अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । मुनयो वीतरागाश्च कामक्रोधविवर्जिताः
इथे मी एक प्राचीन कथा सांगतो — ज्यात काम, क्रोध आणि आसक्तीपासून मुक्त झालेले ऋषी होते.
पुरा कीकटसंज्ञे वै देशे धर्मविवर्जिते । आसीत्पुल्कसजातीयो नरः शबरसंज्ञितः
पूर्वी कीकट नावाच्या धर्महीन प्रदेशात पुल्कस जातीचा शबर नावाचा एक माणूस राहत होता.
नित्यं जंतुवधोद्युक्तः शरासनधरो मुहुः । तीर्थं प्रति यियासूनां बलाद्धरति जीवितम्
तो नेहमी प्राण्यांची हत्या करण्यात गुंतलेला, हातात नेहमी धनुष्यबाण असलेला, आणि तीर्थयात्रेला जाणाऱ्यांचे प्राण जबरदस्तीने घेत असे.
अनेकप्राणिहत्याकृत्परस्वे निरतः सदा । सदा रागादिसंयुक्तः कामक्रोधादिसंयुतः
त्याने अनेक जीव मारले, नेहमी दुसऱ्याचं मालमत्ता घेण्यात गुंतलेला, आणि कायमच काम, क्रोध, राग यांच्यात अडकलेला होता.
विचरत्यनिशं भीमे वने प्राणिवधंकरः । विषसंसक्तबाणाग्र रूढचापगुणोद्धुरः
तो दिवस-रात्र भयंकर जंगलात हिंडत असे, जीव मारत असे, विष लावलेल्या बाणांनी आणि ताणलेल्या धनुष्याच्या दोरीने सज्ज असे.
सैकदा पर्यटन्व्याधः प्राणिमात्रभयंकरः । कालं प्राप्तं न जानाति समीपेऽप्युग्रमानसः
एकदा असा शिकारी सर्व प्राण्यांना घाबरवत जंगलात हिंडत असताना, मृत्यू जवळ आलेला असूनही त्याला त्याची जाणीवच झाली नाही.
यमदूतास्तु संप्राप्ताः पाशमुद्गरपाणयः । ताम्रकेशा दीर्घनखा लंबदंष्ट्रा भयानकाः
यमदूत आले, त्यांच्या हातात फास आणि गदा होती, तांबड्या केसांचे, लांब नखांचे, लोंबत्या दातांचे आणि भयंकर रूपाचे होते.
श्यामा लोहस्यनिगडान्बिभ्रतो मोहकारकाः । बध्नंतु पापिनं ह्येनं प्राणिमात्रभयंकरम्
काळ्या रंगाचे, लोखंडाच्या बेड्या घेऊन, भ्रम निर्माण करणारे ते यमदूत त्या पाप्याला — जो सर्व प्राण्यांना घाबरवत होता — बांधून घेऊ लागले.
कदाचिन्मनसा नायं प्राणिमात्रोपकारकः । परदार परद्रव्य परद्रोहपरायणः
कधीच या माणसाने मनातसुद्धा कुणाच्याही जिवाच्या भल्यासाठी काही केलं नाही; तो नेहमी दुसऱ्यांच्या बायका, दुसऱ्यांचं धन आणि दुसऱ्यांना त्रास देण्यातच गुंतलेला होता.
एतस्य जिह्वां महतीमहं निष्कासयाम्यतः । एको वदति चैतस्य चक्षुरुत्पाटयाम्यहम्
म्हणून मी याची मोठी जीभ उपटून टाकीन; एकजण असं म्हणतो, आणि मी त्याचं डोळं काढून टाकीन.
एको वदति चैतस्य करौ कृंतामि पापिनः । अन्यो वदत्यहं कर्णौ कर्तयामि दुरात्मनः
एकजण म्हणतो, या पाप्याचे हात मी छाटून टाकीन; दुसरा म्हणतो, या दुष्टाचे कान मी कापून टाकीन.
एवं वदंतः सुभृशं दन्तैर्दन्तनिपीडकाः । आगत्य तं दुरात्मानं सायुधास्तस्थुरुन्मदाः
अशा रागाने बोलत, दात दातांवर आवळून, शस्त्रांनी सज्ज होऊन ते सगळे वेडे झालेले त्या दुष्टाजवळ आले.
एको दूतस्तदा सर्परूपं धृत्वादशत्पदे । स दष्टमात्रः सहसा गतासुः पर्यजायत
तेव्हा एक दूत दहा तोंड असलेल्या सर्पाचं रूप घेऊन आला आणि त्याने त्या माणसाला चावलं; चावल्याबरोबरच त्याचा जीव ताबडतोब निघून गेला.
तदा तं लोहपाशेन बद्ध्वा ते यमकिंकराः । कशाभिस्ताडयामासुर्मुद्गरैः प्राहरन्क्रुधा
मग त्या यमदूतांनी त्याला लोखंडाच्या साखळ्यांनी बांधलं, चाबकांनी फटकावलं आणि मोठ्या रागाने गदा मारल्या.
अहो दुष्ट दुरात्मंस्त्वं कदाचिन्नाचरः शुभम् । मनसापि यतस्त्वां वै क्षेप्स्यामो रौरवेषु च
अरे दुष्ट, वाईट मनाचा, तू कधीच काही चांगलं केलं नाहीस, मनातसुद्धा नाही; म्हणून आम्ही तुला रौरव नरकात टाकणार आहोत.
