गदताखिलकर्म तस्य वै स कथं चाहरदश्ववर्यकम् । कथयंतु पुनः कियद्बलं बत वीराः कति योद्धुमागताः
त्याच्या सर्व कृत्यांचे वर्णन करत असताना, राजाने विचारले की त्याने तो उत्तम घोडा कसा पकडला, आणि पुन्हा विचारले की किती बलवान वीर लढायला आले होते.
अथ शत्रुबलोन्मुखः कथं मम वीरो दमनो रणं व्यधात् । विजयं च विधाय दुर्जयं किल वीरं बत कोऽप्यशातयत्
माझा वीर दमन शत्रूच्या सैन्याला सामोरा जाऊन युद्धात कसा वागला? कठीण विजय मिळवूनही, कोणत्या वीराने त्याला पराभूत केले?
इत्याकर्ण्य वचो राज्ञः प्रत्यूचुस्तेऽस्य सेवकाः । क्षतजेन परिक्लिन्न गात्रवस्त्रादिधारिणः
राजाचे हे शब्द ऐकून, जखमांमुळे रक्ताने माखलेले आणि कपडे ओले झालेले त्याचे सेवक उत्तर देऊ लागले.
राजन्नश्वं समालोक्य पत्रचिह्नाद्यलंकृतम् । ग्राहयामास गर्वेण तृणीकृत्य रघूत्तमम्
राजा, तो घोडा चिन्हांनी आणि अलंकारांनी सजलेला पाहून, त्याने अभिमानाने तो पकडला आणि रघूश्रेष्ठाचा काहीही विचार केला नाही.
ततो हयानुगः प्राप्तः स्वल्पसैन्यसमावृतः । तेन साकमभूद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
मग घोडेस्वारांसह आणि थोड्या सैन्याच्या घेरावात तो तेथे आला; त्याच्याशी एक जबरदस्त आणि अंगावर शहारे आणणारी लढाई झाली.
तं मूर्च्छितं ततः कृत्वा तव पुत्रः स्वसायकैः । यावत्तिष्ठत्यथायातः शत्रुघ्नः स्वबलैर्वृतः
मग तुझ्या मुलाने स्वतःच्या बाणांनी त्याला बेशुद्ध करून दिले आणि शत्रुघ्न आपल्या सैन्यासह येईपर्यंत तो तिथेच उभा राहिला.
ततो युद्धं महदभूच्छस्त्रास्त्रपरिबृंहितम् । बहुशो जयमापेदे तव पुत्रो महाबलः
यानंतर शस्त्रास्त्रांनी भरलेली मोठी लढाई झाली; तुझ्या बलवान मुलाने वारंवार विजय मिळवला.
इदानीं तेन मुक्त्वास्त्रं शत्रुघ्नभ्रातृसूनुना । मूर्च्छितः प्रधने राजन्कृतो वीरः सुतस्तव
राजा, आता शत्रुघ्नाच्या भावाच्या मुलाने अस्त्र सोडल्यावर तुझा शूर मुलगा रणांगणात बेशुद्ध झाला.
इति वाक्यं समाकर्ण्य रोषशोकसमन्वितः । स्थगितांग इवासीत्स समुद्र इव पर्वणि
ही वाक्ये ऐकून तो राग आणि दुःखाने भरून गेला आणि जणू काही समुद्र भरतीच्या वेळी स्थिर असतो तसा तो निश्चल उभा राहिला.
उवाच सेनाधिपतिं रोषप्रस्फुरिताधरः । दन्तैर्दताँल्लिहन्नोष्ठं जिह्वया शोककर्शितः
रागाने ओठ थरथरत, दातांनी ओठ चावत आणि दुःखाने जीभ कोरडी पडलेली असताना त्याने सेनापतीला संबोधून बोलले.
सेनापते कुरुष्वारान्मम सेनां तु सज्जिताम् । योत्स्ये रामस्य सुभटैर्ममपुत्रोपघातकैः
सेनापती, माझी सेना युद्धासाठी तयार कर; मी रामाच्या बलवान सैनिकांशी, ज्यांनी माझ्या मुलाला मारले, युद्ध करणार आहे.
अद्याहं मम पुत्रस्य दुःखदं निशितैः शरैः । पातयिष्ये यदि ह्येनं रक्षितापि महेश्वरः
आज मी माझ्या मुलाला दुःख देणाऱ्याला, तो महेश्वराने जरी रक्षित असला तरी, तीक्ष्ण बाणांनी खाली पाडीन.
सेनापतिरिदं वाक्यं प्रोक्तं सुभुजभूपतेः । निशम्य च तथा कृत्वा सज्जीभूतो भवत्स्वयम्
बलवान भूपतीने सांगितलेले हे शब्द ऐकून सेनापतीने सर्व तयारी केली आणि स्वतःही सज्ज झाला.
राज्ञे निवेदयामास ससज्जां चतुरंगिणीम् । सेनां कालबलप्रख्यां हतदुर्जनकोटिकाम्
त्याने राजाला कळवले आणि काळासारखी शक्तिशाली, असंख्य दुष्टांचा संहार केलेली चतुरंग सेना सज्ज केली.
श्रुत्वा सेनापतेर्वाक्यं सुबाहुः परवीरहा । निर्जगाम ततो यत्र शत्रुघ्नः स्वसुतार्दनः
सेनापतीचे शब्द ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा सुबाहू, जिथे शत्रुघ्न, त्याच्या मुलाचा संहार करणारा, तिथे निघून गेला.
