परिवार्याथ तं जघ्नुर्दंतैः पृथुतरैर्भृशम् । अथ दिग्गजदंताश्च छिन्नमूलाः पतन्भुवि
त्याला वेढून मोठ्या सुळ्यांनी जबर मारू लागले; पण मग त्या हत्तींना त्यांच्या सुळ्यांच्या मुळाशी तडा गेला आणि ते जमिनीवर कोसळले.
दंतैर्विनाकृता नागा भयार्ता वै प्रदुद्रुवुः । तान्दृष्ट्वाथ महानागान्दैत्येंद्रः कुपितो बली
सुळे तुटल्यामुळे ते हत्ती घाबरून पळाले; ते महान हत्ती असे पाहून, बलाढ्य दैत्यराज संतापला.
प्रज्वाल्य च महावह्निं चिक्षेप सुतमात्मनः । जलशायिप्रियं दृष्ट्वा प्रह्लादं हव्यवाहनः
त्याने मोठी आग पेटवली आणि स्वतःच्या मुलाला त्यात फेकले; पाण्यावर निजणाऱ्या प्रभूचा प्रिय प्रह्लाद पाहून अग्नीने
न ददाह च तं धीरं सुशीतः समभूच्छिखी । अदह्यमानं तं बालं दृष्ट्वा राजा सुविस्मितः
त्या धीर बालकाला जाळलं नाही आणि ज्वाळा गार झाल्या; अग्नीने न जळता तो मुलगा तसाच राहिलेला पाहून राजा फारच आश्चर्यचकित झाला.
प्रादात्तस्मै विषं घोरं सर्वभूतहितं तदा । तस्य विष्णोः प्रभावाच्च विषमस्यामृतं भवेत्
त्याने त्याला सर्व प्राण्यांचा नाश करणारे भयंकर विष दिले; पण विष्णूच्या प्रभावामुळे ते विष अमृत झाले.
अर्पणात्तस्य देवस्य विषं चामृतमश्नुते । एवमाद्यैर्वधोपायैर्घोररूपैः सुदारुणैः
त्या देवतेला ते अर्पण केल्यावर, विष अमृतासारखे झाले; अशा अनेक भयंकर आणि भीषण उपायांनी
मोहयित्वात्मजं राजा तस्यावध्यत्वमीक्ष्य च । ततः साम्ना सुतं प्राह दैत्यराड्विस्मयाकुलः
राजाने आपल्या मुलाला फसवायचा प्रयत्न केला, आणि त्याचे अवध्यत्व पाहून, आश्चर्याने भरून तो दैत्यराज प्रेमाने मुलाशी बोलला.
हिरण्यकशिपुरुवाच- त्वया विष्णोः परत्वं च सम्यगुक्तं ममाग्रतः । व्यापित्वात्सर्वभूतानां विष्णुरित्यभिधीयते
हिरण्यकशिपू म्हणाला— 'तू माझ्यासमोर विष्णूचे श्रेष्ठत्व अगदी योग्य सांगितलेस; सर्व भूतांत व्यापून राहतो म्हणून त्याला विष्णू म्हणतात.'
योऽसौ सर्वगतो देवः स एव परमेश्वरः । तस्य सर्वगतत्वं वै प्रत्यक्षं दर्शयस्व मे
जो देव सर्वत्र आहे, तोच खरा परब्रह्म आहे. त्याचं सर्वव्यापीपणं मला प्रत्यक्ष दाखव.
ऐश्वर्यशक्तितेजांसि ज्ञानवीर्यबलानि च । परस्य तस्य परमं रूपं गुणविभूतयः
त्याची प्रभुता, शक्ती, तेज, ज्ञान, सामर्थ्य आणि बळ — हेच त्या श्रेष्ठ परमेश्वराचं खरं रूप आणि दिव्य वैभव आहे.
सम्यग्दृष्ट्वा प्रयत्नेन विष्णुं मन्ये दिवौकसाम् । मम प्रतिबलो लोके नास्ति देवेषु कश्चन
मी विष्णूला खर्या अर्थानं आणि मन लावून पाहिलं, त्यामुळे आता या देवांमध्ये माझ्याशी बरोबरी करू शकेल असा कोणीच नाही असं मला वाटतं.
