रज्ज्वा धृतं महावीरैः पूर्वतः पृष्ठतो भटैः । महाशस्त्रास्त्रसंयुक्तैः सर्वशोभासमन्वितैः
महावीरांनी दोरीने धरलेला तो घोडा, पुढे आणि मागे शस्त्रास्त्रांनी सज्ज सैनिकांनी वेढलेला, सर्व बाजूंनी तेजाने उजळून निघाला होता.
सितातपत्रमस्योच्चैर्भाति मूर्धनि वाजिनः । सुचामरद्वयं यस्य ध्रियते पुरतो मुहुः
त्या घोड्याच्या डोक्यावर उंच शुभ्र छत्र चमकत होते आणि दोन सुंदर चामरे वारंवार त्याच्या समोर हलवले जात होते.
कृष्णागर्वादिधूपैश्च धूपितं वायुवेगिनम् । राज्ञः पुरो निनायाश्वं हयमेधस्य सत्क्रतोः
कृष्णागुरू आणि इतर सुगंधी धुपांनी सुवासित केलेला तो वेगवान घोडा, अश्वमेध यज्ञ करणाऱ्या राजाच्या समोर नेण्यात आला.
तमानीतं हयं दृष्ट्वा रत्नमालाविभूषितम् । मनोजवं कामरूपं जहर्ष मतिमान्नृपः
रत्नमाळांनी सजवलेला, मनासारखा वेगवान आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणारा घोडा आणलेला पाहून, ज्ञानी राजा आनंदित झाला.
जगाम पद्भ्यां शत्रुघ्नं राजचिह्नाद्यलंकृतः । स्वपुत्रपौत्रैः संयुक्तो राजा परमधार्मिकः
राजचिन्हांनी सजलेला परमधार्मिक राजा, आपल्या पुत्र आणि नातवांसह पायी चालत शत्रुघ्नाजवळ गेला.
ययौ कर्तुं धनानां स सद्व्ययं चलगामिनाम् । एतद्विनश्वरं मत्वा दुःखदं सक्तचेतसाम्
तो राजा आपल्या संपत्तीचा योग्य उपयोग करण्यासाठी गेला, कारण ही संपत्ती क्षणभंगुर आहे आणि ज्यांचे मन त्यात अडकते त्यांना ती दुःख देते हे त्याने ओळखले.
शत्रुघ्नं स ददर्शाथ सितच्छत्रेण शोभितम् । चामरैर्वीज्यमानञ्च सेवकैः पुरतः स्थितैः
तेथे त्याने शत्रुघ्नाला शुभ्र छत्राखाली तेजस्वी दिसताना, सेवकांनी चामरांनी पंखा घालताना पाहिले.
सुमतिं परिपृच्छंतं रामचंद्रकथानकम् । भयवार्ताविनिर्मुक्तं वीरशोभास्वलंकृतम्
तो सुमतीकडे रामकथांची चौकशी करत होता, कोणत्याही भीतीच्या बातम्यांपासून मुक्त आणि वीरतेच्या तेजाने शोभून दिसत होता.
वीरैः कोटिभिराकीर्णं वाजिपालनकांक्षिभिः । वानराणां सहस्रैश्च समंतात्परिवारितम्
त्याच्या सभोवताली कोट्यवधी वीर घोड्याचे रक्षण करण्यासाठी उत्सुक होते आणि हजारो वानरांनी त्याला वेढले होते.
दृष्ट्वा शत्रुघ्नचरणौ प्रणनाम सपुत्रकः । धन्योऽहमिति संहृष्टो वदन्रामैकमानसः
शत्रुघ्नाचे पाय पाहून, तो आपल्या मुलांसह वाकला आणि आनंदाने म्हणाला, 'मी धन्य आहे', त्याचे मन फक्त रामामध्ये एकरूप झाले होते.
शत्रुघ्नस्तं प्रणयिनं दृष्ट्वा राजानमुद्भटम् । उत्थायासनतः सर्वैर्भटैर्दोर्भ्यां स सस्वजे
शत्रुघ्नाने त्या भक्त राजा पाहताच, सर्व सैनिकांसमोर आपल्या आसनावरून उठून, दोन्ही हातांनी त्याला मिठी मारली.
दृढं संपूज्य राजा तं शत्रुघ्नं परवीरहा । उवाच हर्षमापन्नो गद्गदस्वरया गिरा
राजाने शत्रुघ्न, शत्रूंचा संहार करणारा, याची मनापासून पूजा केली आणि आनंदाने, गदगदलेल्या स्वरात बोलू लागला.
सुबाहुरुवाच। अद्य धन्योस्मि ससुतः सकुटुंबः सवाहनः । यद्युष्मच्चरणौ द्रक्ष्ये नृपकोटिभिरीडितौ
सुबाहू म्हणाला, 'आज मी, माझे पुत्र, कुटुंब आणि वाहनांसह धन्य झालो, कारण कोट्यवधी राजांनी ज्या पायांची स्तुती केली ते तुझे पाय मला पाहायला मिळाले.'
अज्ञानिना सुतेनायं गृहीतो वाजिनां वरः । दमनेनानयं त्वस्य क्षमस्व करुणानिधे
'माझ्या अज्ञान पुत्राने हा उत्तम घोडा पकडला; हे करुणासागर, त्याच्या या चुकीला क्षमा कर आणि दया दाखव.'
न जानाति रघूत्तंसं सर्वदेवाधिदैवतम् । लीलया विश्वस्रष्टारं हंतारमपि पालकम्
'त्याला रघुकुलाचा भूषण, सर्व देवांचा देव, लीलेने विश्व निर्माण करणारा, संहार करणारा आणि पालन करणारा कोण आहे हे माहीत नाही.'
