सत्यवंतं सुतं लब्ध्वा पितृभक्तिपरं महान् । परमं हर्षमापेदे शक्रतुल्यपराक्रमम्
सत्यवंत नावाचा, पित्याच्या भक्तीत रमणारा पुत्र मिळाल्यावर त्या महान राजाला परम आनंद आणि इंद्रासारखे पराक्रम लाभले.
स राजा धार्मिकं पुत्रं प्राप्य हर्षेणनिर्भरः । राज्यं तस्मिन्महन्न्यस्य जगाम तपसे वनम्
धार्मिक पुत्र मिळाल्यावर राजा आनंदाने राज्य त्याच्याकडे सोपवून, मोठ्या वनात तप करण्यासाठी गेला.
तत्राराध्य हृषीकेशं भक्तियुक्तेन चेतसा । निर्धूतपापः सतनुरगाद्धरिपदं नृपः
तेथे भक्तीपूर्ण मनाने हृषीकेशाची पूजा करून, पापरहित आणि शुद्ध देहाने त्या राजाने हरिचे चरण प्राप्त केले.
सुमतिरुवाच। असावपि नृपः सौम्य सत्यवान्नाम विश्रुतः । निजधर्मेण लोकेशं रघुनाथमतोषयत्
सुमती म्हणाली: तो राजा, सौम्य, सत्यवान या नावाने प्रसिद्ध झाला आणि आपल्या धर्माने रघुनाथाला संतुष्ट केला.
अस्मै तुष्टो रमानाथो ददौ भक्तिमचंचलाम् । निजांघ्रिपद्मे यजतां दुर्लभां पुण्यकोटिभिः
त्याच्यावर प्रसन्न होऊन रामनाथाने त्याला अशी अचल भक्ती दिली, जी कोट्यवधी पुण्यांनीही मिळत नाही.
नित्यं श्रीरघुनाथस्य कथानकमनातुरः । कुरुते सर्वलोकानां पावनं कृपयायुतः
तो नेहमी श्रीरघुनाथाच्या कथा ऐकण्यास उत्सुक असे; करुणेने परिपूर्ण होऊन, त्याने सर्व लोकांचे पावन कार्य केले.
यो न पूजयते देवं रघुनाथं रमापतिम् । स तेन ताड्यते दंडैर्यमस्यापि भयावहैः
जो रघुनाथ, लक्ष्मीपती यांची पूजा करत नाही, त्याला यम आपल्या भीषण दंडांनी शिक्षा करतो.
अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्वमशीतिवत्सरो भवेत् । तावदेकादशी सर्वैर्मानुषैः कारिताऽमुना
आठव्या वर्षानंतर तो ऐंशी वर्षे जगला; त्या काळात त्याने सर्व लोकांना एकादशीचे व्रत पाळायला लावले.
तुलसी वल्लभा यस्य कदाचिद्यच्छिरोधराम् । न मुंचति रमानाथ पादपद्मस्रगुत्तमा
ज्याच्या आवडत्या तुळशी आहे आणि जो तिला कधीमधी डोक्यावर ठेवतो, लक्ष्मीच्या नाथाच्या कमळपादांचा श्रेष्ठ हार त्याला कधीच सोडत नाही.
ऋषीणामपि पूज्योयमितरेषां कथं नहि । रघुनाथस्मृतिप्रीतिर्धूतपाप्मा हताशुभः
तो ऋषींसुद्धा पूजतात, मग इतरांनी तर नक्कीच करावा! रघुनाथाचे स्मरण प्रेमाने करणाऱ्याचे पाप धुतले जाते आणि त्याचे अशुभही नाहीसे होते.
ज्ञात्वायं रामचंद्रस्य वाजिनं परमाद्भुतम् । आगत्य तुभ्यं संदास्यत्येतद्राज्यमकंटकम्
हा अद्भुत घोडा रामचंद्राचा आहे हे कळल्यावर, तो येईल आणि तुला सर्व अडथळ्यांपासून मुक्त असे राज्य देईल.
त्वया यद्गदितं राजंस्तत्ते कथितमुत्तमम् । पुनः किं पृच्छसे स्वामिन्नाज्ञापय करोमि तत्
राजा, तू जे विचारलेस ते उत्तम प्रकारे सांगितले आहे. पुन्हा का विचारतोस, स्वामी? आज्ञा दे, मी ते करीन.
शेष उवाच। गतोऽश्वस्तत्पुरांतस्तु नानाश्चर्यसमन्वितः । तं दृष्ट्वा जनताः सर्वा राज्ञे गत्वा न्यवेदयन्
शेष म्हणाला: तो अनेक आश्चर्यांनी भरलेला घोडा त्या नगरात गेला; त्याला पाहून सर्व लोक राजाकडे जाऊन सांगू लागले.
जनता ऊचुः। कोऽप्यश्वः सितवर्णेन गंगाजलसमेन वै । भाले सौवर्णपत्रेण राजमानः समागतः
लोक म्हणाले: एक पांढरा घोडा, गंगाजलासारखा शुभ्र, कपाळावर सोन्याची पट्टी घेऊन, येथे आला आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं रम्यं जनानां हृद्यमीरितम् । ताः प्रत्याह हसन्भूपो ज्ञायतां कस्य वै हयः
लोकांनी मनापासून सांगितलेले ते रम्य बोल ऐकून, राजा हसत म्हणाला: 'हा घोडा कुणाचा आहे ते शोधा.'
