स्तुत्वा नत्वा च देवेशं सुरासुरनमस्कृतम् । जातं कृतार्थमात्मानममन्यत स शत्रुहा
देवतांचा स्वामी, ज्याला देव आणि दैत्यही वंदन करतात, त्याची स्तुती करून, वंदन करून, शत्रूंचा नाश करणारा राजा स्वतःला कृतार्थ समजला.
शेष उवाच। क्षणं स्थित्वा तृणान्यत्त्वा ययौ वाजी मनोजवः । वीरश्रेणीवृतः पत्रं भाले धृत्वा सचामरः
शेष म्हणतो: क्षणभर थांबून, गवत खाऊन, तो मनासारखा वेगवान घोडा निघून गेला. त्याच्या भोवती वीरांची फौज होती, कपाळावर पत्र होते आणि चामराने सजलेला होता.
शत्रुघ्नेन सुवीरेण लक्ष्मीनिधि नृपेण च । पुष्कलेनोग्रवाहेन प्रतापाग्र्येण रक्षितः
त्याचे रक्षण शत्रुघ्न या पराक्रमी, लक्ष्मीचा खजिना असलेल्या राजाने आणि प्रचंड वेगवान, पराक्रमात श्रेष्ठ पुष्कल यांनी केले.
ययौ पुरीं स चक्रांकां सुबाहुपरिरक्षिताम् । अनेकवीरकोटीभी रक्षितोऽनुगतः प्रभो
तो चक्रचिन्ह असलेल्या, सुबाहूने नीट पहारा दिलेल्या नगरीत गेला; असंख्य वीरांच्या सैन्याने रक्षण करत, तो पुढे गेला.
तदा पुत्रोस्य दमनो मृगयामास्थितो महान् । ददर्शाश्वं भालपत्रं चंदनादिकचर्चितम्
त्यावेळी त्याचा मुलगा दमन शिकार करत असताना, त्याने कपाळावर पत्र असलेला, चंदन वगैरे लावलेला घोडा पाहिला.
विलोक्य सेवकं प्राह कस्याश्वो मेऽक्षिगोचरः । भाले पत्रं धृतं किं नु चामरं किंतु शोभनम्
ते पाहून, त्याने आपल्या सेवकाला विचारले: 'माझ्या नजरेसमोर हा घोडा कुणाचा आहे? कपाळावर पत्र का आहे? चामर का आहे? पण तो खूप सुंदर दिसतो.'
इति राज्ञोवचः श्रुत्वा सेवकः प्रययौ ततः । यत्रासौ वर्तते वाजी भालपत्रः सुशोभनः
राजाचे हे बोल ऐकून, सेवक तिथे गेला जिथे तो सुंदर, कपाळावर पत्र असलेला घोडा उभा होता.
गृहीत्वा तं केशसंघे रत्नमालाविभूषितम् । निनाय चाग्रे भूपस्य सुबाहुकुलधारिणः
त्याने त्या रत्नमाळांनी सजलेल्या, मानेतून पकडून, तो घोडा सुबाहूच्या वंशजासमोर राजाकडे नेला.
स पत्रं वाचयामास सुंदराक्षरशोभितम् । अयोध्याधिपतिश्चासीद्राजा दशरथो बली
त्याने सुंदर अक्षरांनी लिहिलेले पत्र वाचले; आणि अयोध्येचा राजा म्हणजे बलवान दशरथ होता.
तस्यात्मजो रामभद्रः सर्वशूरशिरोमणिः । नान्योस्ति तत्समः पृथ्व्यां धनुर्धरणविक्रमः
त्याचा मुलगा रामभद्र, सर्व वीरांमध्ये श्रेष्ठ, असा होता; पृथ्वीवर धनुष्यबाण चालवण्यात त्याच्याशी समतुल्य कोणीच नाही.
तेनासौ मोचितो वाजी चंदनादिकचर्चितः । तं पालयति धर्मात्मा शत्रुघ्नः परवीरहा
त्याच्यामुळे तो घोडा, चंदन वगैरे सुगंधी द्रव्यांनी सजवलेला, सोडण्यात आला; आणि धर्मशील, शत्रूंचा संहार करणारा शत्रुघ्न त्याची काळजीपूर्वक राखण करत आहे.
ये च शूरा वयं वीरा धनुर्हस्ता इमे वयम् । ते गृह्णंतु बलाद्वाहं रत्नमालाविभूषितम्
आपल्यातले जे शूरवीर, धनुष्य हातात घेणारे वीर आहेत, त्यांनी हा रत्नमाळांनी सजलेला घोडा पकडावा.
तं च मोक्ष्यति शत्रुघ्नः सर्ववीरशिरोमणिः । अन्यथा पादयोस्तस्य प्रणतिं यांतु धन्विनः
सर्व वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला शत्रुघ्न तो घोडा सोडेल; नाहीतर धनुर्धारी त्याच्या पायांवर वाकावे.
इत्यभिप्रायमालोक्य जगाद नृपनंदनः । राम एव धनुर्धारी न वयं क्षत्त्रियाः स्मृताः
हे जाणून राजकुमार म्हणाला, 'खऱ्या अर्थाने धनुष्यधारी फक्त रामच आहेत; आपण क्षत्रिय म्हणून ओळखले जात नाही.'
ताते मेऽवस्थिते पृथ्व्यां कोऽयं गर्वो महान्भुवि । प्राप्नोतु गर्वस्य फलं मम निर्मुक्तसायकैः
माझे वडील पृथ्वीवर असताना, हा मोठा गर्व कशासाठी? आता त्याच्या गर्वाचे फळ माझ्या सुटलेल्या बाणांनी त्याला मिळू दे.