कुंजरैश्च मदोन्मत्तैर्हयैश्चापि मनोजवैः । रथैश्च सर्वशस्त्रास्त्रपूरितै रिपुजेतृभिः
मदाने वेड्या झालेल्या हत्तींसह, मनासारख्या वेगवान घोड्यांसह आणि सर्व शस्त्रास्त्रांनी भरलेल्या रथांसह, शत्रूवर विजय मिळवण्याच्या इच्छेने सेना पुढे सरसावली.
भूश्चकंपे तदा तत्र सैन्यभारेण भूरिणा । संमर्दः सुमहानासीत्तत्र सैन्ये विसर्पति
तेथे प्रचंड सैन्याच्या भाराने पृथ्वी थरथरली; सैन्य एकमेकांवर आदळल्याने मोठा संघर्ष झाला.
राजानं निर्गतं दृष्ट्वा रथेन कनकांगिना । शत्रुघ्नबलमुद्युक्तं सर्ववैरिप्रहारकम्
राजा सोन्याने मढवलेल्या रथातून बाहेर पडताना पाहून, सर्व शत्रूंना पराभूत करण्यास सज्ज असलेली शत्रुघ्नाची सेना सज्ज झाली.
सुकेतुस्तस्य वै भ्राता गदायुद्धविशारदः । रथेनाश्वा जगामायं सर्वशस्त्रास्त्रपूरितः
गदायुद्धात कुशल असलेला त्याचा भाऊ सुकेतू, सर्व शस्त्रास्त्रांनी सज्ज अशा घोड्यांच्या रथातून पुढे आला.
चित्रांगस्तु सुतो राज्ञः सर्वयुद्धविचक्षणः । जगाम स्वरथेनाशु शत्रुघ्नबलमुन्मदम्
राजाचा मुलगा चित्रांग, सर्व प्रकारच्या युद्धात निपुण, आपल्या रथातून झपाट्याने शत्रुघ्नाच्या सैन्याकडे निघाला.
तस्यानुजो विचित्राख्यो विचित्ररणकोविदः । ययौ रथेन हैमेन भ्रातृदुःखेन पीडितः
त्याचा लहान भाऊ विचित्र, अद्भुत युद्धकौशल्य असलेला, आपल्या भावाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन सोन्याच्या रथातून पुढे गेला.
अन्ये शूरा महेष्वासाः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदाः । ययुर्नृपसमादिष्टाः प्रधनं वीरपूरितम्
इतर शूर, महान धनुर्धारी आणि सर्व शस्त्रास्त्रात निपुण योद्धे, राजाच्या आज्ञेने, वीरांनी भरलेल्या रणांगणात गेले.
राजा सुबाहुः संरोषादागतः प्रधनांगणे । विलोकयामास सुतं मूर्च्छितं शरपीडितम्
राजा सुभाहू रागाने भरून मुख्य रणांगणात आला आणि त्याने आपला मुलगा बेशुद्ध अवस्थेत, बाणांनी जखमी झालेला पाहिला.
रथोपस्थस्थितं मूढं स्वसुतं दमनाभिधम् । वीक्ष्य दुःखं मुहुः प्राप वीजयामास पल्लवैः
रथावर बेशुद्ध पडलेला, दमन नावाचा आपला मुलगा पाहून, राजाला पुन्हा पुन्हा दुःख झाले आणि त्याने पानांनी त्याला वारा घातला.
जलेन सिक्तः संस्पृष्टो राज्ञा कोमलपाणिना । संज्ञामाप शनैर्वीरो दमनः परमास्त्रवित्
राजाने मऊ हाताने पाणी शिंपडून स्पर्श केल्यावर, पराक्रमी आणि उत्तम अस्त्रांचे जाणकार दमन हळूहळू शुद्धीवर आला.
उत्थितः क्व धनुर्मेऽस्ति क्व पुष्कल इतो गतः । संसज्य समरं त्यक्त्वा मद्बाणव्रणपीडितः
तो उठून म्हणाला, 'माझं धनुष्य कुठे आहे? पुष्कल इथून कुठे गेला? माझ्या बाणांनी जखमी होऊन त्याने युद्ध सोडलं आहे.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य सुबाहुः पुत्रभाषितम् । परमं हर्षमापेदे परिरभ्य सुतं स्वकम्
मुलाने असे बोललेले शब्द ऐकून, सुभाहू राजाला फार आनंद झाला आणि त्याने आपल्या मुलाला मिठी मारली.
दमनो वीक्ष्य जनकं नृपं नम्रशिरोधरः । पपात पादयोर्भक्त्या क्षतदेहोऽस्त्रराजिभिः
दमनाने आपले वडील, राजा, पाहिले आणि तो डोकं झुकवून भक्तीभावाने त्यांच्या पायांवर पडला, त्याचे शरीर शस्त्रांच्या जखमांनी भरलेले होते.
स्वसुतं रथसंस्थं तु विधाय नृपतिः पुनः । जगाद सेनाधिपतिं रणकर्मविशारदः
राजाने आपल्या मुलाला पुन्हा रथावर बसवून, युद्धकलेत निपुण असलेल्या सेनापतीला बोलावले.
व्यूहं रचय संग्रामे क्रौंचाख्यं रिपुदुर्जयम् । यमाविश्य जये सैन्यं शत्रुघ्नस्य महीपतेः
युद्धात शत्रूंना जिंकता न येणारा 'क्रौंच' नावाचा व्यूह तयार कर; शत्रुघ्न राजाच्या सैन्याने त्यात प्रवेश करून विजय मिळवावा.