तदा चित्रांगकः क्रुद्धो भल्लान्पंच समाददे । मुमोच भाले पुत्रस्य भरतस्य महौजसः
त्या वेळी चित्रांगकाने रागाने पाच बाण घेतले आणि भरताच्या बलवान पुत्राच्या कपाळावर सोडले.
तैर्भल्लैराहतः क्रुद्धः शरासनवरे शरम् । दधत्प्रतिज्ञामकरोच्चित्रांगनिधनं प्रति
त्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो वीर संतापला, उत्तम धनुष्य हातात घेऊन त्याने चित्रांगाच्या मृत्यूची प्रतिज्ञा केली.
शृणु वीर मम क्षिप्रं प्रतिज्ञां त्वद्वधाश्रिताम् । तज्ज्ञात्वा सावधानेन योद्धव्यं च त्वयात्र हि
हे वीर, माझी ही तुझ्या वधासाठी केलेली जलद प्रतिज्ञा ऐक. हे समजून इथे तुला पूर्ण लक्ष देऊन लढावे लागेल.
बाणेनानेन चेत्त्वां वै न कुर्यां प्राणवर्जितम् । सतीं संदूष्य वनितां शीलाचारसुशोभिताम्
या बाणाने मी तुला मारू शकलो नाही, आणि सद्गुणी, चांगल्या वर्तनाने शोभणाऱ्या स्त्रीला कलंकित केल्यानंतरही तुला प्राणहीन करू शकलो नाही—
यो लोकः प्राप्यते लोकैर्यमस्य वशवर्तिभिः । स लोको मम वै भूयात्सत्यं मम प्रतिश्रुतम्
—तर मग यमाच्या अधीन असणाऱ्या लोकांना जो लोक मिळतो, तोच लोक मला मिळो; हे माझे खरे वचन आहे.
इति श्रेष्ठं वचः श्रुत्वा जहास परवीरहा । उवाच मतिमान्वीरः पुष्कलं वचनं शुभम्
हे श्रेष्ठ वचन ऐकून शत्रूंचा संहार करणारा हसला आणि बुद्धिमान वीर पुष्कलाने शुभ असे बोलले.
मृत्युर्वै प्राणिनां भाव्यः सर्वत्रैव च सर्वदा । तस्मान्मे निधने दुःखं नास्ति शूरशिरोमणे
सर्व प्राण्यांना मृत्यू अटळ आहे, सर्वत्र आणि सर्वकाळ. म्हणून, हे वीरश्रेष्ठ, मला मृत्यूमध्ये काहीही दुःख नाही.
प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वीरत्वशालिना । सा सत्यैव पुनर्मेऽद्य श्रूयतां व्याहृतं महत्
हे वीर, तुझ्या धैर्याने केलेली प्रतिज्ञा खरीच आहे; आता माझी मोठी प्रतिज्ञा मी आज सांगतो, ती ऐक.
त्वद्बाणं मद्वधोद्युक्तं न च्छिंद्यां यदि चेदहम् । तदा प्रतिज्ञां शृणु मे सर्ववीराभिमानिनः
तुझा माझ्या वधासाठी सोडलेला बाण मी जर छेदू शकलो नाही, तर सर्व वीरांचा अभिमान असलेल्या, माझी प्रतिज्ञा ऐक.
तीर्थं जिगमिषोर्यो वै कुर्यात्स्वांतविखंडनम् । एकादशीव्रतादन्यज्जानाति व्रतमुच्चकैः
जो तीर्थयात्रेला जायचे ठरवून आपलीच प्रतिज्ञा मोडतो, किंवा एकादशीच्या व्रतापेक्षा मोठे व्रत माहित आहे—
तस्य पापं ममैवास्तु प्रतिज्ञापरिघातिनः । इति वाक्यमुदीर्यैव तूष्णींभूतो धनुर्दधे
—त्याचे पाप प्रतिज्ञा मोडणाऱ्या माझ्यावर येवो; असे म्हणून तो गप्प राहिला आणि धनुष्य सज्ज केले.
तदानेन निषंगात्स्वादुद्धृत्य सायकं वरम् । कथयामास विशदं वाक्यं शत्रुवधावहम्
मग त्याने आपल्या भात्यातून एक सुंदर बाण काढून, शत्रूच्या वधासाठी स्पष्ट शब्द बोलले.
पुष्कल उवाच। यदि रामांघ्रियुगुलं निष्कापट्येन चेतसा । उपासितं मया तर्हि मम वाक्यमृतं भवेत्
पुष्कल म्हणाला: मी जर मनापासून रामाच्या पायांची भक्ती केली असेल, तर माझे शब्द सत्य ठरू देत.
यदि स्वमहिलां भुक्त्वा नान्यां जानामिचेतसा । तेन सत्येन मे वाक्यं सत्यं भवतु संगरे
माझ्या पत्नीशिवाय मी दुसऱ्या स्त्रीचा विचार केला नसेल, तर त्या सत्याच्या जोरावर माझे वचन या युद्धात खरे ठरू दे.
इति वाक्यमुदीर्याशु बाणं धनुषि संधितम् । कालानलोपमं वीरशिरश्छेदनमाक्षिपत्
असे म्हणून त्याने पटकन बाण धनुष्याला लावला आणि प्रलयाच्या अग्नीसारखा तो वीराच्या मस्तकावर सोडण्यासाठी सज्ज झाला.
