सेनापतिमुवाचेदं सज्जीकुरु महामते । सेनां परिमितां मह्यं वैरिवृंदनिवारणे
त्याने सेनापतीला सांगितले, 'बुद्धिमान, माझ्यासाठी शत्रूंच्या सैन्याचा प्रतिकार करण्याइतकी सेना तयार कर.'
सज्जां सेनां विधायाशु संमुखो रणमंडले । स्थितवान्या वदत्युग्रस्तावत्प्राप्ता हयानुगाः
सेना लवकरच सज्ज करून, तो रणभूमीत समोर उभा राहिला; आणि तो कठोर बोलत असताना, घोडेस्वार तेथे पोहोचले.
क्वासौ हयो महाराज्ञो भालपत्रेण चिह्नितः । पप्रच्छुस्ते तु चान्योन्यमतिव्याकुलिता मुहुः
'तो महाराजाचा घोडा, भालपत्राने चिन्हांकित, कुठे आहे?' असे ते एकमेकांना वारंवार विचारू लागले, कारण ते फारच गोंधळले होते.
तावद्ददर्श पुरतः प्रतापाग्र्यः परंतपः । सज्जीभूतं तु कटकं वीरशब्दनिनादितम्
तेवढ्यात, पराक्रमी आणि तेजस्वी योद्ध्याने समोरच युद्धासाठी सज्ज असलेली, वीरांच्या गर्जनेने गाजणारी सेना पाहिली.
तत्रावदञ्जनाः केचिन्नीतोऽश्वोऽनेन भूपते । अन्यथा संमुखस्तिष्ठेत्कथं वीरो बलानुगः
तेथे काहींनी सांगितले, 'हा घोडा यानेच नेला, राजन; नाहीतर हा वीर आपल्या सैन्यासह आपल्या समोर कसा उभा राहिला असता?'
इत्याकर्ण्य प्रतापाग्र्यः प्रेषयामास सेवकम् । स गत्वा तत्र पप्रच्छ कुत्राश्वो रामभूपतेः
हे ऐकून, पराक्रमी वीराने एक सेवक पाठवला; तो तेथे जाऊन विचारू लागला, 'रामराजाचा घोडा कुठे आहे?'
केन नीतः कुतो नीतो रामं जानाति नो कुधीः । यं शक्रप्रमुखा देवा बलिमादाय सन्नताः
'कोण नेला? कुठे नेला? हा दुष्ट रामाला ओळखत नाही का, ज्याला इंद्रासह सर्व देवता आपली भेंट अर्पण करून वाकतात?'
तस्य वै धर्मराजस्य कुपितं तु बलं महत् । सर्वथा हि ग्रसिष्येत प्रणतिं चेन्न यास्यति
त्या धर्मराजाचा मोठा सैन्यदला रागावला, तर तो निश्चितच त्याला संपवेल, जोपर्यंत तो नम्रतेने वाकत नाही.
इत्थमुक्तं समाकर्ण्य तदा राजसुतो बली । तं वै धिक्कारयामास वाग्जालेन सुदुर्मनाः
ही वचने ऐकून, त्या वेळी बलवान राजपुत्र फारच दुःखी झाला आणि त्याने त्याला कठोर शब्दांनी फटकारले.
मयानीतो यज्ञहयः पत्रचिह्नाद्यलंकृतः । ये शूरास्ते तु मां जित्वा मोचयंतु बलादिह
मी हा यज्ञाचा घोडा, चिन्हांनी सजवलेला, इथे आणला आहे; ज्यांना माझ्यावर जोराने विजय मिळवता येईल, त्यांनी येऊन तो सोडवावा.
सेवकस्तद्वचः श्रुत्वा रोषपूर्णो हसन्ययौ । राज्ञे निवेदयामास यथावदुपवर्णितम्
ते शब्द ऐकून, सेवक रागाने भरून हसत राजाकडे गेला आणि जसे घडले तसे सर्व काही सांगितले.
तच्छ्रुत्वा रोषताम्राक्षः प्रतापाग्र्यो महाबलः । ययौ योद्धुं राजपुत्रं महावीरपुरस्कृतम्
हे ऐकून, रागाने डोळे लाल झालेले, पराक्रमी आणि महाबलवान तो, मोठ्या वीरांच्या गराड्यात राजपुत्राशी युद्ध करायला निघाला.
रथेन कनकांगेन चतुर्वाजिसुशोभिना । सुकूबरेण सर्वास्त्रपूरितेन ययौ बली
तो सोन्याच्या अलंकारांनी मढवलेल्या, चार सुंदर घोड्यांनी सजलेल्या, उत्तम जुळलेल्या आणि सर्व शस्त्रांनी भरलेल्या रथातून निघाला.
धनुष्टंकारयामास महाबलसमन्वितः । पुनःपुनर्जहासोच्चैः कोपादुद्गमिताश्रुकः
महाबलाने युक्त होऊन त्याने धनुष्याचा टणक आवाज केला आणि पुन्हा पुन्हा मोठ्याने हसला, रागाने डोळ्यातून अश्रू येत होते.
अश्ववाहा गजारूढाः खड्गोल्लसितपाणयः । अन्वयुस्ते प्रतापाग्र्यं रोषपूर्णाकुलेक्षणम्
घोडेस्वार, हत्तीवर बसलेले, तलवार चमकवत हातात घेतलेले, हे सर्वजण रागाने भरलेल्या, पराक्रमी वीराच्या मागे गेले.
