कृष्णं दध्युर्महात्मानो योगिनः सनकादयः । यमर्चयंति ब्रह्मेश शक्राद्या देवतागणाः
सनकादी महान योगी ज्या कृष्णाचे ध्यान करतात, त्यालाच ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतर देवतागण पूजतात.
यस्य पत्न्याः कटाक्षार्द्धदृष्ट्या दृष्टा दिवौकसः । ब्रह्मेंद्र रुद्र वरुण यम सोम धनाधिपाः
त्याच्या पत्नीच्या केवळ कटाक्षानेच ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, वरुण, यम, सोम आणि कुबेर हे स्वर्गातील सर्वजण दिसतात.
यन्नामस्मरणादेव पापिनामपि सत्वरम् । मुक्तिर्भवति जंतूनां ब्रह्मादीनां सुदुर्लभा
त्याचं नाव फक्त आठवलं तरी, पापी लोकांनाही लवकरच मुक्ती मिळते—ती मुक्ती ब्रह्मादिकांनाही सहज मिळत नाही.
स एवं रक्षकः श्रीशो देवानामपि सर्वदा । तमेव पूजयिष्यामि लक्ष्म्या संयुतमच्युतम्
तोच श्रीचा स्वामी, देवांचा कायमचा रक्षण करणारा आहे. मी केवळ त्याच अच्युताची, लक्ष्मीसमवेत असलेल्या परमेश्वराची पूजा करीन.
प्राप्स्यामि सुसुखेनैव तद्विष्णोः परमं पदम् । रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुस्ततः
मी सहजपणे त्या विष्णूच्या परम पदाला पोहोचेन. रुद्र म्हणतो—त्याची ही वचने ऐकून, मग हिरण्यकशिपू—
क्रोधेन महताविष्टो जज्वालाग्निरिवापरः । परितो वीक्ष्य दैतेयानित्याह क्रोधमूर्छितः
मोठ्या रागाने पेटून, जणू दुसरा अग्नीच झाला. तो सर्व दैत्यांकडे पाहून, संतापाने भरून बोलू लागला.
हिरण्यकशिपुरुवाच - भीषणैः शस्त्रसंघातैः प्रह्लादं पापकारिणम् । ममाज्ञया घातयध्वं शत्रुपूजनतत्परम्
हिरण्यकशिपू म्हणाला—भयंकर शस्त्रांनी प्रह्लाद या पाप करणाऱ्याला, माझ्या आज्ञेने, जो शत्रूची पूजा करतो, त्याला ठार मारा.
रक्षिता हरिरेवेति रक्षते तेन वात्सलात् । अद्यैव सफलं तस्य पश्येयं हरिरक्षणम्
जर हरि एकटाच रक्षण करणारा असेल आणि तोच त्याच्या मायेने प्रह्लादाचे रक्षण करत असेल, तर आज मी त्या रक्षणाचा प्रत्यक्ष परिणाम पाहीन.
रुद्र उवाच- तदोद्यतास्त्रा दैतेया हंतुं दैत्येश्वरात्मजम् । परिवार्य महात्मानं तस्थुर्दैत्येश्वराज्ञया
रुद्र म्हणतो—मग दैत्यांनी शस्त्र उचलून, दैत्यराजाच्या पुत्राभोवती गराडा घातला आणि राजाच्या आज्ञेने तिथे उभे राहिले.
प्रह्लादोऽपि तथा विष्णुं ध्यात्वा हृदयपंकजे । जपन्नष्टाक्षरं मंत्रं तस्थौ गिरिरिवापरः
प्रह्लादाने देखील आपल्या हृदयाच्या कमळात विष्णूचे ध्यान करत, आठ अक्षरांचा मंत्र जपत, तो दुसऱ्या पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.
तं जघ्नुः परितो वीराः शूलतोमरशक्तिभिः । प्रह्लादस्य वपुस्तत्र हरिसंस्मरणाच्छुभे
त्या वीरांनी प्रह्लादाला चौफेर वेढून भाले, तोमर आणि शूलांनी जबर मारले; पण हरिच्या आठवणीमुळे त्याचे शरीर काहीच इजा न होता तसंच राहिलं.
विष्णोः प्रभावाद्दुद्धर्षाद्वज्रभूतमभूद्भृशम् । ततः संप्राप्य तद्गात्रं महास्त्राणि सुरद्विषाम्
विष्णूच्या सामर्थ्यामुळे त्याचं शरीर वज्रासारखं अभेद्य झालं; मग त्या देवद्वेष्ट्यांनी जे महास्त्र त्याच्यावर चालवले,
नीलोत्पलदलानीव पेतुश्चिछन्नाः क्षितौ शुभे । अल्पमप्यस्य तद्गात्रं भेत्तुं दैत्या न च क्षमाः
ती शस्त्रं निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी विखुरली जाऊन जमिनीवर पडली; आणि त्या दैत्यांना त्याच्या शरीराचा अगदी थोडासाही भाग मोडता आला नाही.
विस्मितावाङ्मुखास्तस्थुर्दैत्य राजांतिके भटाः । तादृग्विधं महात्मानं दृष्ट्वा पुत्रं महाबलम्
असे महान आत्मा आणि बलवान पुत्र पाहून, ते सर्व सैनिक दैत्यराजाच्या समोर आश्चर्यचकित आणि गप्प उभे राहिले.
