नादानं न च संधानं न मोचनमथापि वा । दृष्टं तावेव संदृष्टौ कुंडलीकृतचापिनौ
धनुष्याचा आवाज, बाण बसवणे किंवा सोडणे काहीच दिसत नव्हते—फक्त दोघे वाकलेली धनुष्ये घेऊन एकमेकांसमोर उभे होते.
तदासौ पुष्कलः क्रुद्धः शराणां शतकेन तम् । विव्याध वक्षःस्थलके महायोद्धारमुद्भटम्
तेव्हा पुष्कल रागाने पेटून, त्या बलाढ्य आणि भीषण योद्ध्याच्या छातीत शंभर बाण घुसवले.
चित्रांगस्ताञ्शरान्सर्वांश्चिच्छेद तिलशः क्षणात् । ताडयामास चांगेषु पुष्कलं शितसायकैः
चित्राङ्गानं क्षणातच सर्व बाणांचे लहान तुकडे करून टाकले आणि नंतर त्याने पुष्कळावर तीक्ष्ण बाणांनी जोरात वार केले.
पुष्कलस्तद्रथं दिव्यं भ्रामकास्त्रेण शोभिना । नभसि भ्रामयामास तदद्भुतमिवाभवत्
पुष्कळाने तेजस्वी फिरत्या अस्त्राने तो दिव्य रथ आकाशात फिरवला; ते पाहून सर्वांना आश्चर्य वाटले.
भ्रांत्वा मुहूर्तमात्रं तु सरथो हयसंयुतः । स्थितिर्लेभेतिकष्टेन संधृतो रणमंडले
फक्त एक क्षणभर तो रथ घोड्यांसह आकाशात फिरला आणि मग मोठ्या कष्टाने युद्धभूमीत स्थिर झाला.
स चास्य विक्रमं दृष्ट्वा चित्रांगः कुपितो भृशम् । उवाच पुष्कलं धीमान्सर्वास्त्रेषु विशारदः
त्याचे शौर्य पाहून चित्राङ्गाला फार राग आला आणि सर्व अस्त्रात पारंगत असलेल्या, बुद्धिमान पुष्कळाला तो म्हणाला.
चित्रांग उवाच। त्वया साधुकृतं कर्म सुभटैर्युधिसंमतम् । मद्रथो वाजिसंयुक्तो भ्रामितो नभसि क्षणम्
चित्राङ्ग म्हणाला: 'तू खरोखर उत्तम काम केलेस, जे युद्धात वीरांनी नेहमीच मान्य केले आहे; माझा घोड्यांनी जोडलेला रथ तू क्षणभर आकाशात फिरवला.'
पराक्रमं समीक्षस्व ममापि सुभटेरितम् । आकाशचारी तु भवान्भवत्वमरपूजितः
'आता माझेही शौर्य पाहा, जे खऱ्या वीराने केले आहे; तू आकाशात फिरणारा आहेस, देवांसारखा तुझा सन्मान होवो.'
इत्युक्त्वा स मुमोचास्त्रं रणे परमदारुणम् । धनुषा परमास्त्रज्ञः सर्वधर्मविदुत्तमः
असे म्हणून, सर्व धर्म जाणणारा आणि उत्तम अस्त्रज्ञ असलेला त्याने युद्धात अत्यंत भयंकर अस्त्र सोडले.
तेन बाणेन संविद्धः खे बभ्राम पतंगवत् । सरथः सहयः संख्ये सध्वजश्च ससारथिः
त्या बाणाने घायाळ होऊन तो आकाशात पतंगासारखा फिरू लागला—रथ, घोडे, ध्वज आणि सारथी सगळेच युद्धात फिरत होते.
भ्रांत्वा सरथवर्यस्तु नभसि त्वरयान्वितः । यावत्स्थितिं न लभते तावन्मुक्तोऽपरः शरः
तो उत्तम रथ आकाशात वेगाने फिरला आणि अजून स्थिर होत नाही तोच दुसरा बाण सोडण्यात आला.
पुनश्च परिबभ्राम रथः सूतसमन्वितः । तत्कर्मवीक्ष्य पुत्रस्य राज्ञो विस्मयमाप सः
पुन्हा एकदा रथ आणि सारथीसह तो फिरू लागला; हे आपल्या मुलाचे कौशल्य पाहून राजाला मोठे आश्चर्य वाटले.
कथंचित्स्थितिमप्याप पुष्कलः परवीरहा । रथं जघान बाणैश्च ससूतहयमस्य च
कसेबसे स्वतःला सावरून, शत्रू वीरांचा संहार करणाऱ्या पुष्कळाने त्याच्या रथावर, सारथीवर आणि घोड्यांवर बाणांचा मारा केला.
सभग्नस्यंदनो वीरः पुनरन्यं समाश्रितः । सोऽपि भग्नः शरैराशु पुष्कलेन रणांगणे
रथ तुटल्यावर तो वीर दुसऱ्या रथात गेला; पण तोही पुष्कळाच्या बाणांनी लगेच युद्धात फोडला गेला.
पुनरन्यं समास्थाय यावदायाति संमुखम् । तावद्बभंज निशितैः सायकैस्तद्रथं पुनः
पुन्हा दुसऱ्या रथावर चढून तो समोर आला, पण त्या रथालाही तीक्ष्ण बाणांनी पुन्हा फोडले.
