नृत्यंतं पुरुषोत्तमस्य पुरतः शर्वादि देवैः सह । श्रीमद्भिः स्वतनूयुतैररिगदांबूत्थाब्जहेत्यादिभिः । विष्वक्सेनवरैर्गणैः सुतनुभिः श्रीशंसदोपासितं । दृष्ट्वा विस्मयमाप लोकविषयं हर्षं तथात्यद्भुतम्
तो स्वतःला पुरुषोत्तमाच्या समोर, शिव आणि इतर देवांसह नाचताना पाहतो; त्याच्या तेजस्वी रूपांनी वेढलेला, गदा, कमळ व इतर आयुधे हातात घेतलेली, श्रेष्ठ सेनापती व त्यांच्या गणांनी वेढलेला, पुण्यवानांनी पूजला जातोय, हे पाहून त्याला जगातील कोणत्याही गोष्टीपेक्षा मोठं आश्चर्य, आनंद आणि अद्भुत समाधान वाटलं.
ददतं मनसोऽभीष्टं पुरुषोत्तमसंज्ञितम् । आत्मानं च कृपापात्रममन्यत महामतिः
तो स्वतःला पुरुषोत्तम म्हणून, मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करणारा पाहतो आणि तो ज्ञानी स्वतःला कृपेचा पात्र मानतो.
इत्येवं स्वप्नविषये ददर्श नृपसत्तमः । प्रातः प्रबुद्धो विप्राय जगाद स्वप्नमीक्षितम्
अशा प्रकारे, त्या श्रेष्ठ राजाने स्वप्नात हे सर्व पाहिलं; सकाळी जागा झाल्यावर, त्याने तो स्वप्न ब्राह्मणाला सांगितला.
तच्छ्रुत्वा वाडवो धीमान्कथयामास विस्मितः । राजंस्त्वयासौ दृष्टो यः पुरुषोत्तमसंज्ञितः
हे ऐकून, वाडवाचा तो बुद्धिमान ब्राह्मण आश्चर्यचकित होऊन म्हणाला: 'राजा, ज्याला तू पाहिलंस, त्याला पुरुषोत्तम असं म्हणतात.'
दास्यते शंखचक्रादिचिह्नितां स्वतनुं हरिः । इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं रत्नग्रीवो महामनाः
हरी तुला स्वतःचं शंख, चक्र वगैरे चिन्हांनी युक्त रूप देईल; हे शब्द ऐकून, रत्नग्रीव हा महान मनाचा राजा,
दापयामास दानानि दीनानां मानसोचितम् । स्नात्वा गंगाब्धिसंयोगे तर्पयित्वा पितॄन्सुरान्
त्याने गरजू लोकांना त्यांच्या मनासारखी दानं द्यायला सुरुवात केली; गंगेच्या संगमावर स्नान करून, पितरांना आणि देवांना तर्पण केलं.
गायन्हरिगुणग्रामं प्रत्यैक्षत च दर्शनम् । ततो मध्याह्नसमये दिविदुंदुभयो मुहुः
हरीच्या गुणांची गाणी गात, तो दर्शनाची वाट पाहू लागला; मग दुपारी, आकाशात देवांचे नगारे वारंवार वाजू लागले.
जघ्नुः सुरकराघात बहुशब्दसुशब्दिताः । अकस्मात्पुष्पवृष्टिश्च बभूव नृपमस्तके
देवतांच्या हातांनी नगारे वाजवले गेले, त्यामुळे अनेक मंगल ध्वनी झाले; अचानक राजाच्या डोक्यावर फुलांची वृष्टी झाली.
धन्योसि नृपवर्यस्त्वं नीलं पश्याक्षिगोचरम्
राजा, तू खरोखर धन्य आहेस—पहा, तुझ्या डोळ्यांसमोर निळा पर्वत आहे.
शृणोतीति यदा वाक्यं नृपो देवप्रणोदितम् । तदा स सूर्यकोटीनामधिकांति धरोद्भुतः
राजाने देवांनी सांगितलेलं हे वाक्य ऐकल्यावर, त्या क्षणी, सूर्याच्या कोट्यवधी तेजापेक्षा अधिक तेजस्वी असा एक पर्वत प्रकट झाला.
राज्ञोऽक्षिगोचरो जातो नीलनामा महागिरिः । राजतैः कानकैः शृंगैः समंतात्परिराजितः
राजाच्या डोळ्यांसमोर निळा नावाचा तो महान पर्वत उभा राहिला, जो चहूबाजूंनी चांदी आणि सोन्याच्या शिखरांनी सुशोभित होता.
किमग्निः प्रज्वलत्येष द्वितीयः किमु भास्करः । किमयं वैद्युतः पुंजो ह्यकस्मात्स्थिरकांतिधृक्
हे काय, हा अग्नीच का इतका प्रज्वलित आहे? की हा दुसरा सूर्य आहे? की अचानक स्थिर प्रकाश देणारा वीजेचा पुंज आहे?
तापस ब्राह्मणो दृष्ट्वा नीलप्रस्थं सुशोभितम् । राज्ञे निवेदयामास एष पुण्यो महागिरिः
त्या तपस्वी ब्राह्मणाने निळा पठाराचं तेजस्वी रूप पाहून, राजाला सांगितलं: 'हा पवित्र आणि महान पर्वत आहे.'
तच्छ्रुत्वा नृपतिश्रेष्ठः शिरसा प्रणनाम ह । धन्योऽस्मि कृतकृत्योऽस्मि नीलो मे दृष्टिगोचरः
हे ऐकून, श्रेष्ठ राजा डोकं झुकवून म्हणाला: 'मी धन्य आहे, माझं जीवन सफल झालं, कारण निळा पर्वत माझ्या दृष्टीस पडला.'
