पुरुषोत्तमसंज्ञं च पश्यन्राजा स धार्मिकः । ववंदे चरणौ तस्य कृपापात्रकृतात्मकः
धर्मनिष्ठ राजा पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेऊन, कृपापात्र झालेल्या अंतःकरणाने त्याच्या पायांवर वंदन केले.
तदाज्ञया विमाने स आरुह्य महिलायुतः । जगाम पश्यतस्तस्य दिवि वैकुंठमद्भुतम्
त्यांच्या आज्ञेने राजा आणि अनेक स्त्रिया विमानावर चढले आणि सर्वांच्या समोर आकाशातील अद्भुत वैकुंठात गेले.
मंत्री धर्मपरो राज्ञः सर्वधर्मविदुत्तमः । ययौ साकं विमानेन ललनावृन्दसेवितः
राजाचा मंत्री, जो धर्मपरायण आणि सर्व धर्मांचा जाणकार होता, तोही स्त्रियांच्या समूहासह विमानात गेला.
तापसब्राह्मणस्तत्र सर्वतीर्थावगाहकः । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तो ययौ देवैर्विमानिभिः
तेथे तो तपस्वी ब्राह्मण, ज्याने सर्व तीर्थांत स्नान केले होते, त्याला चार हात मिळाले आणि तो देवांबरोबर विमानात गेला.
करंबोऽपि महाराज गानपुण्येन दर्शनम् । प्राप्तो ययौ सुरावासं सर्वदेवादिदुर्ल्लभम्
महामना राजन, करंबानेही आपल्या गानपुण्यामुळे दर्शन मिळवले आणि सर्व देवांना दुर्मिळ असलेल्या दिव्य लोकात गेला.
सर्वे प्रचलिता विष्णुलोकं परममद्भुतम् । चतुर्भुजाः शंखचक्रगदापाथोजधारिणः
सर्वजण चार हातांनी, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ घेऊन, त्या अद्भुत विष्णुलोकाकडे निघाले.
सर्वे मेघश्रियः शुद्धा लसदंभोजपाणयः । हारकेयूरकटकैर्भूषितांगा ययुर्दिवम्
सर्वजण मेघासारख्या तेजाने झळकत होते, शुद्ध होते, त्यांच्या हातात तेजस्वी कमळ होते, हार, कयूर आणि कड्यांनी सजलेले शरीर घेऊन ते स्वर्गात गेले.
तद्विमानावलीर्दृष्ट्वा लोकैः प्रकृतिभिस्तदा । दुंदुभीनां तु निर्घोषस्तैः कृतः कर्णगोचरः
त्या विमानांच्या रांगा पाहून लोक आणि त्यांच्या प्रमुखांनी मोठ्या आवाजात वाजणाऱ्या दुंदुभींचा गजर ऐकला.
तदैको ब्राह्मणो ह्यासीद्विष्णुपादाब्जवल्लभः । गतस्तद्विरहाकृष्टचेता जातश्चतुर्भुजः
त्या वेळी एक ब्राह्मण होता, जो विष्णूच्या कमळपादांचा प्रिय होता. विरहाने त्याचे मन आकृष्ट झाले आणि तोही चार हातांचा झाला.
तच्चित्रं वीक्ष्य लोकास्ते प्रशंसंतो महोदयम् । गंगासागरसंयोगे स्नात्वाऽगुस्तं पुरं प्रति
ते अद्भुत दृश्य पाहून लोकांनी मोठ्या भाग्याची स्तुती केली आणि गंगा-सागर संगमावर स्नान करून अगस्त्याच्या नगरीत परतले.
अहो भाग्यं भूमिपते रत्नग्रीवस्य सन्मतेः । जगामानेन देहेन तद्विष्णोः परमं पदम्
भूमिपती, रत्नग्रीव किती भाग्यवान! उत्तम मनाचा तो या देहानेच त्या विष्णूच्या परमपदाला गेला.
राजन्नसौ नीलगिरिः पुरुषोत्तमसत्कृतः । यं वीक्ष्यैव व्रजंत्यद्धा वैकुंठं परमायनम्
राजन, तो नीलगिरी, जो पुरुषोत्तमाने सन्मानित केला आहे, फक्त पाहिल्यानेच माणूस खऱ्या अर्थाने वैकुंठ या परम ठिकाणी पोहोचतो.
एतन्नीलस्य माहात्म्यं यः शृणोति स भाग्यवान् । यः श्रावयति लोकान्वै तौ गच्छेतां परं पदम्
नील पर्वताचे हे माहात्म्य जो ऐकतो, तो खरोखर भाग्यवान असतो; आणि जो इतरांना ऐकवतो, त्यालाही तेवढेच पुण्य मिळते. दोघेही परमपदाला पोहोचतात.
एतच्छ्रुत्वा तु दुःस्वप्नो नश्यति स्मृतिमात्रतः । प्रांते संसारनिस्तारं ददाति पुरुषोत्तमः
हे ऐकून आणि आठवून, वाईट स्वप्न आपोआप नाहीसे होते; शेवटी पुरुषोत्तम स्वतः संसाराच्या ओलांडून मुक्ती देतो.
योऽसौ नीलाधिवासी च स रामः पुरुषोत्तमः । सीतासाक्षान्महालक्ष्मीः सर्वकारणकारणम्
जो नील पर्वतावर वास करतो, तोच राम म्हणजे पुरुषोत्तम आहे; आणि सीता म्हणजेच महालक्ष्मी, सर्व कारणांची मूळ कारण आहे.