इदं राज्यं समृद्धांगं समृद्धबलवाहनम् । इमे कोशा धनैः पूर्णा इमे पुत्रा इमे वयम्
'हे राज्य समृद्ध आहे, बलाढ्य सैन्य आणि वाहनांनी युक्त आहे; हे कोष धनाने भरलेले आहेत; हे माझे पुत्र आणि आम्ही सर्व येथे आहोत.'
सर्वे वयं रामनाथास्त्वदाज्ञा प्रतिपालकाः । गृहाण सर्वं सफलं न मेऽस्ति क्वचिदुन्मतम्
आम्ही सर्वजण रामाचे सेवक आहोत, तुमच्या आज्ञेचे पालन करणारे आहोत. तुम्ही सर्व काही स्वीकारा, ते फलदायीच आहे. माझ्यात कुठेही वेडेपण किंवा चुकीचे काही नाही.
क्वासौ हनूमान्रामस्य चरणांभोजषट्पदः । यत्प्रसादादहं प्राप्स्ये राजराजस्य दर्शनम्
रामाच्या चरणकमळांवर भिरभिरणारा भ्रमर हनुमान कुठे आहे? त्याच्या कृपेनेच मला राजाधिराजांचे दर्शन मिळेल.
साधूनां संगमे किं किं प्राप्यते न महीतले । यत्प्रसादादहं मूढो ब्रह्मशापमतीतरम्
या पृथ्वीवर साधूजनांच्या संगतीने काय मिळत नाही? त्यांच्या कृपेने मी, मूढ असूनही, ब्रह्मदेवाच्या शापातून सुटलो.
दृष्ट्वा त्वद्य महाराजं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । प्राप्स्यामि जन्मनः सर्वं फलं दुर्लभमत्र च
आज तुमचे, कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांचे राजन, दर्शन घेतल्यावर मला या जन्मातील सर्व दुर्मिळ फळे मिळतील.
मम तावद्गतं चायुर्बहुरामवियोगिनः । स्वल्पमुर्वरितं तत्र कथं द्रक्ष्ये रघूत्तमम्
माझे आयुष्य रामापासून दूर राहण्यातच गेले; आता थोडेच उरले आहे. या थोड्या वेळात मी रघुकुलातील श्रेष्ठ रामाचे दर्शन कसे घेऊ?
मह्यं दर्शयतं रामं यज्ञकर्मविचक्षणम् । यदंघ्रिरजसापूता शिलाभूता मुनिप्रिया
मला तो राम दाखवा, जो यज्ञकर्मात पारंगत आहे, ज्याच्या पायांच्या धुळीने शिला पावन होऊन ती ऋषीची प्रिय झाली.
काकः परं पदं प्राप्तो यद्बाणस्पर्शनात्खगः । अनेके यस्य वक्त्राब्जं वीक्ष्य संख्ये पदं गताः
कावळ्याला रामाच्या बाणाचा स्पर्श होऊन त्याला परमपद मिळाले; आणि युद्धात ज्यांनी रामाचे कमळासारखे मुख पाहिले, त्यांनाही तेच स्थान मिळाले.
ये त्वस्य रघुनाथस्य नाम गृह्णंति सादराः । ते यांति परमं स्थानं योगिभिर्यद्विचिंत्यते
जे लोक श्रद्धेने या रघुनाथाचे नाव घेतात, ते योगी ज्याचा विचार करतात त्या परम स्थानाला पोहोचतात.
धन्यायोध्याभवा लोका ये राममुखपंजम् । स्वलोचनपुटैः पीत्वा सुखं यांति महोदयम्
अयोध्येचे लोक धन्य आहेत, जे आपल्या डोळ्यांनी रामाचे कमळासारखे मुख पाहून, त्याचा आस्वाद घेत, सुखाने उच्चतम कल्याणाला जातात.
इति संभाष्य नृपतिं वाहं राज्यं धनानि च । सर्वं समर्प्य चावोचत्किंकरोस्मि महीपते
राजाशी असे बोलून, मी राज्य, धन आणि सर्व काही समर्पित केले आणि म्हणालो, 'राजाधिराज, मी तुमचा सेवक आहे.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य राज्ञः परपुरंजयः । प्रत्युवाचेति तं भूपं वाग्मी वाक्यविशारदः
हे शब्द ऐकून, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता, वाक्पटू आणि बोलण्यात कुशल असलेला राजा त्या राजाला उत्तर देऊ लागला.
शत्रुघ्न उवाच। कथं राजन्निदं ब्रूषे त्वं वृद्धो मम पूजितः । सर्वं त्वदीयं त्वद्राज्यं दमनो विदधात्वयम्
शत्रुघ्न म्हणाले: 'राजन, तुम्ही वयस्कर आहात, माझ्या कडून सन्मानित आहात, तरी असे का बोलता? सर्व काही, राज्यही तुमचेच आहे. दमनाने ते सांभाळावे.'
क्षत्त्रियाणामिदं कृत्यं यत्संग्रामविधायकम् । सर्वं राज्यं धनं चेदं प्रतियातु ममाज्ञया
क्षत्रियांचे कर्तव्य म्हणजे युद्ध करणे. हे सर्व राज्य आणि धन माझ्या आज्ञेने पुन्हा तुमच्याकडे जावे.
यथा मे रघुनाथस्तु पूज्यो वाङ्मनसा सदा । तथा त्वमपि मत्पूज्यो भविष्यसि महीपते
जसे राम माझ्या वाणी आणि मनाने नेहमी पूज्य आहेत, तसेच राजन, तुम्हीही माझ्याकडून पूज्य व्हाल.