अमात्यो राजपत्नी च करम्बस्तंतुवायकः । नीलदर्शनसंहृष्टा बभूवुः पुरुषर्षभ
मंत्री, राणी, स्वयंपाकी आणि विणकर, हे सर्व पुरुषश्रेष्ठा, निळा पर्वत पाहून आनंदित झाले.
पंचैते विजये काले नीलपर्वतमारुहन् । महादुंदुभिनिर्घोषाञ्च्छृण्वन्तो ह्यमरैः कृतान्
हे पाचही जण विजयाच्या वेळी निळा पर्वतावर चढले, आणि देवांनी वाजवलेल्या मोठ्या नगाऱ्यांचा गजर ऐकत होते.
तस्योपरितने शृंगे चित्रपादपराजिते । ददर्श हाटकाबद्धं देवालयमनुत्तमम्
त्या डोंगराच्या शिखरावर, सुंदर पायवाटा असलेल्या ठिकाणी, त्याने सोन्याने मढवलेले एक अप्रतिम देवालय पाहिले.
ब्रह्मागत्य सदा पूजां करोति परमेष्ठिनः । नैवेद्यं कुरुते यत्र हरिसंतोषकारकम्
तेथे ब्रह्मा स्वतः येऊन नेहमी परमेश्वराची पूजा करतो आणि हरिला आनंद देणारे नैवेद्य अर्पण करतो.
दृष्ट्वाथ तत्र विमलं देवायतनमुत्तमम् । प्रविवेश परीवारैः पंचभिः सह संवृतः
तेथे ते निर्मळ आणि उत्तम देवालय पाहून, तो आपल्या पाच सेवकांसह आत गेला.
तत्र दृष्ट्वा जातरूपे महामणिविचित्रिते । सिंहासने विराजंतं चतुर्भुजमनोहरम्
तेथे त्याने सुवर्ण व मोठ्या रत्नांनी सजवलेल्या सिंहासनावर तेजस्वी, चार भुजांचा मोहक भगवान विराजमान असलेला पाहिला.
चंड प्रचंड विजय जयादिभिरुपासितम् । प्रणनाम सपत्नीको राजा सेवकसंयुतः
चंड, प्रचंड, विजय, जय आणि इतरांनी पूजा केलेल्या त्या भगवंतास, राजा आपल्या पत्नी व सेवकांसह नमस्कार करतो.
प्रणम्य परमात्मानं महाराजः सुरोत्तमम् । स्नापयामास विधिवद्वेदोक्तैः स्नानमंत्रकैः
परमात्म्याला वंदन करून, तो उत्तम राजा, वेदांमध्ये सांगितलेल्या मंत्रांनी विधिपूर्वक त्यांचे अभिषेक करतो.
अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे प्रीतेन मनसा नृपः । चंदनेन विलिप्यैनं सुवस्त्रे विनिवेद्य च
राजाने आनंदी मनाने अर्घ्य, पाद्य व इतर विधी केले, चंदन लावले आणि उत्तम वस्त्रे अर्पण केली.
धूपमारार्तिकं कृत्वा सर्वस्वादुमनोहरम् । नैवेद्यं भगवन्मूर्त्यै न्यवेदयदथो नृपः
धूप आणि आरती करून, अत्यंत मधुर व मनोहर नैवेद्य भगवानाच्या मूर्तीस अर्पण केले.
प्रणम्य च स्तुतिं चक्रे तापसब्राह्मणेन च । यथामतिगुणग्रामगुंफितस्तोत्रसंचयैः
नमन करून, तपस्वी व ब्राह्मणासह, त्याने गुणांनी भरलेल्या स्तोत्रांनी भगवंताची स्तुती केली.
राजोवाच। एकस्त्वं पुरुषः साक्षाद्भगवान्प्रकृतेः परः । कार्यकारणतो भिन्नो महत्तत्त्वादिपूजितः
राजा म्हणाला: प्रभो, तूच प्रत्यक्ष पुरुष आहेस, प्रकृतीच्या पलीकडे आहेस, कारण व कार्य यांपासून वेगळा आहेस आणि महत्त्वत्त्वादींनी पूजिला जातोस.
त्वन्नाभिकमलाज्जज्ञे ब्रह्मा सृष्टिविचक्षणः । तथा संहारकर्ता च रुद्रस्त्वन्नेत्रसंभवः
तुझ्या नाभीतील कमळातून सृष्टीकार ब्रह्मा जन्मला; तसेच तुझ्या डोळ्यातून संहार करणारा रुद्र उत्पन्न झाला.
त्वयाज्ञप्तः करोत्यस्य विश्वस्य परिचेष्टितम् । त्वत्तो जातं पुराणाद्यज्जगत्स्थास्नु चरिष्णु च
तुझ्या आज्ञेने तो या विश्वातील सर्व कार्ये करतो; हे जगातील जे काही प्राचीन, स्थिर व चल आहे, ते सर्व तुझ्यापासूनच निर्माण झाले.
चेतनाशक्तिमाविश्य त्वमेनं चेतयस्यहो । तव जन्म तु नास्त्येव नांतस्तव जगत्पते । वृद्धिक्षयपरीणामास्त्वयि संत्येव नो विभो
तू चेतनेची शक्ती देऊन या जगाला चेतन करतोस; पण तुझा जन्म नाही, शेवट नाही, हे जगाच्या अधिपती; तुझ्यात वाढ, क्षय किंवा बदल नाहीच.
तथापि भक्तरक्षार्थं धर्मस्थापनहेतवे । करोषि जन्मकर्माणि ह्यनुरूपगुणानि च
तरीही भक्तांचे रक्षण आणि धर्माची स्थापना करण्यासाठी, तू योग्य त्या गुणांसह जन्म आणि कर्मे घेतोस.