सेनापते कुरुष्वारान्मम सेनां तु सज्जिताम् । योत्स्ये रामस्य सुभटैर्ममपुत्रोपघातकैः
सेनापती, माझी सेना युद्धासाठी तयार कर; मी रामाच्या बलवान सैनिकांशी, ज्यांनी माझ्या मुलाला मारले, युद्ध करणार आहे.
अद्याहं मम पुत्रस्य दुःखदं निशितैः शरैः । पातयिष्ये यदि ह्येनं रक्षितापि महेश्वरः
आज मी माझ्या मुलाला दुःख देणाऱ्याला, तो महेश्वराने जरी रक्षित असला तरी, तीक्ष्ण बाणांनी खाली पाडीन.
सेनापतिरिदं वाक्यं प्रोक्तं सुभुजभूपतेः । निशम्य च तथा कृत्वा सज्जीभूतो भवत्स्वयम्
बलवान भूपतीने सांगितलेले हे शब्द ऐकून सेनापतीने सर्व तयारी केली आणि स्वतःही सज्ज झाला.
राज्ञे निवेदयामास ससज्जां चतुरंगिणीम् । सेनां कालबलप्रख्यां हतदुर्जनकोटिकाम्
त्याने राजाला कळवले आणि काळासारखी शक्तिशाली, असंख्य दुष्टांचा संहार केलेली चतुरंग सेना सज्ज केली.
श्रुत्वा सेनापतेर्वाक्यं सुबाहुः परवीरहा । निर्जगाम ततो यत्र शत्रुघ्नः स्वसुतार्दनः
सेनापतीचे शब्द ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा सुबाहू, जिथे शत्रुघ्न, त्याच्या मुलाचा संहार करणारा, तिथे निघून गेला.
कुंजरैश्च मदोन्मत्तैर्हयैश्चापि मनोजवैः । रथैश्च सर्वशस्त्रास्त्रपूरितै रिपुजेतृभिः
मदाने वेड्या झालेल्या हत्तींसह, मनासारख्या वेगवान घोड्यांसह आणि सर्व शस्त्रास्त्रांनी भरलेल्या रथांसह, शत्रूवर विजय मिळवण्याच्या इच्छेने सेना पुढे सरसावली.
भूश्चकंपे तदा तत्र सैन्यभारेण भूरिणा । संमर्दः सुमहानासीत्तत्र सैन्ये विसर्पति
तेथे प्रचंड सैन्याच्या भाराने पृथ्वी थरथरली; सैन्य एकमेकांवर आदळल्याने मोठा संघर्ष झाला.
राजानं निर्गतं दृष्ट्वा रथेन कनकांगिना । शत्रुघ्नबलमुद्युक्तं सर्ववैरिप्रहारकम्
राजा सोन्याने मढवलेल्या रथातून बाहेर पडताना पाहून, सर्व शत्रूंना पराभूत करण्यास सज्ज असलेली शत्रुघ्नाची सेना सज्ज झाली.
सुकेतुस्तस्य वै भ्राता गदायुद्धविशारदः । रथेनाश्वा जगामायं सर्वशस्त्रास्त्रपूरितः
गदायुद्धात कुशल असलेला त्याचा भाऊ सुकेतू, सर्व शस्त्रास्त्रांनी सज्ज अशा घोड्यांच्या रथातून पुढे आला.
चित्रांगस्तु सुतो राज्ञः सर्वयुद्धविचक्षणः । जगाम स्वरथेनाशु शत्रुघ्नबलमुन्मदम्
राजाचा मुलगा चित्रांग, सर्व प्रकारच्या युद्धात निपुण, आपल्या रथातून झपाट्याने शत्रुघ्नाच्या सैन्याकडे निघाला.
तस्यानुजो विचित्राख्यो विचित्ररणकोविदः । ययौ रथेन हैमेन भ्रातृदुःखेन पीडितः
त्याचा लहान भाऊ विचित्र, अद्भुत युद्धकौशल्य असलेला, आपल्या भावाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन सोन्याच्या रथातून पुढे गेला.
अन्ये शूरा महेष्वासाः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदाः । ययुर्नृपसमादिष्टाः प्रधनं वीरपूरितम्
इतर शूर, महान धनुर्धारी आणि सर्व शस्त्रास्त्रात निपुण योद्धे, राजाच्या आज्ञेने, वीरांनी भरलेल्या रणांगणात गेले.
राजा सुबाहुः संरोषादागतः प्रधनांगणे । विलोकयामास सुतं मूर्च्छितं शरपीडितम्
राजा सुभाहू रागाने भरून मुख्य रणांगणात आला आणि त्याने आपला मुलगा बेशुद्ध अवस्थेत, बाणांनी जखमी झालेला पाहिला.
रथोपस्थस्थितं मूढं स्वसुतं दमनाभिधम् । वीक्ष्य दुःखं मुहुः प्राप वीजयामास पल्लवैः
रथावर बेशुद्ध पडलेला, दमन नावाचा आपला मुलगा पाहून, राजाला पुन्हा पुन्हा दुःख झाले आणि त्याने पानांनी त्याला वारा घातला.
जलेन सिक्तः संस्पृष्टो राज्ञा कोमलपाणिना । संज्ञामाप शनैर्वीरो दमनः परमास्त्रवित्
राजाने मऊ हाताने पाणी शिंपडून स्पर्श केल्यावर, पराक्रमी आणि उत्तम अस्त्रांचे जाणकार दमन हळूहळू शुद्धीवर आला.
