तं जघ्नुः परितो वीराः शूलतोमरशक्तिभिः । प्रह्लादस्य वपुस्तत्र हरिसंस्मरणाच्छुभे
त्या वीरांनी प्रह्लादाला चौफेर वेढून भाले, तोमर आणि शूलांनी जबर मारले; पण हरिच्या आठवणीमुळे त्याचे शरीर काहीच इजा न होता तसंच राहिलं.
विष्णोः प्रभावाद्दुद्धर्षाद्वज्रभूतमभूद्भृशम् । ततः संप्राप्य तद्गात्रं महास्त्राणि सुरद्विषाम्
विष्णूच्या सामर्थ्यामुळे त्याचं शरीर वज्रासारखं अभेद्य झालं; मग त्या देवद्वेष्ट्यांनी जे महास्त्र त्याच्यावर चालवले,
नीलोत्पलदलानीव पेतुश्चिछन्नाः क्षितौ शुभे । अल्पमप्यस्य तद्गात्रं भेत्तुं दैत्या न च क्षमाः
ती शस्त्रं निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी विखुरली जाऊन जमिनीवर पडली; आणि त्या दैत्यांना त्याच्या शरीराचा अगदी थोडासाही भाग मोडता आला नाही.
विस्मितावाङ्मुखास्तस्थुर्दैत्य राजांतिके भटाः । तादृग्विधं महात्मानं दृष्ट्वा पुत्रं महाबलम्
असे महान आत्मा आणि बलवान पुत्र पाहून, ते सर्व सैनिक दैत्यराजाच्या समोर आश्चर्यचकित आणि गप्प उभे राहिले.
विस्मयं परमं गत्वा दैत्यराट्क्रोधमूर्छितः । आदिदेश ततः सर्वान्दंदशूकान्महाविषान्
दैत्यराज फारच चकित आणि संतापलेला होता; मग त्याने सर्व विषारी सर्पांना आज्ञा दिली.
वासुकिप्रभृतीन्भीमान्खादयध्वमिति क्रुधा । आदिष्टास्तेन राज्ञाथ ते नागाः सुमहाबलाः
त्याने वासुकीसारख्या भयंकर नागांना रागाने सांगितले, 'त्याला खा!' राजाच्या आज्ञेने ते बलाढ्य नाग
ज्वलितास्या महाभीमास्तं च खादुर्महाबलम् । गरुडध्वजभक्तं तं विदश्य गरलायुधाः
ज्वलंत तोंडाचे, भयंकर रूपाचे ते नाग त्या महाबलवान गरुडध्वज भक्तावर तुटून पडले आणि विषारी दातांनी त्याला दंश केला.
निर्विषाश्च्छिन्नदशना बभूवुरनिलाशनाः । वैनतेयसहस्रेण छिन्नगात्राः सुविह्वलाः
पण त्यांचं विष नाहीसं झालं, दात तुटले आणि ते वाऱ्यावर जगणारे झाले; विनतेच्या हजार हल्ल्यांनी त्यांची शरीरं जखमी झाली आणि ते फारच व्याकुळ झाले.
प्रदुद्रुवुर्दिशः सर्वावमंतो रुधिरं भृशम् । तादृग्विधान्महासर्पान्दृष्ट्वा दैत्यपतिस्तदा
ते सर्व दिशांना रक्ताने माखून पळून गेले; असे बलवान सर्प पाहून, त्या वेळी दैत्यांचा स्वामी
आदिदेश ततः क्रुद्धो दिग्गजान्सुमदान्वितान् । निर्दिष्टास्तेन राज्ञाथ दिग्गजाश्च मदोद्धताः
रागाने त्याने मदाने भरलेल्या दिशांच्या हत्तींना आज्ञा दिली; राजाच्या आज्ञेने ते गर्विष्ठ आणि बलवान हत्ती
परिवार्याथ तं जघ्नुर्दंतैः पृथुतरैर्भृशम् । अथ दिग्गजदंताश्च छिन्नमूलाः पतन्भुवि
त्याला वेढून मोठ्या सुळ्यांनी जबर मारू लागले; पण मग त्या हत्तींना त्यांच्या सुळ्यांच्या मुळाशी तडा गेला आणि ते जमिनीवर कोसळले.
