मोहात्स्पृष्ट्वापि महिला जन्मशीलगुणान्विता । हित्वा पुण्यसमूहं सा सत्वरं नरकं व्रजेत्
जरी एखादी स्त्री चांगल्या घराण्यात जन्मलेली, सद्गुणी आणि सुस्वभावी असली, तरी अज्ञानाने शाळग्राम दगडाला स्पर्श केला, तर तिने मिळवलेले सर्व पुण्य सोडून ती लवकर नरकात जाते.
स्त्रीपाणिमुक्तपुष्पाणि शालग्रामशिलोपरि । पवेरधिकपातानि वदंति ब्राह्मणोत्तमाः
स्त्रीच्या हातून पडलेली फुले शाळग्राम दगडावर ठेवली गेली, तर त्याने मोठा दोष उत्पन्न होतो, असे श्रेष्ठ ब्राह्मण सांगतात.
चंदनं विषसंकाशं कुसुमं वज्रसंनिभम् । नैवेद्यं कालकूटाभं भवेद्भगवतः कृतम्
चुकून केलेली चंदनाची उटी विषासारखी, फुले वज्रासारखी आणि नैवेद्य काळकूट विषासारखे भगवानाला अर्पण केल्यास त्याचा परिणाम अशुभच होतो.
तस्मात्सर्वात्मना त्याज्यं स्त्रिया स्पर्शः शिलोपरि । कुर्वती याति नरकं यावदिंद्राश्चतुर्दश
म्हणून स्त्रीने पूर्णपणे शाळग्राम दगडाला स्पर्श करणे टाळावे; जर तिने तसे केले, तर चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत तिला नरकात जावे लागते.
अपि पापसमाचारो ब्रह्महत्यायुतोऽपि वा । शालग्रामशिलातोयं पीत्वा याति परां गतिम्
कोणताही पापी, अगदी ब्रह्महत्येचा दोष असलेला जरी असला, तरी शाळग्राम दगडाचे पाणी पिल्याने तो सर्वोच्च अवस्था प्राप्त करतो.
तुलसीचंदनं वारि शंखो घंटाथ चक्रकम् । शिला ताम्रस्य पात्रं तु विष्णोर्नामपदामृतम्
तुळशी, चंदन, पाणी, शंख, घंटा, चक्र, दगड, तांब्याचे पात्र आणि विष्णूच्या नावांचे अमृत—
पदामृतं तु नवभिः पापराशिप्रदाहकम् । वदंति मुनयः शांताः सर्वशास्त्रार्थकोविदाः
ही नावांची नव रूपे पापांचे ढीग जाळून टाकतात, असे सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणणारे शांत ऋषी सांगतात.
सर्वतीर्थपरिस्नानात्सर्वक्रतुसमर्चनात् । पुण्यं भवति यद्राजन्बिंदौ बिंदौ तदद्भुतम्
राजा, सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्याने आणि सर्व यज्ञांनी पूजा केल्याने जे पुण्य मिळते, ते इथे प्रत्येक थेंबात अद्भुतरित्या मिळते.
शालग्रामशिला यत्र पूज्यते पुरुषोत्तमैः । तत्र योजनमात्रं तु तीर्थकोटिसमन्वितम्
जिथे उत्तम पुरुष शाळग्राम दगडाची पूजा करतात, तिथे एक योजनपर्यंत दहा कोटी तीर्थांचे पुण्य मिळते.
शालग्रामाः समाः पूज्याः समेषु द्वितयं नहि । विषमा एव संपूज्या विषमेषु त्रयं नहि
शाळग्राम दगडांची पूजा सम संख्येत सम जागीच करावी; सम जागी दोन नसावेत आणि विषम जागी तीन नसावेत.
द्वारावती भवं चक्रं तथा वै गंडकीभवम् । उभयोः संगमो यत्र तत्र गंगा समुद्रगा
द्वारावती आणि गंडकी या दोन्ही ठिकाणी चक्राचा उगम आहे. जिथे या दोन्हींचा संगम होतो, तिथून गंगा समुद्राकडे वाहते.
रूक्षाः कुर्वंति पुरुषा नायुः श्रीबलवर्जितान् । तस्मात्स्निग्धा मनोहारि रूपिण्यो ददति श्रियम्
रूक्ष आणि कठोर माणसं इतरांचं आयुष्य, संपत्ती आणि बळ हिरावून घेतात. म्हणूनच सौम्य आणि मनाला भरणाऱ्या रूपांनी श्रीमंती मिळते.
आयुष्कामो नरो यस्तु धनकामो हि यः पुमान् । पूजयन्सर्वमाप्नोति पारलौकिकमैहिकम्
जो माणूस दीर्घायुष्य किंवा धनाची इच्छा करतो, तो जर भक्तीपूर्वक पूजा करतो, तर त्याला या जगातलं आणि परलोकातलं सर्व काही मिळतं.
प्राणांतकाले पुंसस्तु भवेद्भाग्यवतो नृप । वाचि नाम हरेः पुण्यं शिला हृदि तदंतिके
राजा, ज्याच्या नशिबात भाग्य असतं, त्याच्या मृत्यूसमयी त्याच्या ओठांवर हरिचं पवित्र नाव आणि हृदयाजवळ शाळग्रामशिला असते.
गच्छत्सु प्राणमार्गेषु यस्य विश्रंभतोऽपि चेत् । शालग्रामशिला स्फूर्तिस्तस्य मुक्तिर्न संशयः
प्राण जात असताना, जरी मनात भीती नसलं, तरी ज्याच्याकडे शाळग्रामशिला असते, त्याची मुक्ती नक्कीच होते, यात शंका नाही.
