अपत्यप्राप्तिकामस्य संत्युपायास्त्रयः प्रभो । विष्णोः प्रसादो गोश्चापि शिवस्याप्यथवा पुनः
मुलगा व्हावा अशी इच्छा असणाऱ्यांसाठी तीन उपाय आहेत: विष्णूची कृपा, गायीची कृपा किंवा शिवाची कृपा.
तस्मात्त्वं कुरु वै पूजां धेनोर्देवतनोर्नृप । यस्याः पुच्छे मुखे शृंगे पृष्ठे देवाः प्रतिष्ठिताः
म्हणून, राजांनो, तू गायीची पूजा कर. तिच्या शेपटीत, तोंडात, शिंगात आणि पाठीवर देवता वास करतात.
सा तुष्टा दास्यति क्षिप्रं वांछितं धर्मसंयुतम् । एवं विदित्वा गोपूजां विधेहि त्वमृतंभर
ती गाय तृप्त झाली तर, ती तुला तुझी धर्मयुक्त इच्छा लवकरच पूर्ण करून देईल. हे जाणून, ऋतंभऱ, गायीची पूजा कर.
यो वै नित्यं पूजयति गां गेहे यवसादिभिः । तस्य देवाश्च पितरो नित्यं तृप्ता भवंति हि
जो माणूस दररोज घरी गायीची यव वगैरे अन्नाने पूजा करतो, त्याचे देव आणि पितर नेहमी तृप्त राहतात.
यो वै गवाह्निकं दद्यान्नियमेन शुभव्रतः । तेन सत्येन तस्य स्युः सर्वे पूर्णा मनोरथाः
जो शुद्ध व्रताने आणि नियमाने गायीला रोजचं अन्न देतो, त्याच्या सर्व इच्छा सत्यामुळे पूर्ण होतात.
तृषिता गौर्गृहे बद्धा गेहे कन्या रजस्वला । देवता च सनिर्माल्या हंति पुण्यं पुराकृतम्
घरात बांधलेली तहानलेली गाय, घरात रजस्वला असलेली कन्या आणि फुलं न बदललेली देवता — यामुळे पूर्वसंचित पुण्य नष्ट होतं.
यो वै गां प्रतिषिद्ध्येत चरंतीं स्वं तृणं नरः । तस्य पूर्वे च पितरः कंपंते पतनोन्मुखाः
जो मनुष्य गायीला तिचं गवत खाऊ देत नाही, त्याचे पूर्वज पडण्याच्या मार्गावर असतात आणि घाबरतात.
यो वै यष्ट्या ताडयति धेनुं मर्त्यो विमूढधीः । धर्मराजस्य नगरं स याति करवर्जितः
जो मूर्ख माणूस काठीने गायीला मारतो, तो यमराजाच्या नगरीत बोटांशिवाय जातो.
यो वै दंशान्वारयति तस्य पूर्वे ह्यधोगताः । नृत्यंति मत्सुतो ह्यस्मांस्तारयिष्यति भाग्यवान्
जो गाय झोडणाऱ्या माश्या हाकलतो, त्याचे अधःपात झालेल्या पूर्वज आनंदाने म्हणतात, 'माझा हा सुदैवी वंशज आम्हाला तारेल.'
अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । जनकस्य पुरावृत्तं धर्मराजपुरेऽद्भुतम्
यावर मी एक प्राचीन कथा सांगतो, जी धर्मराजाच्या नगरीत जनकाच्या काळात घडली आणि फारच अद्भुत होती.
एकदा जनको राजा योगेनासून्समत्यजत् । तदा विमानं संप्राप्तं किंकिणीजालभूषितम्
एकदा जनक राजा योगाच्या सहाय्याने प्राण सोडून गेला. त्यावेळी घंट्यांच्या जाळ्यांनी सजलेलं एक दिव्य विमान तेथे आलं.
तदारुह्य गतो राजा सेवकैरूढदेहवान् । मार्गे जगाम धर्मस्य संयमिन्याः पुरोंऽतिके
ते विमान चढून राजा, आपले सेवक घेऊन, देहासह धर्माच्या मार्गाने यमाच्या निवासाकडे गेला.
तदा नरककोटीषु पीड्यंते पापकारिणः । जनकस्यांगपवनं प्राप्य सौख्यं प्रपेदिरे
त्या वेळी नरकात पाप करणारे लोक खूप यातना भोगत होते; पण जनकाच्या देहाचा वारा त्यांना लागल्यावर त्यांना सुख मिळालं.
निरये दाहजापीडा जातैषां सुखकारिणी । महादुःखं तदा नष्टं जनकस्यांगवायुना
नरकातील जळण्याच्या वेदना त्यांच्यासाठी सुखदायक झाल्या; जनकाच्या देहाच्या वाऱ्यामुळे त्यांचं मोठं दुःख नाहीसं झालं.
तदा तं निर्गतं दृष्ट्वा जंतवः पापपीडिताः । अत्यंतं चुक्रुशुर्भीतास्तद्वियोगमनिच्छवः
तेव्हा, जनक तिथून निघताना पाहून पापांनी पीडित जीव फार घाबरले आणि त्याच्या वियोगाची इच्छा नसल्याने मोठ्याने रडू लागले.