त्वङ्मांसं वायसा रौद्रा भक्षयिष्यंति वै क्रुधा । आजन्मतस्तु भवता न कृतं हरिसेवनम्
रागाने भरलेले भयंकर कावळे तुझं मांस खाणार; जन्मापासून तू कधीही हरिची सेवा केली नाहीस.
त्वया कलत्रपुत्राद्या द्रोहं कृत्वा सुपोषिताः । न कदाचित्स्मृतो देवः पापहारी जनार्दनः
तू आपल्या बायको, मुलं आणि इतरांना दुसऱ्यांना त्रास देऊन पोसलेस; पण कधीही पाप दूर करणारा जनार्दन तुला आठवला नाही.
तस्मात्त्वां लोहशंकौ वा कुंभीपाके च रौरवे । धर्मराजाज्ञया सर्वे नेष्यामो बहुताडनैः
म्हणून धर्मराजाच्या आज्ञेने आम्ही तुला अनेक मारहाण करत लोखंडाच्या काट्यांवर, किंवा कुंभिपाक आणि रौरव या नरकात घेऊन जाणार आहोत.
एवमुक्त्वा यदानेतुं समैच्छन्यमकिंकराः । तावत्प्राप्तो महाविष्णुचरणाब्जपरायणः
असं बोलून यमदूत त्याला घेऊन जायला निघाले, तेवढ्यात महाविष्णूच्या चरणकमळांना भक्त असलेला एकजण तिथे आला.
यमदूतास्तदा दृष्टा वैष्णवेन महात्मना । पाशमुद्गरदंडादिदुष्टायुधधरा गणाः
मग त्या महात्मा वैष्णवाने यमदूतांना पाहिलं, जे दोर, गदा, काठी आणि इतर क्रूर शस्त्रांनी सज्ज होते.
पुल्कसं लोहनिगडैर्बद्ध्वा यातुं समुद्यताः । बन्ध बन्ध ग्रसच्छिन्धि भिन्धि भिन्धीति वादिनः
त्यांनी त्या पुळकसाला लोखंडाच्या बेड्यांनी बांधलं होतं आणि 'बांधा! बांधा! गिळा! छाट! फोडा! फोडा!' असं ओरडत त्याला घेऊन जायला तयार झाले होते.
तदा कृपालुस्तं प्रेक्ष्य पद्मनाभपरायणः । अत्यंतकृपयायुक्तं चेतस्तत्र तदाकरोत्
मग पद्मनाभाच्या भक्त असलेल्या त्या दयाळू माणसाने त्याच्याकडे पाहून, अपार दयेनं मनात ठरवलं.
असौ महादुष्ट पीडां मा यातु मम सन्निधौ । मोचयाम्यहमद्यैव यमदूतेभ्य एव च
हा मोठा पापी माझ्या उपस्थितीत यातना भोगू नये; आजच मी त्याला यमदूतांच्या तावडीतून सोडवीन.
इति कृत्वा मतिं तस्मिन्कृपायुक्तो मुनीश्वरः । शालग्रामशिलां हस्ते गृहीत्वास्य गतोंऽतिके
असं ठरवून, त्या करुणायुक्त मुनीराजाने हातात शाळग्रामाची शिळा घेतली आणि त्याच्या जवळ गेला.
तस्य पादोदकं पुण्यं तुलसीदलमिश्रितम् । मुखे विनिक्षिपन्कर्णे रामनाम जजाप ह
त्याच्या पायाचं पवित्र पाणी, तुळशीच्या पानांसह, त्या माणसाच्या तोंडात आणि कानात घातलं आणि 'राम' नावाचा जप केला.
तुलसीं मस्तके तस्य धारयामास वैष्णवः । शिलां हृदि महाविष्णोर्धृत्वा प्राह स वैष्णवः
त्या वैष्णवाने त्याच्या डोक्यावर तुळशी ठेवली, छातीवर महाविष्णूची शिळा धरली आणि बोलू लागला.
गच्छंतु यमदूता वै यातनासु परायणाः । शालग्रामशिलास्पर्शो दहतात्पातकं महत्
यमाचे दूत, जे यातनांत गुंतले आहेत, ते जाऊ द्या; शाळग्रामाच्या दगडाचा स्पर्श जरी मोठं पाप असलं तरी क्षणात जाळून टाकतो.
इत्युक्तवति तस्मिन्वै गणा विष्णोर्महाद्भुताः । आययुस्तस्य सविधे शिलास्पर्शाद्गतांहसः
असं त्याने म्हटल्यावर, विष्णूचे अद्भुत सेवक तिथे आले, कारण त्या माणसाचं पाप शिळेच्या स्पर्शाने नाहीसं झालं होतं.
पीतवस्त्राः शंखचक्रगदापद्मविराजिताः । आगत्य मोचयामासुर्लोहपाशाद्दुरासदात्
पिवळ्या वस्त्रांत, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ यांनी शोभलेले ते सेवक आले आणि त्या भयंकर लोखंडी साखळीमधून त्याला सोडवलं.
मोचयित्वा महापापकारकं पुल्कसं नरम् । ऊचुः किमर्थं बद्धोऽयं वैष्णवः पूज्यदेहभृत्
त्या मोठ्या पाप करणाऱ्या पुल्कस माणसाला सोडवल्यावर त्यांनी विचारलं, 'हा वैष्णव, ज्याचं शरीर पूज्य आहे, तो का बांधलेला आहे?'