एवं राज्ञः पंचदिनं गतं गंगाब्धिसंगमे । तदा कृपाब्धिः कृपया चिंतयामास गोपतिः
अशा प्रकारे, राजाला गंगा आणि समुद्र यांच्या संगमावर पाच दिवस गेले. मग गवळ्यांचा स्वामी, दयाळूपणाचा महासागर, त्याच्यावर दयाळूपणे विचार करू लागला.
असौ राजा मदीयेन गानेन विगताघकः । पश्य तान्मामकीं प्रेष्ठां सुरासुरनमस्कृताम्
हा राजा माझ्या गाण्यामुळे पापमुक्त झाला आहे; पाहा, तो माझ्या प्रियेला, जिचे देव आणि दैत्य दोघेही पूजन करतात, तिला पाहू दे.
इति संचिंत्य भगवान्कृपापूरितमानसः । संन्यासिवेषमास्थाय ययौ राज्ञोंऽतिकं विभुः
असा विचार करून, भगवंत, ज्याचे मन दयाळूपणाने भरले होते, संन्यासीचे रूप धारण करून राजाकडे गेला.
तत्र गत्वा महाराज त्रिदंडियतिवेषधृक् । भक्तानुकंपया प्राप्तो वीक्षितस्तापसेन हि
तेथे जाऊन, हे महाराज, त्रिदंडी संन्यासीचे वेष घेऊन, भक्तांवर दया म्हणून आलेला तो तपस्व्याने पाहिला.
ॐनमो विष्णवेत्युक्त्वा नमश्चक्रे नृपोत्तमः । अर्घ्यपाद्यासनैः पूजां चकार हरिमानसः
‘ॐ नमो विष्णवे’ असे म्हणत आणि वाकून, श्रेष्ठ राजा हरिला पाय धुण्याचे पाणी, पिण्याचे पाणी आणि आसन अर्पण करून भक्तिभावाने पूजा करू लागला.
उवाच भाग्यमतुलं यद्भवानक्षिगोचरः । अतः परं दास्यते मे गोविंदो निजदर्शनम्
तो म्हणाला, 'तुम्ही, जे क्वचितच दिसता, आज माझ्या समोर आला, हे माझे अतुल्य भाग्य आहे; म्हणून गोविंदा मला स्वतःचे दर्शन देईल.'
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं संन्यासी निजगाद तम् । राजञ्छृणुष्व कथितं मम वाक्यविनिःसृतम्
हे ऐकून, त्या संन्याशाने त्याला सांगितले: 'राजा, माझ्या तोंडून निघालेली ही वाणी ऐक.'
अहं ज्ञानेन जानामि भूतं भव्यं भवच्च यत् । तस्मादहं ब्रुवे किंचिच्छृणुष्वैकाग्रमानसः
'माझ्या ज्ञानामुळे मी जे झाले, जे होईल आणि जे आहे ते सर्व जाणतो; म्हणून मी तुला काही सांगतो—एकाग्र मनाने ऐक.'
श्वो मध्याह्ने हरिर्दाता दर्शनं ब्रह्मदुर्ल्लभम् । पंचभिः स्वजनैः साकं यास्यसे परमं पदम्
'उद्या दुपारी, हरि, जो देणारा आहे, तुला ब्रह्मालाही दुर्लभ असे दर्शन देईल; तुझ्या पाच जणांसह तू परमपदाला जाशील.'
त्वममात्यश्च महिला तव तापस वाडवः । पुरे तव करंबाख्यः साधुश्च तं तु वायकः
'तू, तुझा मंत्री, तुझी पत्नी, तपस्वी वाडव आणि तुझ्या नगरातील सद्गुणी विणकर करंबा.'
एतैः पंचभिरेतस्मिन्नीले पर्वतसत्तमे । यास्यसे ब्रह्मदेवेंद्र वंदितं सुरपूजितम्
'या पाच जणांसह, या निळ्या पर्वतावर, तू त्या स्थळी जाशील, जेथे देव आणि ब्रह्मा-इंद्र वंदन करतात.'
