तव मय्यस्ति चेच्छ्रद्धा तदा किंचिद्ब्रवीम्यहम् । शृणुष्व नरशार्दूल गदितं मम सादरः
तुला माझ्यावर विश्वास असेल तर मी काही सांगतो; हे नरश्रेष्ठ, माझे बोल लक्षपूर्वक ऐक.
भज श्रीरघुनाथं त्वं कर्मणा मनसा गिरा । नैष्कापट्येन लोकेशं तोषयस्व महामते
तू श्रीरघुनाथाची भक्ती कर, आपल्या कृत्यांनी, मनाने आणि वाणीने; हे बुद्धिमान, कपट न करता जगाच्या स्वामीला तृप्त कर.
स तुष्टो दास्यते सर्वं त्वद्धृदिस्थं मनोरथम् । अज्ञानकृत गोहत्यापापनाशं करिष्यति
तो प्रसन्न झाला की, तुझ्या मनात असलेली सर्व इच्छा तो पूर्ण करील; अज्ञानामुळे झालेल्या गोहत्या या पापाचा नाश करील.
रामं स्मरंस्त्वं धर्मात्मन्धेनुं पालय सत्तम । दत्त्वा द्विजाय कनकं पापनिष्कृतिमाप्स्यसि
रामाचे स्मरण कर, धर्माने गायीचे रक्षण कर, आणि ब्राह्मणाला सोने दान केल्याने तुला पापातून मुक्ती मिळेल.
सुमतिरुवाच। एतच्छ्रुत्वा तु तद्वाक्यमृतंभरनृपस्तदा । विधाय रामस्मरणं पूतात्मा व्रतमाचरत्
सुमती म्हणाली: ती अमृतासारखी वचने ऐकून, त्या राजाने रामाचे स्मरण करून मन शुद्ध केले आणि व्रत स्वीकारले.
पूर्ववत्पालयन्धेनुं जगाम विपिनं महत् । रामनामस्मरन्नित्यं सर्वभूतहिते रतः
पूर्वीप्रमाणेच गायीचे रक्षण करत तो मोठ्या अरण्यात गेला; तो नेहमी रामाचे नाव आठवत आणि सर्व जीवांच्या कल्याणात रमला.
तस्मै तुष्टा तु सुरभिः प्रोवाच परितोषिता । राजन्वरय मत्तो वै वरं हृत्स्थं मनोरथम्
तेव्हा प्रसन्न झालेली सुरभी आनंदाने म्हणाली, 'राजा, तुझ्या हृदयातील जी इच्छा आहे तो वर माझ्याकडून माग.'
तदा प्रोवाच वै राजा पुत्रं देहि मनोरमम् । रामभक्तं पितृरतं स्वधर्मप्रतिपालकम्
तेव्हा राजा म्हणाला, 'मला एक सुंदर पुत्र दे, जो रामभक्त, पित्याचा भक्त आणि आपल्या धर्माचे पालन करणारा असेल.'
तुष्टा दत्त्वा वरं सापि तस्मै राज्ञे सुतार्थिने । जगामादर्शनं देवी कामधेनुः कृपावती
कृपावान कामधेनू देवी त्या पुत्राची इच्छा असलेल्या राजाला वर देऊन अदृश्य झाली.
स काले प्राप्तवान्पुत्रं वैष्णवं रामसेवकम् । सत्यवत्संज्ञयायुक्तमकरोत्तत्र तत्पिता
योग्य वेळी त्याला विष्णुभक्त, रामसेवक असा पुत्र झाला; त्याच्या वडिलांनी त्याचे नाव सत्यवत्स ठेवले.
सत्यवंतं सुतं लब्ध्वा पितृभक्तिपरं महान् । परमं हर्षमापेदे शक्रतुल्यपराक्रमम्
सत्यवंत नावाचा, पित्याच्या भक्तीत रमणारा पुत्र मिळाल्यावर त्या महान राजाला परम आनंद आणि इंद्रासारखे पराक्रम लाभले.
स राजा धार्मिकं पुत्रं प्राप्य हर्षेणनिर्भरः । राज्यं तस्मिन्महन्न्यस्य जगाम तपसे वनम्
धार्मिक पुत्र मिळाल्यावर राजा आनंदाने राज्य त्याच्याकडे सोपवून, मोठ्या वनात तप करण्यासाठी गेला.
तत्राराध्य हृषीकेशं भक्तियुक्तेन चेतसा । निर्धूतपापः सतनुरगाद्धरिपदं नृपः
तेथे भक्तीपूर्ण मनाने हृषीकेशाची पूजा करून, पापरहित आणि शुद्ध देहाने त्या राजाने हरिचे चरण प्राप्त केले.
सुमतिरुवाच। असावपि नृपः सौम्य सत्यवान्नाम विश्रुतः । निजधर्मेण लोकेशं रघुनाथमतोषयत्
सुमती म्हणाली: तो राजा, सौम्य, सत्यवान या नावाने प्रसिद्ध झाला आणि आपल्या धर्माने रघुनाथाला संतुष्ट केला.
अस्मै तुष्टो रमानाथो ददौ भक्तिमचंचलाम् । निजांघ्रिपद्मे यजतां दुर्लभां पुण्यकोटिभिः
त्याच्यावर प्रसन्न होऊन रामनाथाने त्याला अशी अचल भक्ती दिली, जी कोट्यवधी पुण्यांनीही मिळत नाही.