एवं दश रथा भग्ना नृपतेरात्मजस्य हि । पुष्कलेन तु वीरेण महासंयुगशालिना
अशा प्रकारे राजपुत्राचे दहा रथ वीर आणि महायुद्धात पारंगत असलेल्या पुष्कळाने फोडले.
तदा चित्रांगकः संख्ये रथे स्थित्वा विचित्रिते । आजगाम ह वेगेन पुष्कलं प्रति योधितुम्
तेव्हा चित्राङ्गक सुंदर रथावर उभा राहून युद्धात वेगाने पुष्कळाच्या दिशेने झेपावला.
पुष्कलं पंचभिर्बाणैस्ताडयामास संयुगे । तैर्बाणैर्निहतोऽत्यतं विव्यथे भरतात्मजः
त्याने युद्धात पुष्कळावर पाच बाणांचा मारा केला; त्या बाणांनी घायाळ होऊन भरताचा पुत्र फारच व्याकुळ झाला.
सक्रुद्धश्चापमुद्यम्य बाणान्दश शितान्महान् । मुमोच हृदये तस्य स्वर्णपुंखसुशोभितान्
रागाने मोठ्या जोरात धनुष्य उचलून त्याने दहा तीक्ष्ण, सोन्याच्या पिसांनी सजवलेले बाण त्याच्या हृदयावर सोडले.
ते बाणाः पपुरेतस्य रुधिरं बहुदारुणाः । पीत्वा पेतुः क्षितौ कूटसाक्षिणः पूर्वजा इव
ते भयंकर बाण त्याचे रक्त पिऊन, पूर्वजांसारखे साक्ष देत, जमिनीवर पडले.
तदा चित्रांगकः क्रुद्धो भल्लान्पंच समाददे । मुमोच भाले पुत्रस्य भरतस्य महौजसः
त्या वेळी चित्रांगकाने रागाने पाच बाण घेतले आणि भरताच्या बलवान पुत्राच्या कपाळावर सोडले.
तैर्भल्लैराहतः क्रुद्धः शरासनवरे शरम् । दधत्प्रतिज्ञामकरोच्चित्रांगनिधनं प्रति
त्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो वीर संतापला, उत्तम धनुष्य हातात घेऊन त्याने चित्रांगाच्या मृत्यूची प्रतिज्ञा केली.
शृणु वीर मम क्षिप्रं प्रतिज्ञां त्वद्वधाश्रिताम् । तज्ज्ञात्वा सावधानेन योद्धव्यं च त्वयात्र हि
हे वीर, माझी ही तुझ्या वधासाठी केलेली जलद प्रतिज्ञा ऐक. हे समजून इथे तुला पूर्ण लक्ष देऊन लढावे लागेल.
बाणेनानेन चेत्त्वां वै न कुर्यां प्राणवर्जितम् । सतीं संदूष्य वनितां शीलाचारसुशोभिताम्
या बाणाने मी तुला मारू शकलो नाही, आणि सद्गुणी, चांगल्या वर्तनाने शोभणाऱ्या स्त्रीला कलंकित केल्यानंतरही तुला प्राणहीन करू शकलो नाही—
यो लोकः प्राप्यते लोकैर्यमस्य वशवर्तिभिः । स लोको मम वै भूयात्सत्यं मम प्रतिश्रुतम्
—तर मग यमाच्या अधीन असणाऱ्या लोकांना जो लोक मिळतो, तोच लोक मला मिळो; हे माझे खरे वचन आहे.
इति श्रेष्ठं वचः श्रुत्वा जहास परवीरहा । उवाच मतिमान्वीरः पुष्कलं वचनं शुभम्
हे श्रेष्ठ वचन ऐकून शत्रूंचा संहार करणारा हसला आणि बुद्धिमान वीर पुष्कलाने शुभ असे बोलले.
मृत्युर्वै प्राणिनां भाव्यः सर्वत्रैव च सर्वदा । तस्मान्मे निधने दुःखं नास्ति शूरशिरोमणे
सर्व प्राण्यांना मृत्यू अटळ आहे, सर्वत्र आणि सर्वकाळ. म्हणून, हे वीरश्रेष्ठ, मला मृत्यूमध्ये काहीही दुःख नाही.
प्रतिज्ञा या कृता वीर त्वया वीरत्वशालिना । सा सत्यैव पुनर्मेऽद्य श्रूयतां व्याहृतं महत्
हे वीर, तुझ्या धैर्याने केलेली प्रतिज्ञा खरीच आहे; आता माझी मोठी प्रतिज्ञा मी आज सांगतो, ती ऐक.
त्वद्बाणं मद्वधोद्युक्तं न च्छिंद्यां यदि चेदहम् । तदा प्रतिज्ञां शृणु मे सर्ववीराभिमानिनः
तुझा माझ्या वधासाठी सोडलेला बाण मी जर छेदू शकलो नाही, तर सर्व वीरांचा अभिमान असलेल्या, माझी प्रतिज्ञा ऐक.
तीर्थं जिगमिषोर्यो वै कुर्यात्स्वांतविखंडनम् । एकादशीव्रतादन्यज्जानाति व्रतमुच्चकैः
जो तीर्थयात्रेला जायचे ठरवून आपलीच प्रतिज्ञा मोडतो, किंवा एकादशीच्या व्रतापेक्षा मोठे व्रत माहित आहे—