इत्युक्त्वाऽदृश्यतां प्राप्तो यतिः क्वापि न दृश्यते । तदाकर्ण्य नृपो हर्षं प्राप चाशु सविस्मयम्
असे सांगून, तो संन्यासी अदृश्य झाला आणि कुठेच दिसला नाही; हे ऐकून, राजा लगेचच आनंदित आणि आश्चर्यचकित झाला.
राजोवाच। स्वामिन्कोऽसौ समागत्य संन्यासी मां यदूचिवान् । न दृश्यते पुनः कुत्र गतोऽसौ चित्तहर्षदः
राजा म्हणाला: 'तो स्वामी, संन्यासी, माझ्याशी बोलून गेला, आता पुन्हा कुठेच दिसत नाही—तो मनाला आनंद देणारा कुठे गेला?'
तापस उवाच। राजंस्तव महाप्रेम्णा कृष्टचित्तः समभ्यगात् । पुरुषोत्तमनामायं सर्वपापप्रणाशनः
तपस्वी म्हणाला: 'राजा, तुझ्या मोठ्या प्रेमामुळे त्याचे मन तुझ्याकडे ओढले गेले आणि तो आला; तो म्हणजे पुरुषोत्तम, सर्व पापांचा नाश करणारा.'
श्वोमध्याह्ने तव पुरो भविष्यति महान्गिरिः । तमारुह्य हरिं दृष्ट्वा कृतार्थस्त्वं भविष्यसि
'उद्या दुपारी, तुझ्या समोर मोठा डोंगर प्रकट होईल; त्यावर चढून, हरिचे दर्शन घेऊन तू कृतार्थ होशील.'
इतिवाक्यसुधापूर नाशितस्वांत संज्वरः । हर्षं यमाप स नृपो ब्रह्मापि न हि वेत्ति तम्
या अमृतासारख्या वचनांनी राजाचे अंतःकरणातील दुःख नाहीसे झाले; त्याला असा आनंद मिळाला की तो ब्रह्मालाही माहीत नाही.
तदा दुंदुभयो नेदुर्वीणापणवगोमुखाः । महानंदस्तदा ह्यासीद्राजराजस्य चेतसि
तेव्हा नगारे वाजले, वीणा, पावा आणि गोमुख वाजले; राजाधिराजाच्या मनात मोठा आनंद निर्माण झाला.
गायन्हरिं क्षणं तिष्ठन्हसञ्जल्पन्ब्रुवन्नमन् । आनंदं प्राप सुघनं सर्वसंतापनाशनम्
हरिचे गाणे गात, क्षणभर उभा राहून, त्याचे नाम घेत, त्याची स्तुती करत, त्याने सर्व दुःख नष्ट करणारा गाढ आनंद अनुभवला.
सुमतिरुवाच। अथ सर्वं दिनं नीत्वा हरिस्मरणकीर्तनैः । रात्रौ सुष्वाप गंगाया रोधस्युरुफलप्रदे
सुमती म्हणाली: मग त्या दिवशी संपूर्ण दिवस हरिच्या आठवणींमध्ये आणि कीर्तनात घालवून, रात्री तो गंगाच्या सुपीक काठावर झोपला.
ददर्श स्वप्नमध्ये तु स स्वात्मानं चतुर्भुजम् । शंखचक्रगदापद्मशार्ङ्गकोदंडधारिणम्
झोपेत त्याने पाहिलं की, तो स्वतःला चार हात असलेल्या रूपात पाहतो आहे, ज्याच्या हातात शंख, चक्र, गदा, कमळ, धनुष्य आणि बाण आहेत.
