तत्र ब्रह्मादयो देवास्तत्र ब्रह्मांडकोटयः । कृतप्राञ्जलयस्तं वै स्तुवंति स्तुतिभिर्मुहुः
तेथे ब्रह्मा आणि इतर देवता, अनंत ब्रह्मांडांचे समूह, सर्वजण हात जोडून, पुन्हा पुन्हा स्तुती करत होते.
रामं श्यामं सुनयनं मृगशृंगपरिग्रहम् । गायंति नारदाद्याश्च वीणोल्लसितपाणयः
शामवर्ण, सुंदर डोळ्यांचा, हरणशिंग हातात असलेला राम, नारद आणि इतरांनी वीणेच्या गोड आवाजात गात होते.
नृत्यंत्यप्सरसस्तत्र घृताची मेनकादयः । वेदा मूर्तिधरा भूत्वा उपतिष्ठंति राघवम्
तेथे घृताची, मेनका आणि इतर अप्सरा नाचत होत्या. वेदांनी साकार रूप धारण करून, त्यांनी राघवाची सेवा केली.
यच्च किंचिद्वस्तुजातं सर्वशोभासमन्वितम् । तस्य दातारमखिलं भक्तानां भोगदायकम्
तेथील सर्व वस्तू सुंदरतेने भरलेल्या होत्या आणि त्या सर्व वस्तू भक्तांना सुख देणाऱ्या त्या परमात्म्याने दिल्या होत्या.
इत्येवमादिसंपश्यञ्जाग्रत्संज्ञामवाप सः । ब्रह्मशापहतज्ञानः किं दृष्टमिति वै वदन्
अशा प्रकारे पाहताना, ज्याचे ज्ञान ब्रह्माच्या शापामुळे हरपले होते, त्याला जागेपणीच भान आले आणि तो म्हणाला, 'मी हे काय पाहिले?'
उत्थाय प्रययौ पद्भ्यां शत्रुघ्नचरणं प्रति । भृत्यकोटिपरीवारो रथकोटिपरीवृतः
तो उठून पायी चालत शत्रुघ्नाच्या पायांकडे गेला. त्याच्यासोबत असंख्य नोकर आणि रथांची मोठी फौज होती.
सुकेतुं तु समाहूय विचित्रं दमनं तथा । युद्धं कर्तुं समुद्युक्तान्वारयामास धर्मवित्
त्याने सुकेतू आणि विचित्र दमना यांना बोलावले आणि ते युद्धासाठी तयार असताना, धर्म जाणणाऱ्याने त्यांना थांबवले.
उवाच तान्महाराजो धर्मात्मा धर्मसंयुतः । भ्रातःपुत्रौ शृणुत मे वाक्यं धर्मसमन्वितम्
धर्मात्मा आणि धर्मयुक्त असा तो मोठा राजा म्हणाला, 'भाऊंच्या मुलांनो, माझे धर्मयुक्त बोल ऐका.'
मा युद्धं कुरुत क्षिप्रमनयस्तु महानभूत् । यद्रामचंद्रवाहं त्वमगृह्णाद्दमनोर्ज्जितम्
'लवकर युद्ध करू नका; ही मोठी आपत्ती होऊ नये. कारण तुम्ही शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या रामाचे वाहन पकडले आहे.'
एष रामः परंब्रह्म कार्यकारणतः परम् । चराचरजगत्स्वामी न मानुषवपुर्धरः
'हा राम म्हणजेच परब्रह्म आहे, सर्व कारणांचा आणि कार्यांचा श्रेष्ठ आहे, जडजंगम जगाचा स्वामी आहे, तो फक्त मानवाचा देह धारण करणारा नाही.'
एतद्धि ब्रह्मविज्ञानमधुना ज्ञातवानहम् । पुरासितांगशापेन हृतज्ञानधनोऽनघाः
‘आता मला हे ब्रह्मज्ञान कळले आहे; पूर्वी असितांगाच्या शापामुळे माझे ज्ञान हरपले होते, हे निष्पापांनो.’
अहं पुरा तीर्थयात्रां गतस्तत्त्वविवित्सया । तत्रानेके मया दृष्टा मुनयो धर्मवित्तमाः
‘पूर्वी मी सत्य जाणून घेण्यासाठी तीर्थयात्रेला गेलो होतो; तेथे मी अनेक धर्मज्ञ ऋषी पाहिले.’
असितांगं मुनिमहं गतवाञ्ज्ञातुमिच्छया । तदा प्रोवाच मां विप्रः कृपां कृत्वा ममोपरि
‘मी असितांग ऋषीकडे ज्ञान मिळवण्यासाठी गेलो. तेव्हा त्या ब्राह्मणाने माझ्यावर दया करून मला सांगितले.’
योऽसावयोध्याधिपतिः स परब्रह्मशब्दितः । तस्य या जानकी देवी साक्षात्सा चिन्मयी स्मृता
‘जो अयोध्येचा राजा आहे, तोच परब्रह्म म्हणून ओळखला जातो. त्याची पत्नी जानकी देवी ही प्रत्यक्ष चैतन्यस्वरूपा मानली जाते.’
एनं तु योगिनः साक्षादुपासते यमादिभिः । दुस्तरा पारसंसारवारिधिं संतितीर्षवः
‘योगीजन संयम वगैरे साधनांनी त्याची प्रत्यक्ष उपासना करतात, कारण ते या कठीण संसारसागरातून पार जाण्याची इच्छा करतात.’