दंतैर्विनाकृता नागा भयार्ता वै प्रदुद्रुवुः । तान्दृष्ट्वाथ महानागान्दैत्येंद्रः कुपितो बली
सुळे तुटल्यामुळे ते हत्ती घाबरून पळाले; ते महान हत्ती असे पाहून, बलाढ्य दैत्यराज संतापला.
प्रज्वाल्य च महावह्निं चिक्षेप सुतमात्मनः । जलशायिप्रियं दृष्ट्वा प्रह्लादं हव्यवाहनः
त्याने मोठी आग पेटवली आणि स्वतःच्या मुलाला त्यात फेकले; पाण्यावर निजणाऱ्या प्रभूचा प्रिय प्रह्लाद पाहून अग्नीने
न ददाह च तं धीरं सुशीतः समभूच्छिखी । अदह्यमानं तं बालं दृष्ट्वा राजा सुविस्मितः
त्या धीर बालकाला जाळलं नाही आणि ज्वाळा गार झाल्या; अग्नीने न जळता तो मुलगा तसाच राहिलेला पाहून राजा फारच आश्चर्यचकित झाला.
प्रादात्तस्मै विषं घोरं सर्वभूतहितं तदा । तस्य विष्णोः प्रभावाच्च विषमस्यामृतं भवेत्
त्याने त्याला सर्व प्राण्यांचा नाश करणारे भयंकर विष दिले; पण विष्णूच्या प्रभावामुळे ते विष अमृत झाले.
अर्पणात्तस्य देवस्य विषं चामृतमश्नुते । एवमाद्यैर्वधोपायैर्घोररूपैः सुदारुणैः
त्या देवतेला ते अर्पण केल्यावर, विष अमृतासारखे झाले; अशा अनेक भयंकर आणि भीषण उपायांनी
मोहयित्वात्मजं राजा तस्यावध्यत्वमीक्ष्य च । ततः साम्ना सुतं प्राह दैत्यराड्विस्मयाकुलः
राजाने आपल्या मुलाला फसवायचा प्रयत्न केला, आणि त्याचे अवध्यत्व पाहून, आश्चर्याने भरून तो दैत्यराज प्रेमाने मुलाशी बोलला.
हिरण्यकशिपुरुवाच- त्वया विष्णोः परत्वं च सम्यगुक्तं ममाग्रतः । व्यापित्वात्सर्वभूतानां विष्णुरित्यभिधीयते
हिरण्यकशिपू म्हणाला— 'तू माझ्यासमोर विष्णूचे श्रेष्ठत्व अगदी योग्य सांगितलेस; सर्व भूतांत व्यापून राहतो म्हणून त्याला विष्णू म्हणतात.'
योऽसौ सर्वगतो देवः स एव परमेश्वरः । तस्य सर्वगतत्वं वै प्रत्यक्षं दर्शयस्व मे
जो देव सर्वत्र आहे, तोच खरा परब्रह्म आहे. त्याचं सर्वव्यापीपणं मला प्रत्यक्ष दाखव.
ऐश्वर्यशक्तितेजांसि ज्ञानवीर्यबलानि च । परस्य तस्य परमं रूपं गुणविभूतयः
त्याची प्रभुता, शक्ती, तेज, ज्ञान, सामर्थ्य आणि बळ — हेच त्या श्रेष्ठ परमेश्वराचं खरं रूप आणि दिव्य वैभव आहे.
सम्यग्दृष्ट्वा प्रयत्नेन विष्णुं मन्ये दिवौकसाम् । मम प्रतिबलो लोके नास्ति देवेषु कश्चन
मी विष्णूला खर्या अर्थानं आणि मन लावून पाहिलं, त्यामुळे आता या देवांमध्ये माझ्याशी बरोबरी करू शकेल असा कोणीच नाही असं मला वाटतं.