ताश्चैनं कथयामासुः शत्रुघ्नेन प्रपालितः । आयात्यश्वो महीभर्तू रामस्य पुरमध्यतः
त्यांनी सांगितले: 'शत्रुघ्नाच्या देखरेखीखाली, पृथ्वीच्या नाथ रामाचा घोडा नगरात येत आहे.'
रामस्य नाम स श्रुत्वा द्व्यक्षरं सुमनोरमम् । जहर्ष चित्ते सुभृशं गद्गदस्वरचिन्हितः
राम हे दोन अक्षरांचे, अतिशय मधुर नाव ऐकून, त्याच्या अंतःकरणात मोठा आनंद झाला, आणि त्याचा आवाज आनंदाने थरथरला.
मयायोध्यापतिर्नित्यं यो रामश्चिन्त्यते हृदि । तस्याश्वः सहशत्रुघ्नः समायातः पुरं मम
अयोध्येचा राजा राम, ज्याचा मी नेहमी मनात विचार करतो, त्याचा घोडा आणि शत्रुघ्न माझ्या नगरात आले आहेत.
हनूमांस्तत्र रामांघ्रिसेवाकर्ता भविष्यति । कदाचिदपि यो रामं न विस्मरति मानसे
तेथे हनुमान रामाच्या पायांची सेवा करील, कारण तो कधीही, क्षणभरही, रामाला मनातून विसरत नाही.
गच्छामि यत्र शत्रुघ्नो यत्र मारुतनंदनः । अन्येऽपि यत्र पुरुषा रामपादाब्जसेवकाः
मी तिथे जाईन जिथे शत्रुघ्न आहे, जिथे वायुपुत्र आहे, आणि जिथे इतरही रामाच्या पायांची सेवा करणारे पुरुष आहेत.
अमात्यमादिदेशाथ सर्वं राजधनं महत् । गृहीत्वा तु मया सार्द्धमागच्छ त्वरया युतः
त्याने आपल्या मंत्र्याला आज्ञा दिली: 'सर्व मोठे राजधन घे, आणि माझ्यासोबत त्वरित ये.'
यास्येऽहं रघुनाथस्य हयं पालयितुं वरम् । कर्तुं च रामपादाब्जपरिचर्यां सुदुर्लभाम्
मी रघुनाथाच्या घोड्याची राखण करायला आणि रामाच्या कमळपादांची दुर्मिळ सेवा करायला जाईन.
इत्युक्त्वा निर्जगामाथ शत्रुघ्नं प्रति सैनिकैः । तावत्पुरीमथ प्राप्तो रामभ्राता ससैनिकः
असे म्हणून तो शत्रुघ्नाकडे सैन्यासह निघाला; आणि त्याच वेळी रामाचा भाऊ सैन्यासह त्या नगरात पोहोचला.
वीरा गर्जंति प्रबला रथाः सुनिनदंति च । जयशंखस्वनास्तत्र वेणुनादाश्च सर्वतः
पराक्रमी वीर गर्जना करत होते, रथ मोठ्याने गडगडत होते, आणि सर्वत्र विजयाच्या शंखाचा आणि बासरीचा गजर होत होता.
आगत्य सत्यवान्राजा मंत्रिभिः सुसमन्वितः । चरणे प्रणिपत्यास्मै राज्यं प्रादान्महाधनम्
सत्यवंत राजा मंत्र्यांसह आला; त्याने पायांवर वाकून, त्याला राज्य आणि मोठे धन दिले.
शत्रुघ्नस्तं तु राजानं ज्ञात्वा राममनुव्रतम् । तद्राज्यं तस्य पुत्राय रुक्मनाम्ने ददौ महत्
शत्रुघ्नाने, तो राजा रामभक्त आहे हे ओळखून, ते मोठे राज्य त्याच्या रुक्म नावाच्या मुलाला दिले.
हनूमंतं परीरभ्य सुबाहुं रामसेवकम् । अन्यान्वै रामभक्तांश्च परिरभ्य महायशाः
महाबलवान, रामाच्या सेवेत असलेला हनुमान आणि इतर सर्व रामभक्त यांना त्या कीर्तीमानाने प्रेमाने मिठी मारली.
कृतार्थमिव चात्मानं मेने सत्यसमन्वितः । ननंद चेतसि तदा शत्रुघ्नेन समन्वितः
सत्याचा आधार असलेल्या त्याने स्वतःला पूर्णपणे कृतार्थ समजले आणि शत्रुघ्नासोबत त्याच्या मनात मोठा आनंद झाला.
हयस्तावद्गतो दूरं वीरैः सुपरिरक्षितः । शत्रुघ्नस्तेन भूपेन ययौ वीरसमन्वितः
तो घोडा शूरवीरांच्या पहाऱ्यात दूर गेला होता. त्या राजासोबत शत्रुघ्न आणि इतर वीरही पुढे निघाले.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे सत्यवत्समागमोनाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शेष आणि वात्स्यायन यांच्या संवादात 'रामाश्वमेधातील सत्यवत्साची भेट' नावाचा बत्तीसावा अध्याय येथे संपतो.