नृत्यंतं पुरुषोत्तमस्य पुरतः शर्वादि देवैः सह । श्रीमद्भिः स्वतनूयुतैररिगदांबूत्थाब्जहेत्यादिभिः । विष्वक्सेनवरैर्गणैः सुतनुभिः श्रीशंसदोपासितं । दृष्ट्वा विस्मयमाप लोकविषयं हर्षं तथात्यद्भुतम्
तो स्वतःला पुरुषोत्तमाच्या समोर, शिव आणि इतर देवांसह नाचताना पाहतो; त्याच्या तेजस्वी रूपांनी वेढलेला, गदा, कमळ व इतर आयुधे हातात घेतलेली, श्रेष्ठ सेनापती व त्यांच्या गणांनी वेढलेला, पुण्यवानांनी पूजला जातोय, हे पाहून त्याला जगातील कोणत्याही गोष्टीपेक्षा मोठं आश्चर्य, आनंद आणि अद्भुत समाधान वाटलं.
ददतं मनसोऽभीष्टं पुरुषोत्तमसंज्ञितम् । आत्मानं च कृपापात्रममन्यत महामतिः
तो स्वतःला पुरुषोत्तम म्हणून, मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करणारा पाहतो आणि तो ज्ञानी स्वतःला कृपेचा पात्र मानतो.
इत्येवं स्वप्नविषये ददर्श नृपसत्तमः । प्रातः प्रबुद्धो विप्राय जगाद स्वप्नमीक्षितम्
अशा प्रकारे, त्या श्रेष्ठ राजाने स्वप्नात हे सर्व पाहिलं; सकाळी जागा झाल्यावर, त्याने तो स्वप्न ब्राह्मणाला सांगितला.
तच्छ्रुत्वा वाडवो धीमान्कथयामास विस्मितः । राजंस्त्वयासौ दृष्टो यः पुरुषोत्तमसंज्ञितः
हे ऐकून, वाडवाचा तो बुद्धिमान ब्राह्मण आश्चर्यचकित होऊन म्हणाला: 'राजा, ज्याला तू पाहिलंस, त्याला पुरुषोत्तम असं म्हणतात.'
दास्यते शंखचक्रादिचिह्नितां स्वतनुं हरिः । इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं रत्नग्रीवो महामनाः
हरी तुला स्वतःचं शंख, चक्र वगैरे चिन्हांनी युक्त रूप देईल; हे शब्द ऐकून, रत्नग्रीव हा महान मनाचा राजा,
दापयामास दानानि दीनानां मानसोचितम् । स्नात्वा गंगाब्धिसंयोगे तर्पयित्वा पितॄन्सुरान्
त्याने गरजू लोकांना त्यांच्या मनासारखी दानं द्यायला सुरुवात केली; गंगेच्या संगमावर स्नान करून, पितरांना आणि देवांना तर्पण केलं.
गायन्हरिगुणग्रामं प्रत्यैक्षत च दर्शनम् । ततो मध्याह्नसमये दिविदुंदुभयो मुहुः
हरीच्या गुणांची गाणी गात, तो दर्शनाची वाट पाहू लागला; मग दुपारी, आकाशात देवांचे नगारे वारंवार वाजू लागले.
जघ्नुः सुरकराघात बहुशब्दसुशब्दिताः । अकस्मात्पुष्पवृष्टिश्च बभूव नृपमस्तके
देवतांच्या हातांनी नगारे वाजवले गेले, त्यामुळे अनेक मंगल ध्वनी झाले; अचानक राजाच्या डोक्यावर फुलांची वृष्टी झाली.
धन्योसि नृपवर्यस्त्वं नीलं पश्याक्षिगोचरम्
राजा, तू खरोखर धन्य आहेस—पहा, तुझ्या डोळ्यांसमोर निळा पर्वत आहे.
शृणोतीति यदा वाक्यं नृपो देवप्रणोदितम् । तदा स सूर्यकोटीनामधिकांति धरोद्भुतः
राजाने देवांनी सांगितलेलं हे वाक्य ऐकल्यावर, त्या क्षणी, सूर्याच्या कोट्यवधी तेजापेक्षा अधिक तेजस्वी असा एक पर्वत प्रकट झाला.