चतुर्भिस्तिलशः कृत्तो रथश्चक्रसमन्वितः । एकेन हृदि विव्याध बाणेनैकेन सारथिम्
चार बाणांनी त्याने चाकांसह रथाचे तुकडे केले; एका बाणाने हृदय भेदलं आणि एका बाणाने सारथ्याला घायाळ केलं.
जगर्ज शंखमापूर्य शंखशब्दसमन्वितः । तत्कर्म पूजयामास साधु वीर महाबल
त्याने शंख फुंकला, त्याचा आवाज सर्वत्र पसरला; त्या महाबली वीराचं कृत्य पाहून सर्वांनी 'शाब्बास, बलाढ्य वीर!' असं गौरव केलं.
इति विक्रांतमालोक्य प्रतापाग्र्यो रुषान्वितः । अन्यं रथं समास्थाय ययौ योद्धुं नृपात्मजम्
हे शौर्य पाहून, पराक्रमात पुढे असलेला योद्धा रागाने भरून दुसऱ्या रथावर चढला आणि राजपुत्राशी युद्ध करण्यासाठी पुढे गेला.
उवाच वीर पश्य त्वं मम विक्रांतमद्भुतम् । इत्युक्त्वाशु मुमोचौघाञ्छराणां शितपर्वणाम्
त्याने म्हटलं, 'वीरा, आता माझं अद्भुत शौर्य पाह!' असं म्हणून त्याने झपाट्याने तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
शराः सर्वत्र दृश्यंते कुंजरेषु हयेषु च । परब्रह्मेव सर्वत्र व्याप्ताश्चांतरगोचराः
बाण सर्वत्र दिसत होते—हत्ती आणि घोड्यांमध्येही; जसं परब्रह्म सर्वत्र व्यापून असतं, तसं ते बाणही सर्वत्र पसरले होते, काही दिसणारे, काही अदृश्य.
तं राजपुत्रं शितबाणकोटिभि -। र्व्याप्तं विधायाशु जगर्ज विक्रमी । संहर्षयन्स्वीयगणान्परान्महान् । कुर्वन्हृदा शून्यतमान्गतासुकान्
त्याने राजपुत्राला असंख्य तीक्ष्ण बाणांनी झाकून टाकलं, मोठ्याने गर्जना केली, आपल्या सैन्याला आनंद दिला आणि शत्रूंच्या हृदयात निराशा भरली, जणू त्यांचा प्राणच निघून गेला.
स राजपुत्रः शितसायकव्रजैः । संपूर्णमात्मानमवेक्ष्य रोषितः । जग्राह शस्त्राणि दुरंतविक्रमो । धनुश्च धुन्वन्भुजदंडयोर्महान्
राजपुत्राने स्वतःला तीक्ष्ण बाणांच्या वर्षावात वेढलेलं पाहून तो रागाने पेटला, अपार शौर्याने शस्त्र उचलली आणि आपल्या मजबूत हातात मोठं धनुष्य फिरवू लागला.
चकर्त सर्वाण्यस्त्राणि शस्त्राणि च महाबलः । रोषताम्रेक्षणो मुंचञ्छरान्वैरिविदारिणः
त्या महाबलीने सर्व अस्त्र-शस्त्र कापून टाकली, रागाने डोळे लाल झाले होते, आणि शत्रूला छेदणारे बाण सोडू लागला.
तच्छस्त्रजालं निर्धूय राजपुत्रो जगाद तम् । क्षमस्वैकं प्रहारं मे यदि शूरोसि मारिष
तो शस्त्रांचा मारा बाजूला सारून, राजपुत्राने त्याला म्हटलं, 'जर तू खरा वीर असशील, तर मला एकच प्रहार करू दे.'
यद्यनेन भवंतं वै रथाच्चेत्पातयामि न । प्रतिज्ञां शृणु मे वीर मम गर्वेण निर्मिताम्
'जर मी याने तुला रथावरून खाली पाडू शकलो नाही, तर माझ्या गर्वातून घेतलेली माझी प्रतिज्ञा ऐक, हे वीर.'
वेदं निंदंति ये मत्ता हेतुवादविचक्षणाः । तेषां पापं ममैवास्तु नरकार्णवमज्जकम्
'जे लोक वादात गुंतून वेदांची निंदा करतात, त्यांचा सर्व पाप माझ्यावर येवो आणि मी नरकाच्या समुद्रात बुडू दे.'
इत्युक्त्वा बाणमासाद्य कोदंडे कालसन्निभम् । ज्वालामालाकुलं तीक्ष्णं निषंगादुद्धृतं वरम्
असं म्हणून त्याने धनुष्यावर काळासारखा, ज्वाळांनी वेढलेला, तीक्ष्ण आणि उत्तम असा एक बाण घेतला.
स मुक्तो नृपवर्येण हृदि लक्ष्यीकृतः शरः । जगाम तरसा तं वै कालानलसमप्रभः
राजाने आपल्या हृदयावर लक्ष्य साधून सोडलेला तो बाण, काळाच्या अग्नीसारखा तेजस्वी, वेगाने त्याच्याकडे झेपावला.
प्रतापाग्र्यः शरं दृष्ट्वा स्वपातनसमुद्यतम् । बाणान्धनुष्यथाधत्त शरच्छेदायवै शितान्
तो प्रचंड शक्तिशाली बाण आपल्यावर येताना पाहून, त्याने आपले धनुष्यावर धारदार बाण चढवले आणि तो बाण तोडण्यासाठी सज्ज झाला.