ऊचुस्ते करुणां वाचं मा गच्छ सुकृतिन्नितः । त्वदंगवायुसंस्पर्शात्सुखिनः स्यामपीडिताः
ते करुणेने म्हणाले, 'सद्गुणी राजा, तू इथून जाऊ नकोस! तुझ्या देहाच्या वाऱ्याच्या स्पर्शाने आम्ही पीडित लोक सुखी झालो आहोत.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य राजा परमधार्मिकः । मानसे चिंतयामास करुणापूरपूरितः
ही वाणी ऐकून, अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा करुणेने भरून मनात विचार करू लागला.
चेन्मत्तः प्राणिनां सौख्यं भवेदिह तदा पुनः । अत्रैव च पुरे स्थास्ये स्वर्ग एष मनोरमः
'माझ्यामुळे इथल्या जीवांना सुख मिळत असेल, तर मी याच ठिकाणी राहीन; ही सुंदर नगरीच माझ्यासाठी स्वर्ग आहे.'
एवं कृत्वा नृपस्तस्थौ तत्रैव निरयाग्रतः । विदधत्प्राणिनां सौख्यमनुकंपितमानसः
असा निर्धार करून राजा नरकाच्या दाराजवळच थांबला आणि करुणेने मन भरून तिथल्या जीवांना सुख देऊ लागला.
तत्र धर्मस्तु संप्राप्तो निरयद्वारि दुःखदे । कारयन्यातनास्तीव्रा नानापातककारिणाम्
तेथे धर्म नरकाच्या दुःखदायक दाराशी आला आणि विविध पाप करणाऱ्यांना तीव्र यातना देऊ लागला.
तदा ददर्श राजानं जनकं द्वारिसंस्थितम् । विमानेन महापुण्यकारिणं दययायुतम्
तेव्हा त्याने जनक राजाला विमानात, दाराजवळ उभा असलेला, मोठ्या पुण्याचा आणि दयाळू पाहिला.
तमुवाच प्रेतपतिर्जनकं सहसन्गिरा । राजन्कुतस्त्वं संप्राप्तः सर्वधर्मशिरोमणिः
मृत्युलोकाचा स्वामी सौम्य वाणीने जनकाला म्हणाला, 'राजा, सर्व धर्मांचा शिरोमणी, तू इथे कसा आलास?'
एतत्स्थानं पातकिनां दुष्टानां प्राणघातिनाम् । नायांति पुरुषा भूप त्वादृशाः पुण्यकारिणः
'हे पापी, दुष्ट आणि जीव घेणाऱ्यांचं ठिकाण आहे; तुझ्यासारखे पुण्यवान माणसं इथे येत नाहीत.'
अत्रायांति नरास्ते वै ये परद्रोहतत्पराः । परापवादनिरताः परद्रव्यपरायणाः
'इथे ते लोक येतात जे दुसऱ्यांना त्रास देतात, निंदा करण्यात आनंद मानतात आणि दुसऱ्याच्या संपत्तीच्या मागे लागतात.'
यो वै कलत्रं धर्मिष्ठं निजसेवापरायणम् । अपराधादृते जह्यात्सनरोऽत्र समाव्रजेत्
'जो पुरुष, कोणताही अपराध नसताना, आपल्या धर्मनिष्ठ आणि सेवाभावी पत्नीला सोडतो, तो नक्कीच इथे येतो.'
मित्रं वञ्चयते यस्तु धनलोभेन लोभितः । आगत्यात्र नरः पीडां मत्तः प्राप्नोति दारुणाम्
'जो धनाच्या लोभाने मित्राला फसवतो, तो इथे येऊन माझ्याकडून भयंकर यातना भोगतो.'
यो रामं मनसा वाचा कर्मणा दंभतोऽपि वा । द्वेषाद्वाचोपहासाद्वा न स्मरत्येव मूढधीः
'जो मूढबुद्धी मनुष्य, मनाने, वाणीने किंवा कृतीने, दंभ, द्वेष किंवा उपहासानेही रामाचं स्मरण करत नाही,'
तं बध्नामि पुनस्त्वेषु निक्षिप्य श्रपयामि च । यैः स्मृतो न रमानाथो नरकक्लेशवारकः
'त्याला मी पुन्हा बांधतो, या लोकांत टाकतो आणि त्याला यातना देतो; कारण जे रामनाथाचं स्मरण करत नाहीत, त्यांना नरकाच्या यातना टाळता येत नाहीत.'
तावत्पापं मनुष्याणामंगेषु नृप तिष्ठति । यावद्रामं न रसना गृणाति कलि दुर्मतेः
राजा, कलियुगात माणसांच्या अंगावर पाप तितकं राहातं, जोपर्यंत त्यांच्या जिभेवरून 'राम' नाव उच्चारलं जात नाही.
महापापकरा राजन्ये भवंति महामते । तानानयंति मद्भृत्यास्त्वादृशान्द्रष्टुमक्षमाः
महाज्ञानी राजा, राजे मोठ्या पापांची कृत्यं करतात; माझे सेवक असे लोक, ज्यांना पाहणंही सहन होत नाही, त्यांना घेऊन येतात.