तं बाणं मुक्तमालोक्य स तु राजसुतो बली । बाणं शरासने धत्त तीक्ष्णं कालानलोपमम्
तो बाण सुटलेला पाहून बलवान राजपुत्राने आपल्या धनुष्याला प्रलयाग्नीसारखा तीक्ष्ण बाण लावला.
तेन बाणेन संछिन्नो बाणः स्ववधउद्यतः । हाहाकारो महानासीच्छिन्ने तस्मिञ्छरे तदा
त्या बाणाने त्याच्यावर येणारा मृत्यूचा बाण छेदला; तो बाण तुटताच मोठा गोंधळ उडाला.
परार्धं पतितं भूमौ पूर्वार्धं फलसंयुतम् । शिरोधरां चकर्ताशु पद्मनालमिव क्षणात्
त्यातील अर्धा बाण जमिनीवर पडला, आणि उरलेला भाग, बाणाचे टोक घेऊन, क्षणात कमळाच्या देठासारखा मानेवर वार करून ती वेगाने वेगळी केली.
तदा भूमौ पतंतं तु दृष्ट्वा तत्तस्यसैनिकाः । हाहाकृत्वा भृशं सर्वे पलायनपरागताः
तेव्हा तो रणांगणात कोसळताना पाहून त्याचे सगळे सैनिक घाबरून ओरडले आणि भीतीने पळून जाऊ लागले.
पृथ्व्यां तन्मस्तकं श्रेष्ठं सकिरीटं सकुंडलम् । शुशुभेऽतीव पतितं चंद्रबिंबं दिवो यथा
त्याचे मुकुट आणि कुंडले घातलेले सुंदर डोके जमिनीवर पडले होते, ते आकाशातून पडलेल्या चंद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
तं वीक्ष्य पतितं वीरः पुष्कलो भरतात्मजः । व्यगाहत व्यूहमिमं सर्ववीरैकशोभितम्
तो पडलेला पाहून भरताचा पुत्र पुष्कळा धाडसाने त्या अनेक वीरांनी सजलेल्या सैन्याच्या रचनेत शिरला.
शेष उवाच। अथ पुत्रं समालोक्य पतितं व्यसुमुद्धतम् । विललाप भृशं राजा सुतदुःखेन दुःखितः
शेष म्हणाला: मग राजा आपल्या मुलाला पडलेला, प्राण गेलेला आणि जखमी पाहून, पुत्रशोकाने व्याकुळ होऊन जोरजोराने रडू लागला.
मूर्ध्नि संताडयामास पाणिभ्यामतिदुःखितः । कम्पमानो भृशं चाश्रूण्यमुञ्चन्नयनाब्जयोः
तीव्र दु:खाने त्याने दोन्ही हातांनी आपले डोके आपटले, संपूर्ण थरथरत होता आणि त्याच्या कमळासारख्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
गृहीत्वा पतितं वक्त्रं चंद्रबिंबमनोरमम् । पुष्कलेषु क्षतासृग्भिः क्लिन्नं कुंडलशोभितम्
पुष्कळाच्या चंद्रासारख्या सुंदर, पण जखमांच्या रक्ताने ओलसर आणि कुंडलांनी शोभलेल्या चेहऱ्याला त्याने उचलले.
कुटिलभ्रूयुगं श्रेष्ठं संदष्टाधरपल्लवम् । स चुंबन्मुखपद्मेन विलपन्निदमब्रवीत्
त्याच्या वाकड्या भुवया आणि रागाने दातांनी चावलेले ओठ पाहून, राजाने मुलाच्या कमळासारख्या मुखावर चुंबन घेतले आणि दुःखाने असे बोलू लागला:
हा पुत्र वीर कथमुत्सुकचेतसं मां । किं नेक्षसे विशदनेत्रयुगेन शूर । किं मद्विनोदकथयारहितस्त्वमेव । रोषोदधिप्लुतमनाः किल लक्ष्यसे च
अरे मुला, वीर पुत्रा, माझे मन तुझ्यासाठी तळमळत असताना, तू आपल्या स्वच्छ डोळ्यांनी मला का पाहत नाहीस? पूर्वी तू मला गोड बोलून आनंद द्यायचास, पण आता तू रागाच्या समुद्रात बुडाल्यासारखा का दिसतोस?
वद पुत्र कथं मां त्वं प्रब्रूषे न हसन्पुनः । अमृतैर्मधुरास्वादैर्विनोदयसि पुत्रक
माझ्या मुला, मला सांग, तू पुन्हा हसत का बोलत नाहीस? तुझ्या अमृतासारख्या मधुर शब्दांनी मला आनंद का देत नाहीस?
शत्रुघ्नाश्वं गृहाण त्वं सितचामरशोभितम् । स्वर्णपत्रेण शोभाढ्यं त्यज निद्रां महामते
शत्रुघ्नाचा पांढऱ्या चामराने आणि सोन्याच्या सजावटीने शोभणारा घोडा घे, आणि हे बुद्धिमान मुला, झोप सोड.
एष प्रतापविशदः प्रतापाग्र्यः परंतपः । धनुर्बिभ्रत्पुरो भाति पुष्कलः परवीरहा
हा पुष्कळा, पराक्रमाने उजळलेला, वीरांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंचा संहार करणारा, धनुष्य हातात घेऊन तुझ्यासमोर उभा आहे.
एनं वारय सत्तीक्ष्णैर्बाणैः कोदंडनिर्गतैः । कथं त्वं रणमध्ये वै शेते वीरविमोहितः
आपल्या धनुष्यातून सुटलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याला रोख, रणभूमीत तू वीर असूनही असे कसे पडून राहिला आहेस?