वारुणं वह्निशांत्यर्थं मुक्तं तेन महीभृता । आप्लावयद्बलं तस्य रथवाजिसमाकुलम्
राजाने अग्नी शांत करण्यासाठी वारुण अस्त्र सोडलं; त्याने रथ आणि घोड्यांनी भरलेलं सैन्य पाण्याने व्यापलं.
रथा विप्लावितास्तोये दृश्यंते परिपंथिनाम् । गजाश्चापि परिप्लुष्टाः स्वीयाः शांतिमुपागताः
शत्रूंचे रथ पाण्याच्या लाटेत वाहून जाताना दिसले, आणि आपले हत्ती पाण्यात बुडून शांत झाले.
वह्निश्च शांतिमगमदग्न्यस्त्र परिमोचितः । शांतिमाप बलं स्वीयं वह्निज्वालाभिपीडितम्
पाण्याच्या अस्त्रामुळे अग्नी शांत झाला; ज्या आपल्या सैन्याला ज्वाळांनी त्रास झाला होता, त्यांना आता शांती मिळाली.
कंपिताः शीततोयेन सीत्कुर्वंति च वैरिणः । करकावृष्टिभिः क्षिप्ता वायुना च प्रपीडिताः
थंड पाण्याने शत्रू थरथर कापू लागले आणि किंचाळू लागले; गारांचा मारा आणि वाऱ्याच्या झोताने ते त्रस्त झाले.
तदा स्वबलमालोक्य तोयपूरेण पीडितम् । कंपितं क्षुभितं नष्टं वारुणेन विनिर्हृतम्
मग स्वतःचं सैन्य पाण्याच्या पुराने त्रस्त, थरथर कापणारे, गोंधळलेले आणि नष्ट झालेले पाहून तो हताश झाला.
तदातिकोपताम्राक्षः पुष्कलो भरतात्मजः । वायव्यास्त्रं समाधत्त धनुष्येकं महाशरम्
तेव्हा अतिशय रागाने डोळे लाल झालेले, भरतपुत्र पुष्कळ याने धनुष्यावर एक मोठा वायव्य अस्त्र चढवले.
ततो वायुर्महानासीद्वायव्यास्त्रप्रचोदितः । नाशयामास वेगेन घनानीकमुपस्थितम्
मग वायूच्या अस्त्राने प्रेरित झालेला एक प्रचंड वारा उसळला आणि त्याने वेगाने जमलेल्या ढगांच्या गर्दीला उधळून लावले.
वायुना स्फालिता नागाः परस्परसमाहताः । अश्वाश्च संहतान्योन्यं स्वस्वारोहसमन्विताः
त्या वाऱ्याने हत्ती एकमेकांवर आदळले, आणि घोडेस्वारांसकट घोडेही एकमेकांत गुंतले.
नराः प्रभंजनोद्धूता मुक्तकेशा निरोजसः । पतंतोऽत्र समीक्ष्यंते वेताला इव भूगताः
त्या जोरदार वाऱ्यामुळे माणसे विस्कटलेल्या केसांनी, शक्तिहीन अवस्थेत, खाली पडताना दिसत होती, जणू काही भूगर्भातून बाहेर पडणारे वेताळच.
वायुना स्वबलं सर्वं परिभूतं विलोक्य सः । राजपुत्रः पर्वतास्त्रं धनुष्येवं समादधे
वाऱ्यामुळे आपली सारी सेना हतबल झाल्याचे पाहून राजपुत्राने धनुष्यावर पर्वतास्त्र चढवले.
तदा तु पर्वताः पेतुर्मस्तकोपरि युध्यताम् । वायुः संच्छादितस्तैस्तु न प्रचक्राम कुत्रचित्
तेव्हा लढणाऱ्यांच्या डोक्यावर पर्वत कोसळले; त्या पर्वतांनी वारा झाकला गेला आणि तो कुठेही जाऊ शकला नाही.
पुष्कलो वज्रसंज्ञं तु समाधत्त शरासने । वज्रेण कृत्तास्ते सर्वे जाताश्च तिलशः क्षणात्
पुष्कळाने धनुष्यावर वज्र नावाचे अस्त्र घेतले; त्या वज्राने सर्व पर्वत क्षणातच तुकडे तुकडे करून टाकले.
वज्रं नगान्रजः शेषान्कृत्वा बाणाभिमंत्रितम् । राजपुत्रोरसि प्रोच्चैः पपात स्वनवद्भृशम्
वज्राने पर्वत धुळीस मिळवून, मंत्रांनी सिद्ध केलेले ते अस्त्र मोठ्या आवाजात राजपुत्राच्या छातीवर कोसळले.
सत्वाकुलितचेतस्को हृदि विद्धः क्षतो भृशम् । विव्यथे बलवान्वीरः कश्मलं परमाप सः
त्याचे मन गोंधळले, हृदयात खोलवर जखम झाली, आणि तो बलवान वीर अत्यंत वेदनेने बेशुद्ध पडला.
तं वै कश्मलितं दृष्ट्वा सारथिर्नयकोविदः । अपोवाह रणात्तस्मात्क्रोशमात्रं नरेंद्रजम्
त्याला बेशुद्ध अवस्थेत पाहून, कुशल सारथ्य असलेल्या सारथ्याने राजपुत्राला रणभूमीपासून थोड्या अंतरावर नेले.
ततो योधा राजसूनोः प्रणष्टाः प्रपलायिताः । गत्वा पुरीं समाचख्युः कश्मलस्थं नृपात्मजम्
मग राजपुत्राचे सैनिक पराभूत होऊन पळाले आणि शहरात जाऊन राजपुत्र बेशुद्ध पडल्याची बातमी दिली.