ईशानवरदानेन सर्वभूतेष्ववध्यताम् । प्राप्तवान्सर्वभूतानांनदुर्जयत्वं च मानद । ईश्वरत्वं लभेद्विष्णुर्मां जित्वा बलवीर्यतः
ईशानाच्या वरदानामुळे मी सर्व जीवांमध्ये अजेय आणि अभेद्य झालो आहे, मानदायक. विष्णूला जर माझ्यावर प्रभुत्व मिळवायचं असेल, तर त्याने मला बळ आणि शौर्याने हरवावं लागेल.
रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः प्राह विस्मितः । हरेः प्रभावं दैन्यस्य कथयामास सुव्रतः
रुद्र म्हणाले — ही वाक्यं ऐकून, प्रह्लाद आश्चर्यचकित झाला आणि दृढनिश्चयी राहून त्याने हरिचं सामर्थ्य आणि नम्रतेची कथा सांगायला सुरुवात केली.
प्रह्लाद उवाच- योऽसौ नारायणः श्रीमान्परमात्मा सनातनः । वसनात्सर्वभूतेषु वासुदेवः स उच्यते
प्रह्लाद म्हणाला — जो नारायण, श्रीमंत, सनातन आणि परमात्मा आहे, तो सर्व जीवांमध्ये वास करतो, म्हणून त्याला वासुदेव म्हणतात.
सर्वस्यापि जगद्धाता विष्णुरित्यभिधीयते । न किंचिदस्मादन्यं तु जगत्स्थावर जंगमम्
जो या सगळ्या जगाचा आधार आहे, त्याला विष्णू म्हणतात. या जगात हलणारे किंवा स्थिर काहीही त्याच्याशिवाय नाही.
सर्वत्र चिदचिद्वस्तु रूपं तस्यैव नान्यथा । त्रिपाद्व्याप्तिः परं व्योम्नि पादव्याप्ति कलाद्भुता
सर्वत्र जड आणि जिवंत वस्तूंचं रूप हे त्याचंच आहे, दुसरं काही नाही. त्याची त्रिपाद व्याप्ती हे परम आकाशात आहे, आणि एक पायाची व्याप्ती हे अद्भुत तेज आहे.
योऽसौ चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । योगिभिर्दृश्यते भक्त्या नाभक्त्या दृश्यते क्वचित्
ज्याच्या हातात चक्र आणि गदा आहे, जो पिवळे वस्त्र घालतो, तो जनार्दन — तो योग्यांना भक्तीमुळे दिसतो, पण भक्तीशिवाय कधीच दिसत नाही.
द्रष्टुं न शक्यो रोषाच्च मत्सराद्वा जनार्दनः । देवतिर्यङ्मनुष्येषु स्थावरेष्वपि जंतुषु । व्याप्य तिष्ठति सर्व्वेषु क्षुद्रेष्वपि महत्सु च
रोष किंवा मत्सरामुळे जनार्दन दिसत नाही; पण तो देव, प्राणी, माणसं, स्थावर आणि जंगम सगळ्यांमध्ये, लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वत्र व्यापून राहतो.
रुद्र उवाच- इति प्रह्लादवचनं श्रुत्वा दैत्यवरस्तदा । उवाच रोषताम्राक्षो भर्त्सयंश्च सुतं मुहुः
रुद्र म्हणाले — प्रह्लादाचं बोलणं ऐकून, त्या दैत्यश्रेष्ठाच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला आणि त्याने वारंवार आपल्या मुलाला झिडकारलं.
हिरण्यकशिपुरुवाच- असौ सर्वगतो विष्णुरपि चेत्परमः पुमान् । प्रत्ययं दर्शयस्वाद्य बहुभिः किं च लापितैः
हिरण्यकशिपू म्हणाला — जर हा विष्णू खरंच सर्वव्यापी आणि श्रेष्ठ पुरुष असेल, तर आजच मला त्याचा पुरावा दाखव; फक्त बोलून काय उपयोग?