पुरा भगवता प्रोक्तमंबरीषाय धीमते । ब्राह्मणा न्यासिनः स्निग्धाः शालग्रामशिलास्तथा
पूर्वी भगवंतांनी अम्बरीष या ज्ञानी राजाला सांगितलं होतं — ब्राह्मण, संन्यासी आणि सौम्य शाळग्रामशिला.
स्वरूपत्रितयं मह्यमेतद्धि क्षितिमंडले । पापिनां पापनिर्हारं कर्तुं धृतमुदं च ता
हे त्रिविध रूप माझं पृथ्वीवर आहे, पाप्यांची पापं दूर करण्यासाठी आणि आनंद देण्यासाठी मी ते धारण केलं आहे.
निंदंति पापिनो ये वा शालग्रामशिलां सकृत् । कुंभीपाके पचंत्याशु यावदाभूतसंप्लवम्
जे पापी लोक एकदाही शाळग्रामशिलेला निंदा करतात, त्यांना कुंभीपाक नरकात सृष्टीच्या अंतापर्यंत उकळलं जातं.
पूजां समुद्यतं कर्तुं यो वारयति मूढधीः । तस्य मातापिताबंधुवर्गा नरकभागिनः
जो मूढबुद्धी माणूस पूजा करायला अडथळा आणतो, त्याच्या आई-वडील आणि नातेवाईक नरकात जातात.
यो वा कथयति प्रेष्ठं शालग्रामार्चनं कुरु । सकृतार्थो नयत्याशु वैकुंठं स्वस्य पूर्वजान्
जो आपल्या प्रिय व्यक्तीला 'शाळग्रामाची पूजा कर' असं सांगतो, तो एकदाच सांगितलं तरी आपलं कल्याण साधतो आणि आपल्या पूर्वजांना लवकरच वैकुंठात नेतो.
अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । मुनयो वीतरागाश्च कामक्रोधविवर्जिताः
इथे मी एक प्राचीन कथा सांगतो — ज्यात काम, क्रोध आणि आसक्तीपासून मुक्त झालेले ऋषी होते.
पुरा कीकटसंज्ञे वै देशे धर्मविवर्जिते । आसीत्पुल्कसजातीयो नरः शबरसंज्ञितः
पूर्वी कीकट नावाच्या धर्महीन प्रदेशात पुल्कस जातीचा शबर नावाचा एक माणूस राहत होता.
नित्यं जंतुवधोद्युक्तः शरासनधरो मुहुः । तीर्थं प्रति यियासूनां बलाद्धरति जीवितम्
तो नेहमी प्राण्यांची हत्या करण्यात गुंतलेला, हातात नेहमी धनुष्यबाण असलेला, आणि तीर्थयात्रेला जाणाऱ्यांचे प्राण जबरदस्तीने घेत असे.
अनेकप्राणिहत्याकृत्परस्वे निरतः सदा । सदा रागादिसंयुक्तः कामक्रोधादिसंयुतः
त्याने अनेक जीव मारले, नेहमी दुसऱ्याचं मालमत्ता घेण्यात गुंतलेला, आणि कायमच काम, क्रोध, राग यांच्यात अडकलेला होता.
विचरत्यनिशं भीमे वने प्राणिवधंकरः । विषसंसक्तबाणाग्र रूढचापगुणोद्धुरः
तो दिवस-रात्र भयंकर जंगलात हिंडत असे, जीव मारत असे, विष लावलेल्या बाणांनी आणि ताणलेल्या धनुष्याच्या दोरीने सज्ज असे.
सैकदा पर्यटन्व्याधः प्राणिमात्रभयंकरः । कालं प्राप्तं न जानाति समीपेऽप्युग्रमानसः
एकदा असा शिकारी सर्व प्राण्यांना घाबरवत जंगलात हिंडत असताना, मृत्यू जवळ आलेला असूनही त्याला त्याची जाणीवच झाली नाही.
यमदूतास्तु संप्राप्ताः पाशमुद्गरपाणयः । ताम्रकेशा दीर्घनखा लंबदंष्ट्रा भयानकाः
यमदूत आले, त्यांच्या हातात फास आणि गदा होती, तांबड्या केसांचे, लांब नखांचे, लोंबत्या दातांचे आणि भयंकर रूपाचे होते.
श्यामा लोहस्यनिगडान्बिभ्रतो मोहकारकाः । बध्नंतु पापिनं ह्येनं प्राणिमात्रभयंकरम्
काळ्या रंगाचे, लोखंडाच्या बेड्या घेऊन, भ्रम निर्माण करणारे ते यमदूत त्या पाप्याला — जो सर्व प्राण्यांना घाबरवत होता — बांधून घेऊ लागले.
कदाचिन्मनसा नायं प्राणिमात्रोपकारकः । परदार परद्रव्य परद्रोहपरायणः
कधीच या माणसाने मनातसुद्धा कुणाच्याही जिवाच्या भल्यासाठी काही केलं नाही; तो नेहमी दुसऱ्यांच्या बायका, दुसऱ्यांचं धन आणि दुसऱ्यांना त्रास देण्यातच गुंतलेला होता.
एतस्य जिह्वां महतीमहं निष्कासयाम्यतः । एको वदति चैतस्य चक्षुरुत्पाटयाम्यहम्
म्हणून मी याची मोठी जीभ उपटून टाकीन; एकजण असं म्हणतो, आणि मी त्याचं डोळं काढून टाकीन.