अद्य मे निशिता बाणाः शत्रुघ्नं किंशुकं यथा । पुष्पितं विदधत्वद्धा क्षतावृतशरीरकम्
आज माझे तीक्ष्ण बाण शत्रुघ्नाला, फुललेल्या किंशुक वृक्षासारखा, जखमांनी भरलेला करून टाकू देत.
दारयंतु कपोलांश्च सायका मम दंतिनाम् । अश्वान्पश्यंतु शतशो रुधिरौघपरिप्लुतान्
माझे बाण हत्तींच्या गालांना भेदू देत, आणि शेकडो घोडे रक्ताच्या प्रवाहात न्हालेल्या अवस्थेत दिसू देत.
पिबंतु योगिनीसंघा रुधिराणि नृमस्तकैः । शिवा भवंतु संतुष्टा मद्वैरिक्रव्यभक्षणैः
योगिनींच्या समूहांनी माणसांच्या डोक्यातील रक्त प्यावे, आणि शिवाच्या पत्नी माझ्या शत्रूंचे मांस खाऊन तृप्त व्हाव्यात.
पश्यंतु सुभटास्तस्य मम बाहुबलं महत् । कोदंडदंडनिर्मुक्ताः शरकोटीर्विमुंचतः
त्या पराक्रमी वीरांनी माझ्या भुजाबळाचे सामर्थ्य पाहावे, कारण मी कोदंडासारख्या धनुष्यातून कोट्यावधी बाण सोडत आहे.
इत्थमुक्त्वा महीपस्य तनुजो दमनाभिधः । स्वपुरं प्रेषयित्वा तं प्रहृष्टोऽभवदुद्भटः
असे म्हणून, दमन नावाचा राजपुत्र त्याला आपल्या नगरात पाठवून आनंदित व पराक्रमी झाला.
सेनापतिमुवाचेदं सज्जीकुरु महामते । सेनां परिमितां मह्यं वैरिवृंदनिवारणे
त्याने सेनापतीला सांगितले, 'बुद्धिमान, माझ्यासाठी शत्रूंच्या सैन्याचा प्रतिकार करण्याइतकी सेना तयार कर.'
सज्जां सेनां विधायाशु संमुखो रणमंडले । स्थितवान्या वदत्युग्रस्तावत्प्राप्ता हयानुगाः
सेना लवकरच सज्ज करून, तो रणभूमीत समोर उभा राहिला; आणि तो कठोर बोलत असताना, घोडेस्वार तेथे पोहोचले.
क्वासौ हयो महाराज्ञो भालपत्रेण चिह्नितः । पप्रच्छुस्ते तु चान्योन्यमतिव्याकुलिता मुहुः
'तो महाराजाचा घोडा, भालपत्राने चिन्हांकित, कुठे आहे?' असे ते एकमेकांना वारंवार विचारू लागले, कारण ते फारच गोंधळले होते.
तावद्ददर्श पुरतः प्रतापाग्र्यः परंतपः । सज्जीभूतं तु कटकं वीरशब्दनिनादितम्
तेवढ्यात, पराक्रमी आणि तेजस्वी योद्ध्याने समोरच युद्धासाठी सज्ज असलेली, वीरांच्या गर्जनेने गाजणारी सेना पाहिली.
तत्रावदञ्जनाः केचिन्नीतोऽश्वोऽनेन भूपते । अन्यथा संमुखस्तिष्ठेत्कथं वीरो बलानुगः
तेथे काहींनी सांगितले, 'हा घोडा यानेच नेला, राजन; नाहीतर हा वीर आपल्या सैन्यासह आपल्या समोर कसा उभा राहिला असता?'
इत्याकर्ण्य प्रतापाग्र्यः प्रेषयामास सेवकम् । स गत्वा तत्र पप्रच्छ कुत्राश्वो रामभूपतेः
हे ऐकून, पराक्रमी वीराने एक सेवक पाठवला; तो तेथे जाऊन विचारू लागला, 'रामराजाचा घोडा कुठे आहे?'
केन नीतः कुतो नीतो रामं जानाति नो कुधीः । यं शक्रप्रमुखा देवा बलिमादाय सन्नताः
'कोण नेला? कुठे नेला? हा दुष्ट रामाला ओळखत नाही का, ज्याला इंद्रासह सर्व देवता आपली भेंट अर्पण करून वाकतात?'
तस्य वै धर्मराजस्य कुपितं तु बलं महत् । सर्वथा हि ग्रसिष्येत प्रणतिं चेन्न यास्यति
त्या धर्मराजाचा मोठा सैन्यदला रागावला, तर तो निश्चितच त्याला संपवेल, जोपर्यंत तो नम्रतेने वाकत नाही.
इत्थमुक्तं समाकर्ण्य तदा राजसुतो बली । तं वै धिक्कारयामास वाग्जालेन सुदुर्मनाः
ही वचने ऐकून, त्या वेळी बलवान राजपुत्र फारच दुःखी झाला आणि त्याने त्याला कठोर शब्दांनी फटकारले.
मयानीतो यज्ञहयः पत्रचिह्नाद्यलंकृतः । ये शूरास्ते तु मां जित्वा मोचयंतु बलादिह
मी हा यज्ञाचा घोडा, चिन्हांनी सजवलेला, इथे आणला आहे; ज्यांना माझ्यावर जोराने विजय मिळवता येईल, त्यांनी येऊन तो सोडवावा.