महादेव उवाच-। इत्युक्त्वा सहसा दैत्यः प्रासादस्तंभमात्मनः । ताडयामास हस्तेन प्रह्लादमिदमब्रवीत्
महादेव म्हणाले — असं म्हणून, त्या दैत्याने अचानक आपल्या हाताने राजवाड्याच्या खांबावर जोरात मारलं आणि प्रह्लादाला असं सांगितलं.
हिरण्यकशिपुरुवाच- अस्मिन्दर्शय तं विष्णुं यदि सर्वगतो भवेत् । अन्यथा त्वां वधिष्यामि मिथ्यावाक्यप्रलापिनम्
हिरण्यकशिपू म्हणाला — या खांबातच मला तो विष्णू दाखव, जर तो खरंच सर्वत्र आहे; नाहीतर, खोटं बोलणारा म्हणून मी तुला ठार मारीन.
रुद्र उवाच- इत्युक्त्वा सहसा खङ्गमाकृष्य दितिजेश्वरः । प्रह्लादोरसि चिक्षेप हंतुं खङ्गेन तं रुषा
रुद्र म्हणाले — असं म्हणून, त्या दैत्यराजाने पटकन तलवार काढली आणि रागाने प्रह्लादाच्या छातीवर ती फेकली, त्याला ठार मारण्यासाठी.
तस्मिन्क्षणे महाशब्दः स्तंभे संश्रूयते भृशम् । संवर्ताशनिसंरावैः खमिव स्फुटितांतरम्
त्याच क्षणी त्या खांबातून मोठा आवाज झाला, जणू काही प्रलयाच्या वीजेच्या गडगडाटाने आकाश फाटल्यासारखा भीषण गजर ऐकू आला.
तेन शब्देन महता दैत्यश्रोत्रविघातिना । सर्वे निपातिता भूमौ छिन्नमूला इव द्रुमाः
त्या प्रचंड आवाजाने, जो दैत्यांच्या कानात घुसला, सगळे जण जणू मुळासकट उखडलेल्या झाडांसारखे जमिनीवर कोसळले.
बिभ्यंतः संप्लुतं दैत्या मेनिरे वै जगत्त्रयम् । ततः स्तंभे महातेजा निष्क्रांतो वै महाहरिः
भयाने दैत्य सैरावैरा पळाले, त्यांना वाटलं की तीनही लोकांचा विनाश झाला. तेव्हा त्या खांबातून तेजस्वी आणि महान हरि प्रकट झाला.
चकार स महाघोरं जगत्क्षयनिभं स्वनम् । तेन नादेन महता तारकाः पतिता भुवि
त्याने फारच भयंकर असा, जणू काही जगाचा विनाशच होत आहे असा आवाज केला; त्या प्रचंड गर्जनेने आकाशातील तारे खाली पडले.
नृसिंहवपुरास्थाय तत्रैवाविरभूद्धरिः । अनेककोटिसूर्य्याग्नि तेजसा स समावृतः
तेथेच हरिने नरसिंहाचे रूप धारण केले, आणि तो असंख्य कोटी सूर्यआणि अग्नीच्या तेजाने झगमगत प्रकट झाला.
मुखे पंचाननप्रख्यः शरीरे मानुषाकृतिः । दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरज्जिह्वाम्बरोद्धतः
त्याचा चेहरा पाच सिंहांसारखा भासला, शरीर मानवी स्वरूपाचे होते; तोंडात मोठ्या भयंकर दाढा होत्या, जीभ आकाशाकडे फडफडत उंचावली होती.
ज्वालावलितकेशांतस्तप्तालातेक्षणो विभुः । सहस्रबाहुभिर्दीर्घैः सर्वायुधसमन्वितैः
त्याचे केस ज्वाळांनी पेटलेले होते, डोळे तापलेल्या सोन्यासारखे तेजस्वी होते; तो प्रभू हजार लांब हातांनी, प्रत्येक हातात सर्व शस्त्रास्त्रे घेऊन उभा होता.