पुष्कलो जयमाप्यैवं रणमूर्धनि धर्मवित् । न प्रहर्तुं पुनः शक्तो रघुनाथवचः स्मरन्
पुष्कळाने युद्धात विजय मिळवला, पण रघुनाथाच्या आज्ञेची आठवण ठेवून तो पुन्हा वार करू शकला नाही.
ततो दुंदुभिनिर्घोषो जयशब्दो महानभूत् । साधुसाध्विति वाचश्च प्रावर्तंत मनोहराः
मग नगाऱ्यांचा गजर आणि विजयाचा मोठा जयघोष झाला; 'शाबास! शाबास!' अशा आनंददायक आरोळ्या उमटल्या.
हर्षं प्राप स शत्रुघ्नो जयिनं वीक्ष्य पुष्कलम् । प्रशशंस सुमत्यादि मंत्रिभिः परिवारितः
शत्रुघ्नाने पुष्कळाचा विजय पाहून आनंदाने भरून गेला आणि आपल्या बुद्धिमान मंत्र्यांसह सुमती व इतरांचे कौतुक केले.
शेष उवाच। अथ वीक्ष्य भटान्निजान्नृपो रुधिरौघेण परिप्लुतांगकान् । सुखमाप न वै शुशोच तान्परिपप्रच्छ सुतस्य चेष्टितम्
शेष म्हणाले: तेव्हा राजाने आपल्या सैनिकांचे शरीर रक्ताच्या प्रवाहाने न्हाल्याचे पाहिले, पण त्याला शोक वाटला नाही; त्याने आपल्या मुलाच्या कृतीची चौकशी केली.
गदताखिलकर्म तस्य वै स कथं चाहरदश्ववर्यकम् । कथयंतु पुनः कियद्बलं बत वीराः कति योद्धुमागताः
त्याच्या सर्व कृत्यांचे वर्णन करत असताना, राजाने विचारले की त्याने तो उत्तम घोडा कसा पकडला, आणि पुन्हा विचारले की किती बलवान वीर लढायला आले होते.
अथ शत्रुबलोन्मुखः कथं मम वीरो दमनो रणं व्यधात् । विजयं च विधाय दुर्जयं किल वीरं बत कोऽप्यशातयत्
माझा वीर दमन शत्रूच्या सैन्याला सामोरा जाऊन युद्धात कसा वागला? कठीण विजय मिळवूनही, कोणत्या वीराने त्याला पराभूत केले?
इत्याकर्ण्य वचो राज्ञः प्रत्यूचुस्तेऽस्य सेवकाः । क्षतजेन परिक्लिन्न गात्रवस्त्रादिधारिणः
राजाचे हे शब्द ऐकून, जखमांमुळे रक्ताने माखलेले आणि कपडे ओले झालेले त्याचे सेवक उत्तर देऊ लागले.
राजन्नश्वं समालोक्य पत्रचिह्नाद्यलंकृतम् । ग्राहयामास गर्वेण तृणीकृत्य रघूत्तमम्
राजा, तो घोडा चिन्हांनी आणि अलंकारांनी सजलेला पाहून, त्याने अभिमानाने तो पकडला आणि रघूश्रेष्ठाचा काहीही विचार केला नाही.
ततो हयानुगः प्राप्तः स्वल्पसैन्यसमावृतः । तेन साकमभूद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
मग घोडेस्वारांसह आणि थोड्या सैन्याच्या घेरावात तो तेथे आला; त्याच्याशी एक जबरदस्त आणि अंगावर शहारे आणणारी लढाई झाली.
तं मूर्च्छितं ततः कृत्वा तव पुत्रः स्वसायकैः । यावत्तिष्ठत्यथायातः शत्रुघ्नः स्वबलैर्वृतः
मग तुझ्या मुलाने स्वतःच्या बाणांनी त्याला बेशुद्ध करून दिले आणि शत्रुघ्न आपल्या सैन्यासह येईपर्यंत तो तिथेच उभा राहिला.
ततो युद्धं महदभूच्छस्त्रास्त्रपरिबृंहितम् । बहुशो जयमापेदे तव पुत्रो महाबलः
यानंतर शस्त्रास्त्रांनी भरलेली मोठी लढाई झाली; तुझ्या बलवान मुलाने वारंवार विजय मिळवला.
इदानीं तेन मुक्त्वास्त्रं शत्रुघ्नभ्रातृसूनुना । मूर्च्छितः प्रधने राजन्कृतो वीरः सुतस्तव
राजा, आता शत्रुघ्नाच्या भावाच्या मुलाने अस्त्र सोडल्यावर तुझा शूर मुलगा रणांगणात बेशुद्ध झाला.
इति वाक्यं समाकर्ण्य रोषशोकसमन्वितः । स्थगितांग इवासीत्स समुद्र इव पर्वणि
ही वाक्ये ऐकून तो राग आणि दुःखाने भरून गेला आणि जणू काही समुद्र भरतीच्या वेळी स्थिर असतो तसा तो निश्चल उभा राहिला.
उवाच सेनाधिपतिं रोषप्रस्फुरिताधरः । दन्तैर्दताँल्लिहन्नोष्ठं जिह्वया शोककर्शितः
रागाने ओठ थरथरत, दातांनी ओठ चावत आणि दुःखाने जीभ कोरडी पडलेली असताना त्याने सेनापतीला संबोधून बोलले.