नित्यं श्रीरघुनाथस्य कथानकमनातुरः । कुरुते सर्वलोकानां पावनं कृपयायुतः
तो नेहमी श्रीरघुनाथाच्या कथा ऐकण्यास उत्सुक असे; करुणेने परिपूर्ण होऊन, त्याने सर्व लोकांचे पावन कार्य केले.
यो न पूजयते देवं रघुनाथं रमापतिम् । स तेन ताड्यते दंडैर्यमस्यापि भयावहैः
जो रघुनाथ, लक्ष्मीपती यांची पूजा करत नाही, त्याला यम आपल्या भीषण दंडांनी शिक्षा करतो.
अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्वमशीतिवत्सरो भवेत् । तावदेकादशी सर्वैर्मानुषैः कारिताऽमुना
आठव्या वर्षानंतर तो ऐंशी वर्षे जगला; त्या काळात त्याने सर्व लोकांना एकादशीचे व्रत पाळायला लावले.
तुलसी वल्लभा यस्य कदाचिद्यच्छिरोधराम् । न मुंचति रमानाथ पादपद्मस्रगुत्तमा
ज्याच्या आवडत्या तुळशी आहे आणि जो तिला कधीमधी डोक्यावर ठेवतो, लक्ष्मीच्या नाथाच्या कमळपादांचा श्रेष्ठ हार त्याला कधीच सोडत नाही.
ऋषीणामपि पूज्योयमितरेषां कथं नहि । रघुनाथस्मृतिप्रीतिर्धूतपाप्मा हताशुभः
तो ऋषींसुद्धा पूजतात, मग इतरांनी तर नक्कीच करावा! रघुनाथाचे स्मरण प्रेमाने करणाऱ्याचे पाप धुतले जाते आणि त्याचे अशुभही नाहीसे होते.
ज्ञात्वायं रामचंद्रस्य वाजिनं परमाद्भुतम् । आगत्य तुभ्यं संदास्यत्येतद्राज्यमकंटकम्
हा अद्भुत घोडा रामचंद्राचा आहे हे कळल्यावर, तो येईल आणि तुला सर्व अडथळ्यांपासून मुक्त असे राज्य देईल.
त्वया यद्गदितं राजंस्तत्ते कथितमुत्तमम् । पुनः किं पृच्छसे स्वामिन्नाज्ञापय करोमि तत्
राजा, तू जे विचारलेस ते उत्तम प्रकारे सांगितले आहे. पुन्हा का विचारतोस, स्वामी? आज्ञा दे, मी ते करीन.
शेष उवाच। गतोऽश्वस्तत्पुरांतस्तु नानाश्चर्यसमन्वितः । तं दृष्ट्वा जनताः सर्वा राज्ञे गत्वा न्यवेदयन्
शेष म्हणाला: तो अनेक आश्चर्यांनी भरलेला घोडा त्या नगरात गेला; त्याला पाहून सर्व लोक राजाकडे जाऊन सांगू लागले.
जनता ऊचुः। कोऽप्यश्वः सितवर्णेन गंगाजलसमेन वै । भाले सौवर्णपत्रेण राजमानः समागतः
लोक म्हणाले: एक पांढरा घोडा, गंगाजलासारखा शुभ्र, कपाळावर सोन्याची पट्टी घेऊन, येथे आला आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं रम्यं जनानां हृद्यमीरितम् । ताः प्रत्याह हसन्भूपो ज्ञायतां कस्य वै हयः
लोकांनी मनापासून सांगितलेले ते रम्य बोल ऐकून, राजा हसत म्हणाला: 'हा घोडा कुणाचा आहे ते शोधा.'
ताश्चैनं कथयामासुः शत्रुघ्नेन प्रपालितः । आयात्यश्वो महीभर्तू रामस्य पुरमध्यतः
त्यांनी सांगितले: 'शत्रुघ्नाच्या देखरेखीखाली, पृथ्वीच्या नाथ रामाचा घोडा नगरात येत आहे.'
रामस्य नाम स श्रुत्वा द्व्यक्षरं सुमनोरमम् । जहर्ष चित्ते सुभृशं गद्गदस्वरचिन्हितः
राम हे दोन अक्षरांचे, अतिशय मधुर नाव ऐकून, त्याच्या अंतःकरणात मोठा आनंद झाला, आणि त्याचा आवाज आनंदाने थरथरला.
मयायोध्यापतिर्नित्यं यो रामश्चिन्त्यते हृदि । तस्याश्वः सहशत्रुघ्नः समायातः पुरं मम
अयोध्येचा राजा राम, ज्याचा मी नेहमी मनात विचार करतो, त्याचा घोडा आणि शत्रुघ्न माझ्या नगरात आले आहेत.
हनूमांस्तत्र रामांघ्रिसेवाकर्ता भविष्यति । कदाचिदपि यो रामं न विस्मरति मानसे
तेथे हनुमान रामाच्या पायांची सेवा करील, कारण तो कधीही, क्षणभरही, रामाला मनातून विसरत नाही.
गच्छामि यत्र शत्रुघ्नो यत्र मारुतनंदनः । अन्येऽपि यत्र पुरुषा रामपादाब्जसेवकाः
मी तिथे जाईन जिथे शत्रुघ्न आहे, जिथे वायुपुत्र आहे, आणि जिथे इतरही रामाच्या पायांची सेवा करणारे पुरुष आहेत.