हस्तिनः पत्तयश्चैव कोटिशः प्रधनोद्यताः । चिरकालमभीप्संतो रणं वीरेणकारितम्
कोट्यवधी हत्ती आणि पायदळ, युद्धासाठी सज्ज झाले होते आणि त्या वीराने केलेल्या युद्धाची ते फार दिवसांपासून वाट पाहत होते.
तदोद्यतं समाज्ञाय रिपुसैन्यं नृपात्मजः । प्रत्युज्जगाम वीराग्र्यो महाबलपरीवृतः
शत्रूचे सैन्य युद्धासाठी सज्ज झालेले पाहून, वीरांचा अग्रगण्य राजपुत्र मोठ्या योद्ध्यांच्या गराड्यात त्यांना सामोरा गेला.
सन्नद्धः कवची खड्गी शरासनधरो युवा । लीलयैव ययौ योद्धुं मृगराड्गजतामिव
कवच घातलेला, तलवार आणि धनुष्य घेतलेला, तरुण योद्धा सहजपणे युद्धासाठी निघाला, जणू सिंह हत्तींच्या कळपावर चालून जातो.
तदा योधाः प्रकुपिताः परस्परवधैषिणः । छिंधि भिंधीति भाषंतो रणकार्यविशारदाः
तेव्हा सर्व योद्धे रागाने पेटले, एकमेकांचा संहार करण्यास उत्सुक, 'कापा! भेद!' असे ओरडू लागले.
पत्तयः पत्तिसंघेन गजारूढाश्च सादिभिः । रथारूढा रथस्थैश्च वाहारूढाश्वसंस्थितैः
पायदळ आपल्या तुकड्यांसह, हत्तीस्वार आपल्या साथीदारांसह, रथस्वार रथावर, आणि घोडेस्वार घोड्यावर बसून युद्ध करू लागले.
गजा भिन्ना द्विधा जाता हयाश्च द्विदलीकृताः । अनेकनरमस्तिष्कैर्मेदिनीपूरिता ह्यभूत्
हत्ती दोन भागांत फाटले, घोडेही तुकडे झाले, आणि पृथ्वी असंख्य माणसांच्या कवट्यांनी भरून गेली.
तदा प्रकुपितो राजा प्रतापाग्र्यो महाबलः । स्वसैन्यकदनोद्युक्तं राजपुत्रं समीक्ष्य च
तेव्हा रागाने पेटलेला, पराक्रमी आणि महाबलवान राजा, आपले सैन्य नष्ट करण्यास निघालेल्या राजपुत्राकडे पाहू लागला.
उवाच सारथिं तत्र प्रापयाश्वान्यतो मम । सैन्यस्य कदनासक्तो राजपुत्रो महारथः
तेव्हा त्याने आपल्या सारथ्याला सांगितले, 'माझे घोडे तिकडे घेऊन जा, कारण राजपुत्र, तो महान रथी, सैन्याच्या संहारात मग्न आहे.'
अथ वीरशिरोरत्न नमितांघ्रिर्नृपात्मजः । ययौ संमुखमेवास्य प्रतापाग्र्यस्य वीर्यवान्
मग वीरांचा शिरोमणी असलेला राजपुत्र, वाकून, थेट त्या पराक्रमी राजाच्या समोर धैर्याने गेला.
सारथिः प्रापयामास प्रतापाग्र्यस्य वाजिनः । यत्रासौ दमनो वीरः सर्वशूरशिरोमणिः
सारथ्याने त्या पराक्रमी राजाचे घोडे तिथे नेले, जिथे तो सर्व वीरांचा शिरोमणी, शत्रूला जिंकणारा उभा होता.
गत्वा तमाह्वयामास राजपुत्रं रणोद्यतम् । रथे पुरटनिर्णिक्ते तिष्ठन्कोदंडदंडभृत्
तेथे पोहोचून, त्याने सुवर्णाने मढवलेल्या रथावर उभा राहून, मोठे धनुष्य हातात धरलेला, युद्धासाठी सज्ज असलेल्या राजपुत्राला आव्हान दिले.
रे राजपुत्र क शिशो त्वया बद्धोऽश्वसत्तमः । न ज्ञातोसि महाराजः सर्ववीरेंद्र सेवितः
अरे राजपुत्रा, कोणत्या घरातला मुलगा आहेस तू, ज्याने हा उत्तम घोडा बांधला आहेस? तुला माहित नाही, हा घोडा सर्व वीरांच्या सेवेत असणाऱ्या मोठ्या राजाचा आहे.
यस्य प्रतापं दैत्येंद्रो न शक्तः सोढुमद्भुतम् । तस्य त्वं वाजिनं नीत्वा गतोऽसि पुटभेदनम्
ज्याच्या पराक्रमाला दैत्यांचा राजा देखील तोंड देऊ शकला नाही, त्या राजाचा घोडा घेऊन तू नियम मोडायला इथे आलास.
मां जानीहि पुरः प्राप्तं कालरूपं तु वैरिणम् । मुंचाश्वमर्भ गच्छाशु बालक्रीडनकं कुरु
माझ्याकडे पाहा, मी तुझ्यासमोर मृत्यूसारखा शत्रू म्हणून उभा आहे. मुला, घोडा सोड आणि लवकर जा, खेळणी घेऊन खेळ.
कस्यात्मजस्त्वं कुत्रत्यः कथं नोऽदीर्घदर्शिना । धृतोऽश्वस्त्वथ संजाता घृणा मम शिशो त्वयि
तू कुणाचा मुलगा आहेस? कुठून आलास? एवढा विचार न करता, घोडा का धरलास? आता मला तुझ्यावर दया येते आहे, मुला.