हस्तिनः पत्तयश्चैव रथारूढा भयार्दिताः । शरणं त्वां समायांति तानीक्षस्व महामते
हत्ती, पायदळ आणि रथावरचे योद्धे घाबरून तुझ्याकडे आश्रयाला येत आहेत; हे बुद्धिमान मुला, त्यांच्याकडे लक्ष दे.
पुत्र त्वया विना सोढुं कथं शक्तो रणांगणे । शत्रुघ्नसायकांस्तीक्ष्णांश्चंडकोदंडनिर्गतान्
माझ्या मुला, रणांगणात तुझ्याशिवाय मी शत्रुघ्नाच्या प्रचंड धनुष्यातून सुटणारे तीक्ष्ण बाण कसे सहन करू?
अतो मां तु त्वया हीनं को वा पालयितुं क्षमः । यदि त्यक्ष्यसि निद्रा त्वं जयायाहं क्षमस्तदा
आता तू नसताना मला कोण सांभाळणार? जर तू झोप सोडलीस, तरच मी विजय मिळवू शकेन.
इत्थं विलप्य सुभृशं तताड हृदयं स्वकम् । बहुशः पाणिना राजा पुत्रदुःखेन दुःखितः
अशा प्रकारे खूप दुःख व्यक्त करून, राजा पुत्रशोकाने व्याकुळ होऊन अनेक वेळा आपल्या छातीवर हाताने मारू लागला.
तदा विचित्र दमनौ स्व स्व स्यंदनसंस्थितौ । पितुश्चरणयोर्नत्वा ऊचतुः समयोचितम्
तेव्हा दोन्ही दमना आपल्या-आपल्या रथात उभे राहून, वडिलांच्या पायांवर वाकले आणि योग्य वेळी योग्य शब्द बोलले.
राजन्नस्मासु जीवत्सु किं दुःखं हृदि तद्वद । वीराणां प्रधने मृत्युर्वांच्छितो जायते महान्
राजा, आम्ही जिवंत असताना तुझ्या मनात काय दुःख राहिले आहे? वीरांना रणात मृत्यू येणे हे मोठे भाग्य मानले जाते.
धन्योऽयं बत चित्रांगो यो वीर भुवि शोभते । सकिरीटस्तु संदष्टदंतच्छदयुगः प्रभुः
काय भाग्यवान आहे चित्रांग! तो या पृथ्वीवर तेजाने झळकत आहे, शिरावर मुकुट घालून, दात घट्ट आवळून, खंबीरपणे उभा आहे.
कथयाशु किमद्यैव कुर्वस्ते कार्यमीप्सितम् । शत्रुघ्नवाहिनीं सर्वां हन्व आवामनाथिनीम्
सांग लवकर, आज तुला नेमकं काय करायचं आहे? मी शत्रुघ्नाच्या सर्व सैन्याचा, जे आता नायकाविना आहे, नाश करू का?
अद्यैव पुष्कलं भ्रातुर्वधकारिणमाहवे । पातयावो रथाच्छित्त्वा शिरोमुकुटमंडितम्
आजच आपण आपल्या भावाचा वध करणाऱ्या पुष्कलाला रणभूमीत त्याच्या रथावरून खाली पाडू, त्याचं रत्नमुकुट असलेलं शिर छाटू.
त्यज शोकं सुदुःखार्तः कथं भासि महामते । आज्ञापयावां मानार्ह कुरु युद्धे मतिं तथा
इतका दुःखी असूनही, शोक सोड. हे महाबुद्धिमान, असं का बोलतोस? आम्हाला आज्ञा दे, आणि मन युद्धाकडे लाव.
इति वाक्यं समाकर्ण्य पुत्रयोर्वीरमानिनोः । शोकं त्यक्त्वा महाराजो युद्धाय मतिमादधात्
वीरपुत्रांची ही वाणी ऐकून, तो महाराज शोक बाजूला ठेवून युद्धासाठी मनाशी निर्धार करतो.
तावपि प्रतियोद्धारं वांच्छंतौ रणदुर्मदौ । जग्मतुः कटके शत्रोरनंतभटपूरिते
ते दोघेही युद्धाची ओढ धरून, रणात गर्वाने भरलेले, शत्रूच्या सैन्यात, जिथे असंख्य वीर होते, शिरले.
रिपुतापेन दमनो नीलरत्नेन चेतरः । युयुधाते रणे वीरौ प्रावृषीव बलाहकौ
एकजण निळ्या रत्नाने शोभून, शत्रूच्या वेदनेने संतप्त; दोघेही रणभूमीत मेघांसारखे भिडले.
राजा कनकसन्नद्धे रथे मणिविचित्रिते । रत्नकूबरशोभाढ्ये तिष्ठंश्चापधरो बली
राजा सोन्याने आणि रत्नांनी सजलेल्या रथावर उभा होता, रत्नांनी मढवलेल्या पताकेसह, धनुष्य हातात घेऊन, बलशाली दिसत होता.
ययौ योद्धुं तु शत्रुघ्नं वीरकोटभिरावृतम् । तृणीकुर्वन्महावीरान्धनुर्विद्याविशारदान्
तो शत्रुघ्नाकडे लढायला गेला, भोवती असंख्य वीरांनी वेढलेला, आणि मोठ्या धनुर्धर वीरांनाही तुच्छ मानत पुढे सरसावला.