स बाणः सर्वबाणांस्तांश्छिंदन्मध्यत एव हि । जगाम वै प्रतापाग्र्यहृदयं धैर्यसंयुतम्
तो बाण त्या सर्व बाणांना मधूनच फाडत, धैर्याने भरलेल्या त्या वीराच्या हृदयात सरळ घुसला.
संलग्नो हृदि नालीकः प्रविवेश तदंतरम् । राजाकृतप्रहारस्तु पपात धरणीतले
तो बाण हृदयात खोलवर रुतला आणि आतपर्यंत गेला; राजाने दिलेल्या घावाने तो वीर जमिनीवर कोसळला.
मूर्च्छितं चेतनाहीनं रथोपस्थाद्गतं भुवि । सारथिस्तं समादायापोवाह रणमंडलात्
शुद्ध हरपलेला, चेतना गमावलेला आणि रथातून खाली पडलेला तो वीर, त्याचा सारथी उचलून रणभूमीतून बाहेर घेऊन गेला.
हाहाकारोमहानासीद्बलं भग्नं गतं ततः । यत्र शत्रुघ्ननामासौ वीरकोटिपरीवृतः
तेथे मोठा आक्रोश उठला; सैन्य पराभूत होऊन पळून गेले, जिथे शत्रुघ्न वीरांच्या घेरावात उभा होता.
राजात्मजो जयं प्राप्य प्रतापाग्र्यं विजित्य सः । प्रतीक्षां तु चकारास्य शत्रुघ्नस्य च भूपतेः
राजपुत्राने विजय मिळवून, त्या प्रबळ वीराचा पराभव केला आणि मग शत्रुघ्न व राजाची वाट पाहू लागला.
शेष उवाच। शत्रुघ्नस्तु क्रुधाविष्टो दंतान्दंतैर्विनिष्पिषन् । हस्तौ धुन्वंल्लेलिहानमधरं जिह्वया सकृत्
शेष म्हणाला: शत्रुघ्न रागाने भरून गेला, दातावर दात घट्ट चावले, मुठी आवळल्या आणि एकदा जीभेने ओठ चाटला.
पुनः पुनस्तान्पप्रच्छ केनाश्वो नीयते मम । प्रतापाग्र्यः केन जितः सर्वशूरशिरोमणिः
तो पुन्हा पुन्हा विचारू लागला, 'माझा घोडा कोण घेऊन जात आहे? सर्व शूरवीरांचा शिरोमणी, तो प्रबळ वीर कोणाच्या हातून पराभूत झाला?'
सेवकास्ते तदा प्रोचुर्दमनोनाम शत्रुहन् । सुबाहुजः प्रतापाग्र्यं जितवान्हयमाहरत्
तेव्हा त्याचे सेवक म्हणाले, 'शत्रुघ्न, सुभाहुचा मुलगा दमन् नावाचा पुरुष त्या प्रबळ वीराला हरवून घोडा घेऊन गेला.'
इति श्रुत्वा हयं नीतं दमनेन स्ववैरिणा । आजगाम स वेगेन यत्राभूद्रणमंडलम्
आपला शत्रू दमन् घोडा घेऊन गेला हे ऐकून, तो वेगाने जिथे रणभूमी होती तिथे पोहोचला.
तत्रापश्यत्स शत्रुघ्नो गजान्दीर्णकपोलकान् । पर्वतानिव रक्तोदे मज्जमानान्मदोद्धतान्
तेथे शत्रुघ्नाने मदाने उन्मत्त, गाल फाटलेले हत्ती रक्ताने भरलेल्या पाण्यात पर्वतासारखे बुडताना पाहिले.
हयास्तत्र निजारोहकर्तृभिः सहिताः क्षताः । मृता वीरेण ददृशे शत्रुघ्नेन सुकोपिना
तेथे, आपल्या स्वारांसह जखमी झालेले आणि मृत पडलेले घोडे, संतप्त शत्रुघ्नाने पाहिले.
नरान्रथान्गजान्भग्नान्वीक्षमाणः स शत्रुहा । अतीव चुक्रुधे यद्वत्प्रलये प्रलयार्णवः
माणसे, रथ आणि हत्ती तुटलेले पाहून, शत्रुघ्न फारच संतापला, जणू प्रलयकाळातील समुद्रासारखा.
पुरतो दमनं वीक्ष्य हयनेतारमुद्भटम् । प्रतापाग्र्यस्य जेतारं तृणीकृत्य निजं बलम्
समोर दमन्, घोड्यांचा नेता आणि प्रबळ वीराचा विजेता, आपल्या सैन्याला तुच्छ मानणारा, शत्रुघ्नाने पाहिला.
तदा राजा प्रत्युवाच योधान्कोपाकुलेक्षणः । कोऽसौ दमन जेताऽत्र सर्वशस्त्रास्त्रधारकः
तेव्हा राजा, डोळे संतापाने लाल झालेले, योद्ध्यांना म्हणाला, 'हा दमन् कोण आहे, जो येथे सर्व शस्त्रास्त्रांचा जाणकार आणि विजेता आहे?'
यो वै राजसुतं वीरं रणकर्मविशारदम् । जेष्यत्यस्त्रेण निर्भीतः सज्जीभूतो भवत्वयम्
'जो कोणी निडरपणे आणि सज्ज होऊन, राजपुत्राला — युद्धकौशल्य असलेल्या वीराला — शस्त्रांनी हरवेल, तो असा होवो.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य पुष्कलः परवीरहा । दमनं जेतुमुद्युक्तो जगाद वचनं त्विदम्
हे ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा पुष्कल, दमन् ला हरवण्यासाठी उत्सुक होऊन असे म्हणाला: