एको वदति चैतस्य करौ कृंतामि पापिनः । अन्यो वदत्यहं कर्णौ कर्तयामि दुरात्मनः
एकजण म्हणतो, या पाप्याचे हात मी छाटून टाकीन; दुसरा म्हणतो, या दुष्टाचे कान मी कापून टाकीन.
एवं वदंतः सुभृशं दन्तैर्दन्तनिपीडकाः । आगत्य तं दुरात्मानं सायुधास्तस्थुरुन्मदाः
अशा रागाने बोलत, दात दातांवर आवळून, शस्त्रांनी सज्ज होऊन ते सगळे वेडे झालेले त्या दुष्टाजवळ आले.
एको दूतस्तदा सर्परूपं धृत्वादशत्पदे । स दष्टमात्रः सहसा गतासुः पर्यजायत
तेव्हा एक दूत दहा तोंड असलेल्या सर्पाचं रूप घेऊन आला आणि त्याने त्या माणसाला चावलं; चावल्याबरोबरच त्याचा जीव ताबडतोब निघून गेला.
तदा तं लोहपाशेन बद्ध्वा ते यमकिंकराः । कशाभिस्ताडयामासुर्मुद्गरैः प्राहरन्क्रुधा
मग त्या यमदूतांनी त्याला लोखंडाच्या साखळ्यांनी बांधलं, चाबकांनी फटकावलं आणि मोठ्या रागाने गदा मारल्या.
अहो दुष्ट दुरात्मंस्त्वं कदाचिन्नाचरः शुभम् । मनसापि यतस्त्वां वै क्षेप्स्यामो रौरवेषु च
अरे दुष्ट, वाईट मनाचा, तू कधीच काही चांगलं केलं नाहीस, मनातसुद्धा नाही; म्हणून आम्ही तुला रौरव नरकात टाकणार आहोत.
त्वङ्मांसं वायसा रौद्रा भक्षयिष्यंति वै क्रुधा । आजन्मतस्तु भवता न कृतं हरिसेवनम्
रागाने भरलेले भयंकर कावळे तुझं मांस खाणार; जन्मापासून तू कधीही हरिची सेवा केली नाहीस.
त्वया कलत्रपुत्राद्या द्रोहं कृत्वा सुपोषिताः । न कदाचित्स्मृतो देवः पापहारी जनार्दनः
तू आपल्या बायको, मुलं आणि इतरांना दुसऱ्यांना त्रास देऊन पोसलेस; पण कधीही पाप दूर करणारा जनार्दन तुला आठवला नाही.
तस्मात्त्वां लोहशंकौ वा कुंभीपाके च रौरवे । धर्मराजाज्ञया सर्वे नेष्यामो बहुताडनैः
म्हणून धर्मराजाच्या आज्ञेने आम्ही तुला अनेक मारहाण करत लोखंडाच्या काट्यांवर, किंवा कुंभिपाक आणि रौरव या नरकात घेऊन जाणार आहोत.
एवमुक्त्वा यदानेतुं समैच्छन्यमकिंकराः । तावत्प्राप्तो महाविष्णुचरणाब्जपरायणः
असं बोलून यमदूत त्याला घेऊन जायला निघाले, तेवढ्यात महाविष्णूच्या चरणकमळांना भक्त असलेला एकजण तिथे आला.
यमदूतास्तदा दृष्टा वैष्णवेन महात्मना । पाशमुद्गरदंडादिदुष्टायुधधरा गणाः
मग त्या महात्मा वैष्णवाने यमदूतांना पाहिलं, जे दोर, गदा, काठी आणि इतर क्रूर शस्त्रांनी सज्ज होते.
पुल्कसं लोहनिगडैर्बद्ध्वा यातुं समुद्यताः । बन्ध बन्ध ग्रसच्छिन्धि भिन्धि भिन्धीति वादिनः
त्यांनी त्या पुळकसाला लोखंडाच्या बेड्यांनी बांधलं होतं आणि 'बांधा! बांधा! गिळा! छाट! फोडा! फोडा!' असं ओरडत त्याला घेऊन जायला तयार झाले होते.
तदा कृपालुस्तं प्रेक्ष्य पद्मनाभपरायणः । अत्यंतकृपयायुक्तं चेतस्तत्र तदाकरोत्
मग पद्मनाभाच्या भक्त असलेल्या त्या दयाळू माणसाने त्याच्याकडे पाहून, अपार दयेनं मनात ठरवलं.
असौ महादुष्ट पीडां मा यातु मम सन्निधौ । मोचयाम्यहमद्यैव यमदूतेभ्य एव च
हा मोठा पापी माझ्या उपस्थितीत यातना भोगू नये; आजच मी त्याला यमदूतांच्या तावडीतून सोडवीन.
इति कृत्वा मतिं तस्मिन्कृपायुक्तो मुनीश्वरः । शालग्रामशिलां हस्ते गृहीत्वास्य गतोंऽतिके
असं ठरवून, त्या करुणायुक्त मुनीराजाने हातात शाळग्रामाची शिळा घेतली आणि त्याच्या जवळ गेला.
तस्य पादोदकं पुण्यं तुलसीदलमिश्रितम् । मुखे विनिक्षिपन्कर्णे रामनाम जजाप ह
त्याच्या पायाचं पवित्र पाणी, तुळशीच्या पानांसह, त्या माणसाच्या तोंडात आणि कानात घातलं आणि 'राम' नावाचा जप केला.
तुलसीं मस्तके तस्य धारयामास वैष्णवः । शिलां हृदि महाविष्णोर्धृत्वा प्राह स वैष्णवः
त्या वैष्णवाने त्याच्या डोक्यावर तुळशी ठेवली, छातीवर महाविष्णूची शिळा धरली आणि बोलू लागला.
गच्छंतु यमदूता वै यातनासु परायणाः । शालग्रामशिलास्पर्शो दहतात्पातकं महत्
यमाचे दूत, जे यातनांत गुंतले आहेत, ते जाऊ द्या; शाळग्रामाच्या दगडाचा स्पर्श जरी मोठं पाप असलं तरी क्षणात जाळून टाकतो.
इत्युक्तवति तस्मिन्वै गणा विष्णोर्महाद्भुताः । आययुस्तस्य सविधे शिलास्पर्शाद्गतांहसः
असं त्याने म्हटल्यावर, विष्णूचे अद्भुत सेवक तिथे आले, कारण त्या माणसाचं पाप शिळेच्या स्पर्शाने नाहीसं झालं होतं.
पीतवस्त्राः शंखचक्रगदापद्मविराजिताः । आगत्य मोचयामासुर्लोहपाशाद्दुरासदात्
पिवळ्या वस्त्रांत, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ यांनी शोभलेले ते सेवक आले आणि त्या भयंकर लोखंडी साखळीमधून त्याला सोडवलं.
मोचयित्वा महापापकारकं पुल्कसं नरम् । ऊचुः किमर्थं बद्धोऽयं वैष्णवः पूज्यदेहभृत्
त्या मोठ्या पाप करणाऱ्या पुल्कस माणसाला सोडवल्यावर त्यांनी विचारलं, 'हा वैष्णव, ज्याचं शरीर पूज्य आहे, तो का बांधलेला आहे?'
कस्याज्ञाकारका यूयं यदधर्मप्रकारकाः । मुंचंतु वैष्णवं त्वेनं किमर्थं विधृतो ह्ययम्
'तुम्ही कोणाच्या आज्ञेने असं अधर्माचं कृत्य करता? हा वैष्णव सोडून द्या—तो तुमच्याकडे का आहे?'
इति वाक्यं समाकर्ण्य जगदुर्यमकिंकराः । धर्मराजाज्ञया प्राप्ता नेतुं पापिनमुद्यताः
हे ऐकून यमाचे सेवक म्हणाले, 'धर्मराजाच्या आज्ञेने आम्ही आलो आहोत, या पापी माणसाला घेऊन जायला तयार आहोत.'
नासौ कदाचिन्मनसा प्राणिमात्रोपकारकः । प्राणिहत्या महापापकारी दुष्टशरीरभृत्
'त्याने कधीच, मनातसुद्धा, कोणत्याही जीवाचं भलं केलं नाही; उलट प्राणहत्येसारखं मोठं पाप केलं, वाईट शरीर घेतलं.'
नॄन्बहूंस्तीर्थयात्रायां गच्छतोऽसौ व्यलुंठयत् । परदाररतो नित्यं सर्वपापाधिकारकः
'त्याने अनेक लोकांना तीर्थयात्रेत लुटलं, नेहमी दुसऱ्यांच्या बायका गाठल्या आणि सर्व प्रकारच्या पापांत गुंतला.'
तस्मान्नेतुं वयं प्राप्ताः पापिनं पुल्कसं नरम् । भवद्भिर्मोचितः कस्मादकस्मादागतैर्भटैः
'म्हणूनच आम्ही या पापी पुल्कस माणसाला घेऊन जायला आलो आहोत. तुम्ही अचानक आलेल्या वीरांनी त्याला का सोडवलं?'
विष्णुदूता ऊचुः। ब्रह्महत्यादिकं पापं प्राणिकोटिवधोद्भवम् । शालग्रामशिलास्पर्शः सर्वं दहति तत्क्षणात्
विष्णूचे दूत म्हणाले, 'ब्रह्महत्या आणि असंख्य जीवहत्येपासून झालेलं पापसुद्धा शाळग्रामाच्या शिळेच्या स्पर्शाने क्षणात जळून जातं.'
रामेति नाम यच्छ्रोत्रे विश्रंभादागतं यदि । करोति पापसंदाहं तूलं वह्निकणो यथा
'विश्वासाने 'राम' हे नाव कानावर आलं, की अग्नीच्या ठिणगीने कापूस जळावा तसं पाप जळून जातं.'
तुलसी मस्तके यस्य शिला हृदि मनोहरा । मुखे कर्णेऽथवा राम नाम मुक्तस्तदैव सः
'ज्याच्या डोक्यावर तुळस आहे, हृदयात सुंदर शिळा आहे, आणि तोंडात किंवा कानात 'राम' नाव आहे—तो त्या क्षणी मुक्त होतो.'
तस्मादनेन तुलसी मस्तके विधृता पुरा । श्रावितं रामनामाशु शिला हृदि सुधारिता
'म्हणून याच्या डोक्यावर आधी तुळस ठेवली होती, पटकन 'राम' नाव ऐकवलं, आणि शिळा हृदयावर घट्ट ठेवली.'
तस्मात्पापसमूहोऽस्य दग्धः पुण्यकलेवरः । यास्यते परमं स्थानं पापिनां यत्सुदुर्ल्लभम्
'म्हणून त्याचं सगळं पाप जळून गेलं; त्याचं शरीर पुण्यवान झालं, आणि तो त्या परम स्थानाला जाईल, जे पाप्यांना फार कठीण आहे.'