तं योद्धुमागतं दृष्ट्वा सुबाहुं रोषपूरितम् । पुत्रनाशेन कुर्वंतं सर्वसैन्यवधादिकम्
सुबाहू, पुत्राच्या मृत्यूने संतप्त होऊन, संपूर्ण सैन्याचा नाश करण्याचा निर्धार करत, रागाने भरून लढायला आला हे पाहून—
शत्रुघ्नपार्श्वसंचारी हनूमांस्तमुपाद्रवत् । नखायुधो महानादं कुर्वन्मेघ इवाहवे
शत्रुघ्नाच्या बाजूने चालणारा हनुमान त्याच्यावर झेपावला, नखं शस्त्रासारखी, रणात मेघासारखा मोठा गजर करत.
सुबाहुस्तं हनूमंतमागच्छंतं महारवम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं रोषपूरितलोचनः
सुबाहूने, हनुमान मोठ्या गर्जनेने येताना पाहून, डोळ्यात राग घेऊन हसत म्हणाला—
क्व गतः पुष्कलो हत्वा मत्पुत्रं रणमंडले । पातयाम्यद्य तस्याशु शिरो ज्वलितकुंडलम्
माझ्या पुत्राचा रणात वध करणारा पुष्कल कुठे गेला? आज मी त्याचं जळणाऱ्या कुंडलांनी सजलेलं शिर लवकरच छाटीन.
क्व शत्रुघ्नो वाहपालः क्व च रामः कुतो भटाः । प्राणहंतारमायांतं पश्यंतु प्रधने तु माम्
शत्रुघ्न हा सेनापती कुठे आहे? राम कुठे आहे? ते सर्व वीर कुठे आहेत? मी, प्राण घेणारा, रणाच्या मध्यभागी येतोय, त्यांनी मला पाहावं.
इति तद्वाक्यमाकर्ण्य हनूमान्निजगाद तम् । शत्रुघ्नो लवणच्छेत्ता वर्तते सैन्यपालकः
हे ऐकून हनुमान म्हणाला— 'शत्रुघ्न, लवणाचा वध करणारा, सैन्याचा रक्षणकर्ता म्हणून उभा आहे.'
स कथं प्रधने युध्येत्सेवकेऽग्रे स्थिते नृप । मां विजित्य रणे तं च त्वं गंतासि नरर्षभ
'राजा, सेवक समोर उभा असताना तो रणाच्या अग्रभागी कसा लढेल? आधी मला रणात जिंक, मगच त्याच्याकडे जा, नरश्रेष्ठा.'
इत्युक्तवंतं तरसा विव्याध दशसायकैः । हृदि वानरमत्युग्रं पर्वताग्र्यमिवस्थितम्
असं म्हणताच, सुबाहूने वेगाने दहा बाणांनी पर्वतासारखा उभा असलेल्या त्या भयंकर वानराच्या छातीला घाव घातला.
सबाणानागतांस्तांश्च गृहीत्वा करसंपुटे । चूर्णयामास तिलशः शितान्वैरिविदारणान्
पण हनुमानाने ते सर्व तीक्ष्ण, शत्रूचा नाश करणारे बाण हाताच्या ओंजळीत पकडले आणि ती तिळासारखी चूर्ण करून टाकली.
चूर्णयित्वा शरांस्तांस्तु निनदन्घनगर्जितैः । पुच्छेनावेष्ट्य तस्योच्चै रथं निन्ये महाबलः
महाबली हनुमानाने प्रचंड गडगडाट करत आणि आपल्या अंगाचा आवाज करत त्या बाणांचा चुरा केला. मग त्याने आपल्या शेपटीने तो रथ घट्ट वेढून, मोठ्या ताकदीने तो रथ उचलून नेला.
तदा तं नृपवर्योऽसावाकाशे स्थित एव सः । लांगूलं ताडयामास शिताग्रैः सायकैर्मुहुः
तेव्हा तो श्रेष्ठ राजा आकाशात उभा राहून, ती शेपटी वारंवार तीक्ष्ण टोकाच्या बाणांनी मारू लागला.
स ताडितस्तु पुच्छाग्रे शरैः सन्नतपर्वभिः । मुमोच तद्रथं दिव्यं कनकेन विचित्रितम्
शेपटीच्या टोकावर वाकड्या सांध्याच्या बाणांनी मार लागल्यावर, हनुमानाने तो सोन्याने सजवलेला दिव्य रथ सोडून दिला.
स मुक्तस्तेन तरसा शरैस्तीक्ष्णैर्जघान तम् । हनूमंतं कपिवरं रोषसंपूरितेक्षणः
त्या जोराने मोकळा झाल्यावर, त्या राजाने तीक्ष्ण बाणांनी रागाने डोळे भरून असलेल्या, वानरश्रेष्ठ हनुमानावर प्रहार केला.
हनूमान्बाणविच्छिन्नः सर्वत्ररुधिराप्लुतः । महारोषं समाधत्त नृपोपरि कपीश्वरः
हनुमान बाणांनी छिन्नविछिन्न झाला, सर्व अंग रक्ताने माखले गेले, आणि त्याला त्या राजावर मोठा राग आला.
गृहीत्वा तस्य दंष्ट्राभी रथं हयसमन्वितम् । चूर्णयामस वेगेन तदद्भुतमिवाभवत्
मग हनुमानाने आपल्या दातांनी त्या रथासह घोडे पकडले आणि मोठ्या वेगाने तो रथ चुरडून टाकला; ते दृश्य अगदी अद्भुत वाटले.