उत्थितः क्व धनुर्मेऽस्ति क्व पुष्कल इतो गतः । संसज्य समरं त्यक्त्वा मद्बाणव्रणपीडितः
तो उठून म्हणाला, 'माझं धनुष्य कुठे आहे? पुष्कल इथून कुठे गेला? माझ्या बाणांनी जखमी होऊन त्याने युद्ध सोडलं आहे.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य सुबाहुः पुत्रभाषितम् । परमं हर्षमापेदे परिरभ्य सुतं स्वकम्
मुलाने असे बोललेले शब्द ऐकून, सुभाहू राजाला फार आनंद झाला आणि त्याने आपल्या मुलाला मिठी मारली.
दमनो वीक्ष्य जनकं नृपं नम्रशिरोधरः । पपात पादयोर्भक्त्या क्षतदेहोऽस्त्रराजिभिः
दमनाने आपले वडील, राजा, पाहिले आणि तो डोकं झुकवून भक्तीभावाने त्यांच्या पायांवर पडला, त्याचे शरीर शस्त्रांच्या जखमांनी भरलेले होते.
स्वसुतं रथसंस्थं तु विधाय नृपतिः पुनः । जगाद सेनाधिपतिं रणकर्मविशारदः
राजाने आपल्या मुलाला पुन्हा रथावर बसवून, युद्धकलेत निपुण असलेल्या सेनापतीला बोलावले.
व्यूहं रचय संग्रामे क्रौंचाख्यं रिपुदुर्जयम् । यमाविश्य जये सैन्यं शत्रुघ्नस्य महीपतेः
युद्धात शत्रूंना जिंकता न येणारा 'क्रौंच' नावाचा व्यूह तयार कर; शत्रुघ्न राजाच्या सैन्याने त्यात प्रवेश करून विजय मिळवावा.
तद्वाक्यमाकर्ण्य सुबाहुभूपतेः । क्रौंचाख्यसद्व्यूहविशेषमादधात् । यन्नो विशंते सहसा रिपोर्गणा । महाबलाः शस्त्रसमूहधारिणः
सुभाहू राजाचे हे शब्द ऐकून, त्याने 'क्रौंच' नावाचा खास व्यूह तयार केला, ज्यात अनेक शस्त्रधारी बलवान शत्रू अचानक प्रवेश करतील.
मुखे सुकेतुस्तस्यासीद्गले चित्रांगसंज्ञकः । पक्षयो राजपुत्रौ द्वौ पुच्छे राजा प्रतिष्ठितः
त्या व्यूहाच्या पुढच्या भागात सुकेतू होता, गळ्यात चित्रांग, पंखांवर दोन राजपुत्र आणि शेवटी राजा स्वतः उभा होता.
मध्ये सैन्यं महत्तस्य चतुरंगैस्तु शोभितम् । कृत्वा न्यवेदयद्राज्ञे क्रौंचव्यूहं विचित्रितम्
मध्यभागी त्याची मोठी सेना चारही अंगांनी सजलेली होती; हे सुंदर 'क्रौंच' व्यूह तयार करून त्याने राजाला कळवले.
राजा दृष्ट्वा सुसन्नद्धं क्रौंचव्यूहं सुनिर्मितम् । रणाय स्वमतिं चक्रे शत्रुघ्नकटके स्थितैः
राजाने उत्तम प्रकारे बांधलेला आणि सुंदर सजवलेला 'क्रौंच' व्यूह पाहिला आणि शत्रुघ्नाच्या छावणीत असलेल्यांशी युद्ध करण्याचा निर्धार केला.
शेष उवाच। शत्रुघ्नस्तद्बलं दृष्ट्वा भीषणाकृतिमेघवत् । हस्त्यश्वरथपादातैर्बहुभिः परिवारितम्
शेष म्हणाले: शत्रुघ्नाने ती सेना पाहिली, जी मेघासारखी भयंकर दिसत होती, आणि अनेक हत्ती, घोडे, रथ, पायदळ यांनी वेढलेली होती.
सुमतिं प्रत्युवाचेदं वचोगंभीरशब्दयुक् । नानावाक्यविचारज्ञैः पंडितैः परिसेवितः
त्याने गंभीर आवाजात सुमतीला विचारले, आजूबाजूला वेगवेगळ्या गोष्टींचा विचार करणारे विद्वान उपस्थित होते.
शत्रुघ्न उवाच। सुमते कस्य नगरं प्राप्तो मे हयसत्तमः । बलमेतन्निरीक्षेहं पयोदधितरंगवत्
शत्रुघ्न म्हणाला: सुमते, माझा हा उत्तम घोडा कोणत्या नगरीत आला आहे? मी या सैन्याचा समुद्राच्या लाटांसारखा उठाव पाहू इच्छितो.
कस्यैतद्बलमुद्धर्षं चतुरंगसमन्वितम् । पुरतो भाति युद्धाय समुपस्थितमादरात्
हे बलशाली, चारही अंगांनी सजलेले सैन्य, जे आमच्या समोर मोठ्या उत्साहाने युद्धासाठी सज्ज दिसते, हे कोणाचे आहे?
एतत्सर्वं समाचक्ष्व यथावत्पृच्छतो मम । यज्ज्ञात्वा युद्धसंस्थायै निर्दिशामि स्वकान्भटान्
हे सर्व मला विचारल्याप्रमाणे नीट सांग, जेणेकरून समजून मी माझ्या सैनिकांना युद्धासाठी तयार राहायला सांगू शकेन.
इति वाक्यं समाकर्ण्य सुमतिः शुभबुद्धिमान् । उवाच वचनं प्रीतः शत्रुघ्नं वैरितापनम्
हे शब्द ऐकून, शुभबुद्धी सुमती आनंदाने शत्रुघ्न, शत्रूंचा संहार करणारा, याला बोलला.