स्मृतमात्रो महापापहारी स गरुडध्वजः । य एनं सेवते विद्वान्स संसारं तरिष्यति
‘गरुडध्वज फक्त आठवणीनेच मोठमोठ्या पापांचा नाश करतो; जो ज्ञानी त्याची सेवा करतो, तो संसारातून मुक्त होईल.’
तदाहमहसं विप्रं कोऽयं रामस्तु मानुषः । केयं सा जानकी देवी हर्षशोकसमाकुला
‘तेव्हा मी त्या ब्राह्मणाला विचारले: हा राम कोण, तो फक्त माणूस आहे का? ही जानकी देवी कोण, जी आनंद आणि दुःखाने भरलेली आहे?’
अजन्मनः कथं जन्म अकर्तुः कृत्यमत्र किम् । जन्मदुःखजरातीतं कथयस्व मुने मम
‘ज्याचा जन्मच नाही, त्याचा जन्म कसा होईल? जो काही करत नाही, त्याचे कर्तव्य काय? जन्म आणि वृद्धत्वाच्या दुःखापलीकडे असणाऱ्याबद्दल मला सांग, ऋषी.’
इत्युक्तवंतं मां क्रुद्धः शशाप स मुनीश्वरः । अज्ञात्वा तत्स्वरूपं त्वं प्रतिब्रूषे ममाधम
‘मी असे विचारल्यावर, त्या महान ऋषीने रागावून मला शाप दिला: त्याचे खरे स्वरूप न कळता, तू मला उत्तर देतोस, हे नीच आहेस.’
एनं निंदसि रामं त्वं मानुषोऽयमिदं हसन् । तस्मात्त्वं तत्त्वसंमूढो भविष्यस्युदरंभरिः
‘तू रामाची निंदा करतोस, म्हणतोस की तो माणूस आहे, आणि या गोष्टीचा उपहास करतोस; म्हणून तू सत्यात गोंधळून जाशील आणि फक्त खाण्यावरच लक्ष ठेवशील.’
तदाहं तस्य चरणावगृह्णं सदया युतः । दृष्ट्वा मे विनयं मां तु प्रावोचत्करुणानिधिः
त्या वेळी मी करुणेने त्याचे पाय धरले; माझ्या नम्रतेकडे पाहून त्या दयामय समुद्राने मला बोलावले.
त्वं रामस्य मखे विघ्नं करिष्यसि यदा नृप । तदा हनूमानंघ्रिं त्वां ताडयिष्यति वेगतः
राजा, जेव्हा तू रामाच्या यज्ञात अडथळा आणशील, तेव्हा हनुमान वेगाने येऊन तुझ्या पायावर प्रहार करील.
तदा त्वं ज्ञास्यसे राजन्नान्यथा स्वमनीषया । पुराहमुक्तस्तेनैवं तद्दृष्टमधुना मया
त्या वेळी, राजा, तुला समजेल; तुझ्या मनाने नाही. हे मला आधी सांगितले होते, आणि आता मी ते प्रत्यक्ष पाहिले.
यदा मां हनुमान्क्रुद्धस्ताडयामास वक्षसि । तदाऽदर्शं रमानाथं पूर्णब्रह्मस्वरूपिणम्
जेव्हा रागावलेल्या हनुमानाने माझ्या छातीवर प्रहार केला, तेव्हा मला पूर्ण ब्रह्मरूप रामनाथाचे दर्शन झाले.
तस्मादश्वं तु शोभाढ्यमानयंतु महाबलाः । धनानि चैव वासांसि राज्यं चेदं समर्पये
म्हणून, बलवानांनी तो सुंदर घोडा आणावा; मी माझे धन, वस्त्रे आणि हे राज्य अर्पण करतो.
रामं दृष्ट्वा कृतार्थः स्यामहं यज्ञेति पुण्यदे । आनयंतु हयं मह्यं रोचते तु तदर्पणम्
रामाचे दर्शन घेऊन मी यज्ञाने पूर्ण होईन, पुण्यदायक; मला तो घोडा आणा, त्याचे अर्पण मला आवडते.
शेष उवाच। ते तु तातवचः श्रुत्वा हर्षिताः संप्रहारिणः । तथेत्यूचुर्महाराजं रामदर्शनलालसम्
शेष म्हणतो: वडिलांचे बोल ऐकून, आनंदित आणि उत्साही योद्ध्यांनी 'तसेच होवो' असे रामदर्शनाची इच्छा असलेल्या राजाला सांगितले.
पुत्रा ऊचुः। राजन्भवत्पदांभोजान्नान्यं जानीमहे वयम् । यत्तव स्वांततो जातं तद्भवत्वद्य वेगतः
पुत्र म्हणाले: राजा, आम्हाला तुझ्या पायाशिवाय दुसरे काही माहीत नाही; तुझ्या मनात जे येईल ते आम्ही लगेच पार पाडू.
अश्वोऽयं नीयतां तत्र सितचामरभूषितः । रत्नमालातिशोभाढ्यश्चंदनादिकचर्चितः
हा घोडा तिथे नेला जावा, पांढऱ्या चामरांनी, रत्नमाळांनी आणि चंदनादी सुवासिकांनी सजवलेला.
राज्यमाज्ञाफलं स्वामिन्कोशा बहुसमृद्धयः । वासांसि सुमहार्हाणि सूक्ष्माणि सुगुणानि च
राज्य, आज्ञेचे फळ, समृद्ध कोष, अत्यंत मौल्यवान, सूक्ष्म आणि उत्तम वस्त्रे—