हयमेधं चरित्वा स लोकान्वै पावयिष्यति । यन्नामब्रह्महत्यायाः प्रायश्चित्ते प्रदिश्यते
घोड्याचा यज्ञ करून, तो सर्व लोकांना पावन करतो; ब्राह्मणहत्येच्या प्रायश्चित्तासाठी त्याचेच नाव सांगितले जाते.
इदानीं त्वद्धयः प्राप्तो नीलेपर्वतसत्तमे । पुरुषोत्तमदेवं त्वं नमस्कुरु महामते
आता तुझा घोडा या श्रेष्ठ नील पर्वतावर पोहोचला आहे; हे महाबुद्धीमान, पुरुषोत्तम देवाला वंदन कर.
तत्र निष्पापिनो भूत्वा यास्यामः परमं पदम् । यस्य प्रसादाद्बहवो निस्तीर्णा भवसागरात्
तेथे पापमुक्त होऊन आपण परमपद मिळवू; ज्याच्या कृपेने अनेकांनी संसारसागर पार केला.
एवं प्रवदतस्तस्य प्राप्तोऽश्वो नीलपर्वतम् । वायुवेगेन पृथिवीं कुर्वन्संक्षुण्णमंडलाम्
असे बोलत असताना, घोडा नील पर्वतावर पोहोचला; वाऱ्याच्या वेगाने पृथ्वी हादरवत, भूमीला दडपून टाकत होता.
तदा राजापि तत्पृष्ठचारी नीलाभिधं गिरिम् । प्राप्तो गंगाब्धिसंयोगे स्नात्वागात्पुरुषोत्तमम्
तेव्हा राजा मागूनच गेला आणि गंगा व समुद्राच्या संगमाजवळ असलेल्या नील नावाच्या पर्वतावर पोहोचला; स्नान करून, पुरुषोत्तमाजवळ गेला.
स्तुत्वा नत्वा च देवेशं सुरासुरनमस्कृतम् । जातं कृतार्थमात्मानममन्यत स शत्रुहा
देवतांचा स्वामी, ज्याला देव आणि दैत्यही वंदन करतात, त्याची स्तुती करून, वंदन करून, शत्रूंचा नाश करणारा राजा स्वतःला कृतार्थ समजला.
शेष उवाच। क्षणं स्थित्वा तृणान्यत्त्वा ययौ वाजी मनोजवः । वीरश्रेणीवृतः पत्रं भाले धृत्वा सचामरः
शेष म्हणतो: क्षणभर थांबून, गवत खाऊन, तो मनासारखा वेगवान घोडा निघून गेला. त्याच्या भोवती वीरांची फौज होती, कपाळावर पत्र होते आणि चामराने सजलेला होता.
शत्रुघ्नेन सुवीरेण लक्ष्मीनिधि नृपेण च । पुष्कलेनोग्रवाहेन प्रतापाग्र्येण रक्षितः
त्याचे रक्षण शत्रुघ्न या पराक्रमी, लक्ष्मीचा खजिना असलेल्या राजाने आणि प्रचंड वेगवान, पराक्रमात श्रेष्ठ पुष्कल यांनी केले.
ययौ पुरीं स चक्रांकां सुबाहुपरिरक्षिताम् । अनेकवीरकोटीभी रक्षितोऽनुगतः प्रभो
तो चक्रचिन्ह असलेल्या, सुबाहूने नीट पहारा दिलेल्या नगरीत गेला; असंख्य वीरांच्या सैन्याने रक्षण करत, तो पुढे गेला.
तदा पुत्रोस्य दमनो मृगयामास्थितो महान् । ददर्शाश्वं भालपत्रं चंदनादिकचर्चितम्
त्यावेळी त्याचा मुलगा दमन शिकार करत असताना, त्याने कपाळावर पत्र असलेला, चंदन वगैरे लावलेला घोडा पाहिला.
विलोक्य सेवकं प्राह कस्याश्वो मेऽक्षिगोचरः । भाले पत्रं धृतं किं नु चामरं किंतु शोभनम्
ते पाहून, त्याने आपल्या सेवकाला विचारले: 'माझ्या नजरेसमोर हा घोडा कुणाचा आहे? कपाळावर पत्र का आहे? चामर का आहे? पण तो खूप सुंदर दिसतो.'
इति राज्ञोवचः श्रुत्वा सेवकः प्रययौ ततः । यत्रासौ वर्तते वाजी भालपत्रः सुशोभनः
राजाचे हे बोल ऐकून, सेवक तिथे गेला जिथे तो सुंदर, कपाळावर पत्र असलेला घोडा उभा होता.
गृहीत्वा तं केशसंघे रत्नमालाविभूषितम् । निनाय चाग्रे भूपस्य सुबाहुकुलधारिणः
त्याने त्या रत्नमाळांनी सजलेल्या, मानेतून पकडून, तो घोडा सुबाहूच्या वंशजासमोर राजाकडे नेला.
स पत्रं वाचयामास सुंदराक्षरशोभितम् । अयोध्याधिपतिश्चासीद्राजा दशरथो बली
त्याने सुंदर अक्षरांनी लिहिलेले पत्र वाचले; आणि अयोध्येचा राजा म्हणजे बलवान दशरथ होता.
तस्यात्मजो रामभद्रः सर्वशूरशिरोमणिः । नान्योस्ति तत्समः पृथ्व्यां धनुर्धरणविक्रमः
त्याचा मुलगा रामभद्र, सर्व वीरांमध्ये श्रेष्ठ, असा होता; पृथ्वीवर धनुष्यबाण चालवण्यात त्याच्याशी समतुल्य कोणीच नाही.