही शाश्वत मुक्ती मिळवतो, शंभर पिढ्यांना तारून, विष्णूच्या लोकात जातो.
तदहं कथयिष्यामि दीपव्रतमनुत्तमम् । संवत्सरप्रमाणस्य विधिं माहात्म्यमेव च
म्हणून मी तुला हे श्रेष्ठ दीपव्रत, त्याचा वर्षभराचा नियम आणि त्याचं माहात्म्य सांगतो.
हेमंते प्रथमे मासि प्राप्य ह्येकादशीं शुभाम् । ब्राह्मे मुहूर्त्ते चोत्थाय कामक्रोधविवर्जितः
हिवाळ्यातल्या पहिल्या महिन्यात, शुभ एकादशी मिळाल्यावर, ब्राह्म मुहूर्ताला उठून, इच्छा आणि राग सोडून, हा व्रत करावा.
नदीसंगमतीर्थेषु तडागेषु सरित्सु च । स्नानं समाचरेत्तत्र गृहे वा नियतात्मवान्
नद्यांच्या संगमावर, तीर्थांवर, तळ्यांमध्ये किंवा ओढ्यांमध्ये, किंवा घरीच, संयमाने स्नान करावं.
स्नातोऽहं सर्वतीर्थे तत्स्नानं देहि मे सदा
मी सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केलं आहे, असं समजून, मला नेहमी त्या स्नानाचं पुण्य दे.
स्नानमंत्रः । देवान्पितॄंश्च संतर्प्य कृतजप्यो जितेंद्रियः । ततः संपूजयेद्देवं लक्ष्मीनारायणं प्रभुम् । पंचामृतेन संस्नाप्य ततो गंधोदकेन च
देव-पूर्वजांना तृप्त करून, जप करून, इंद्रियांवर संयम ठेवून, नंतर लक्ष्मी-नारायण प्रभूची पूजा करावी, पंचामृताने आणि मग सुगंधी पाण्याने स्नान घालावं.
स्नातोऽसि लक्ष्म्या सहितो देवदेव जगत्पते । मां समुद्धर देवेश घोरात्संसारबंधनात्
लक्ष्मीसमवेत, हे देवांचे देव, विश्वाचे स्वामी, तुम्ही स्नान केले आहात; हे देवेश, मला या भयंकर संसारबंधनातून सोडवा.
ततः संपूजयेद्देवं लक्ष्म्या सह जनार्दनम् । मंत्रैस्तु वैदिकैर्भक्त्या तथा पौराणिकैरपि
नंतर भक्तीने, वैदिक आणि पुराणातील मंत्रांनी, लक्ष्मीसमवेत जनार्दनाची पूजा करावी.
अतो देवेति गंधादि पौरुषेणापि वा पुनः । नमो मत्स्याय देवाय कूर्मदेवाय वै नमः
यानंतर, 'हे देवा' असं म्हणून, चंदन वगैरे अर्पण करावं किंवा आपल्या शब्दांनी—मच्छ्यदेवाला नमस्कार, कूर्मदेवाला नमस्कार.
नमो वाराहदेवाय नरसिंहाय वै नमः । नमोऽस्तु बुद्धदेवाय कल्किने च नमोनमः
वराहदेवाला, नरसिंहाला नमस्कार; बुद्धदेवाला आणि पुन्हा कल्कीलाही नमस्कार.
नमोऽस्तु रामदेवाय विष्णुदेवाय ते नमः । नमः सर्वात्मने तुभ्यं शि रइत्यभिपूजयेत् । केशवादीनि नामानि तैर्वा संपूजयेद्धरिम्
रामदेवाला, विष्णुदेवाला नमस्कार; सर्वांच्या आत्म्याला नमस्कार—असं म्हणून, केशव वगैरे नावांनी हरिपूजन करावं.
वनस्पतिरसो दिव्यः सुरभिर्गंधवाञ्छुचिः । धूपोऽयं देवदेवेश नमस्ते प्रतिगृह्यताम्
हा दिव्य, सुगंधी, शुद्ध आणि मनमोहक धूप, हे देवाधिदेवा, स्वीकारा.
धूपमंत्रः । दीपस्तमो नाशयति दीपः कांतिं प्रयच्छति । तस्माद्दीपप्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः
दिवा अंधार घालवतो, प्रकाश देतो. म्हणून मी हा दिवा अर्पण करतो, ज्यामुळे जनार्दन माझ्यावर प्रसन्न होवो.
दीपमंत्रः । नैवेद्यमिदमन्नाद्यं देवदेव जगत्पते । लक्ष्म्या सह गृहाण त्वं परमामृतमुत्तमम्
हे देवांचा देव, हे जगाचा स्वामी, लक्ष्मीसमवेत हे अन्नरूप नैवेद्य स्वीकार, हे सर्वोत्तम अमृत आहे.
नैवेद्यमंत्रः । अर्घ्यं दद्यात्ततो भक्त्या एवं ध्यात्वा जनार्दनम् । फलेन चैव हस्तेन शंखेनादाय चोदकम्
मग भक्तीने जनार्दनाचे ध्यान करून, फळ हातात घेऊन किंवा शंखात पाणी घेऊन अर्घ्य अर्पण करावे.
जन्मांतरसहस्रेण यन्मया पातकं कृतम् । तत्सर्वं नाशमायातु प्रसादात्तव केशव
माझ्या हजारो जन्मांत जे पाप झाले असेल, ते सर्व तुझ्या कृपेने नाहीसे होवो, हे केशव.
इति अर्घमंत्रः । ततः कुंभं नवं शुभ्रं घृतपूर्णं समानयेत् । लक्ष्मीनारायणस्याग्रे तैलपूर्णमथापि वा
अशा प्रकारे अर्घ्य मंत्र झाला. त्यानंतर नवीन, स्वच्छ, तुपाने भरलेला किंवा तेलाने भरलेला कुंभ लक्ष्मीनारायणासमोर आणावा.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं मृन्मयमेव च । नवतंतुसमां वर्तिं तस्मिन्पात्रे तु निर्वपेत्
त्या कुंभावर तांब्याचे किंवा मातीचे पात्र ठेवावे आणि त्या पात्रात नव्वद दोऱ्यांची वात ठेवावी.
ततः प्रबोधयेद्दीपं स्थाप्य कुंभं सुनिश्चलम् । पुष्पगंधादिभिः पूज्य ततः संकल्पयेच्छुचिः
मग दिवा पेटवून कुंभ स्थिर ठेवावा. फुलं, सुगंध याने पूजा करून, शुद्ध मनाने संकल्प करावा.
मंत्रेणानेन देवर्षे असमीरेषु धामसु । कामो भूतस्य भव्यस्य सम्राडेको विराजते
या मंत्राने, हे दिव्य ऋषी, जिथे वारा नाही अशा घरात, जे झाले आणि जे होणार आहे त्याचा एकमेव स्वामी तेजाने उजळतो.
दीपः संवत्सरं यावत्मयायं परिकल्पितः । अग्निहोत्रमविच्छिन्नं प्रीयतां मम केशव
हा दिवा मी वर्षभर अखंड ठेवला आहे, तो अग्निहोत्रासारखा आहे. केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो.
ततो जितेंद्रियो भूत्वा श्रुतिज्ञानपरायणः । नालपेत्पतितान्पापांस्तथा पाखण्डिनो नरान्
मग इंद्रिये जिंकून, वेदज्ञानात मन लावावे. पतित पापी किंवा पाखंडी लोकांशी बोलू नये.