ईशानवरदानेन सर्वभूतेष्ववध्यताम् । प्राप्तवान्सर्वभूतानांनदुर्जयत्वं च मानद । ईश्वरत्वं लभेद्विष्णुर्मां जित्वा बलवीर्यतः
ईशानाच्या वरदानामुळे मी सर्व जीवांमध्ये अजेय आणि अभेद्य झालो आहे, मानदायक. विष्णूला जर माझ्यावर प्रभुत्व मिळवायचं असेल, तर त्याने मला बळ आणि शौर्याने हरवावं लागेल.
रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः प्राह विस्मितः । हरेः प्रभावं दैन्यस्य कथयामास सुव्रतः
रुद्र म्हणाले — ही वाक्यं ऐकून, प्रह्लाद आश्चर्यचकित झाला आणि दृढनिश्चयी राहून त्याने हरिचं सामर्थ्य आणि नम्रतेची कथा सांगायला सुरुवात केली.
प्रह्लाद उवाच- योऽसौ नारायणः श्रीमान्परमात्मा सनातनः । वसनात्सर्वभूतेषु वासुदेवः स उच्यते
प्रह्लाद म्हणाला — जो नारायण, श्रीमंत, सनातन आणि परमात्मा आहे, तो सर्व जीवांमध्ये वास करतो, म्हणून त्याला वासुदेव म्हणतात.
सर्वस्यापि जगद्धाता विष्णुरित्यभिधीयते । न किंचिदस्मादन्यं तु जगत्स्थावर जंगमम्
जो या सगळ्या जगाचा आधार आहे, त्याला विष्णू म्हणतात. या जगात हलणारे किंवा स्थिर काहीही त्याच्याशिवाय नाही.
सर्वत्र चिदचिद्वस्तु रूपं तस्यैव नान्यथा । त्रिपाद्व्याप्तिः परं व्योम्नि पादव्याप्ति कलाद्भुता
सर्वत्र जड आणि जिवंत वस्तूंचं रूप हे त्याचंच आहे, दुसरं काही नाही. त्याची त्रिपाद व्याप्ती हे परम आकाशात आहे, आणि एक पायाची व्याप्ती हे अद्भुत तेज आहे.
योऽसौ चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । योगिभिर्दृश्यते भक्त्या नाभक्त्या दृश्यते क्वचित्
ज्याच्या हातात चक्र आणि गदा आहे, जो पिवळे वस्त्र घालतो, तो जनार्दन — तो योग्यांना भक्तीमुळे दिसतो, पण भक्तीशिवाय कधीच दिसत नाही.
द्रष्टुं न शक्यो रोषाच्च मत्सराद्वा जनार्दनः । देवतिर्यङ्मनुष्येषु स्थावरेष्वपि जंतुषु । व्याप्य तिष्ठति सर्व्वेषु क्षुद्रेष्वपि महत्सु च
रोष किंवा मत्सरामुळे जनार्दन दिसत नाही; पण तो देव, प्राणी, माणसं, स्थावर आणि जंगम सगळ्यांमध्ये, लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वत्र व्यापून राहतो.
रुद्र उवाच- इति प्रह्लादवचनं श्रुत्वा दैत्यवरस्तदा । उवाच रोषताम्राक्षो भर्त्सयंश्च सुतं मुहुः
रुद्र म्हणाले — प्रह्लादाचं बोलणं ऐकून, त्या दैत्यश्रेष्ठाच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा आला आणि त्याने वारंवार आपल्या मुलाला झिडकारलं.
हिरण्यकशिपुरुवाच- असौ सर्वगतो विष्णुरपि चेत्परमः पुमान् । प्रत्ययं दर्शयस्वाद्य बहुभिः किं च लापितैः
हिरण्यकशिपू म्हणाला — जर हा विष्णू खरंच सर्वव्यापी आणि श्रेष्ठ पुरुष असेल, तर आजच मला त्याचा पुरावा दाखव; फक्त बोलून काय उपयोग?