विस्मयं परमं गत्वा दैत्यराट्क्रोधमूर्छितः । आदिदेश ततः सर्वान्दंदशूकान्महाविषान्
दैत्यराज फारच चकित आणि संतापलेला होता; मग त्याने सर्व विषारी सर्पांना आज्ञा दिली.
वासुकिप्रभृतीन्भीमान्खादयध्वमिति क्रुधा । आदिष्टास्तेन राज्ञाथ ते नागाः सुमहाबलाः
त्याने वासुकीसारख्या भयंकर नागांना रागाने सांगितले, 'त्याला खा!' राजाच्या आज्ञेने ते बलाढ्य नाग
ज्वलितास्या महाभीमास्तं च खादुर्महाबलम् । गरुडध्वजभक्तं तं विदश्य गरलायुधाः
ज्वलंत तोंडाचे, भयंकर रूपाचे ते नाग त्या महाबलवान गरुडध्वज भक्तावर तुटून पडले आणि विषारी दातांनी त्याला दंश केला.
निर्विषाश्च्छिन्नदशना बभूवुरनिलाशनाः । वैनतेयसहस्रेण छिन्नगात्राः सुविह्वलाः
पण त्यांचं विष नाहीसं झालं, दात तुटले आणि ते वाऱ्यावर जगणारे झाले; विनतेच्या हजार हल्ल्यांनी त्यांची शरीरं जखमी झाली आणि ते फारच व्याकुळ झाले.
प्रदुद्रुवुर्दिशः सर्वावमंतो रुधिरं भृशम् । तादृग्विधान्महासर्पान्दृष्ट्वा दैत्यपतिस्तदा
ते सर्व दिशांना रक्ताने माखून पळून गेले; असे बलवान सर्प पाहून, त्या वेळी दैत्यांचा स्वामी
आदिदेश ततः क्रुद्धो दिग्गजान्सुमदान्वितान् । निर्दिष्टास्तेन राज्ञाथ दिग्गजाश्च मदोद्धताः
रागाने त्याने मदाने भरलेल्या दिशांच्या हत्तींना आज्ञा दिली; राजाच्या आज्ञेने ते गर्विष्ठ आणि बलवान हत्ती
परिवार्याथ तं जघ्नुर्दंतैः पृथुतरैर्भृशम् । अथ दिग्गजदंताश्च छिन्नमूलाः पतन्भुवि
त्याला वेढून मोठ्या सुळ्यांनी जबर मारू लागले; पण मग त्या हत्तींना त्यांच्या सुळ्यांच्या मुळाशी तडा गेला आणि ते जमिनीवर कोसळले.
दंतैर्विनाकृता नागा भयार्ता वै प्रदुद्रुवुः । तान्दृष्ट्वाथ महानागान्दैत्येंद्रः कुपितो बली
सुळे तुटल्यामुळे ते हत्ती घाबरून पळाले; ते महान हत्ती असे पाहून, बलाढ्य दैत्यराज संतापला.
प्रज्वाल्य च महावह्निं चिक्षेप सुतमात्मनः । जलशायिप्रियं दृष्ट्वा प्रह्लादं हव्यवाहनः
त्याने मोठी आग पेटवली आणि स्वतःच्या मुलाला त्यात फेकले; पाण्यावर निजणाऱ्या प्रभूचा प्रिय प्रह्लाद पाहून अग्नीने
न ददाह च तं धीरं सुशीतः समभूच्छिखी । अदह्यमानं तं बालं दृष्ट्वा राजा सुविस्मितः
त्या धीर बालकाला जाळलं नाही आणि ज्वाळा गार झाल्या; अग्नीने न जळता तो मुलगा तसाच राहिलेला पाहून राजा फारच आश्चर्यचकित झाला.
प्रादात्तस्मै विषं घोरं सर्वभूतहितं तदा । तस्य विष्णोः प्रभावाच्च विषमस्यामृतं भवेत्
त्याने त्याला सर्व प्राण्यांचा नाश करणारे भयंकर विष दिले; पण विष्णूच्या प्रभावामुळे ते विष अमृत झाले.
अर्पणात्तस्य देवस्य विषं चामृतमश्नुते । एवमाद्यैर्वधोपायैर्घोररूपैः सुदारुणैः
त्या देवतेला ते अर्पण केल्यावर, विष अमृतासारखे झाले; अशा अनेक भयंकर आणि भीषण उपायांनी
मोहयित्वात्मजं राजा तस्यावध्यत्वमीक्ष्य च । ततः साम्ना सुतं प्राह दैत्यराड्विस्मयाकुलः
राजाने आपल्या मुलाला फसवायचा प्रयत्न केला, आणि त्याचे अवध्यत्व पाहून, आश्चर्याने भरून तो दैत्यराज प्रेमाने मुलाशी बोलला.
हिरण्यकशिपुरुवाच- त्वया विष्णोः परत्वं च सम्यगुक्तं ममाग्रतः । व्यापित्वात्सर्वभूतानां विष्णुरित्यभिधीयते
हिरण्यकशिपू म्हणाला— 'तू माझ्यासमोर विष्णूचे श्रेष्ठत्व अगदी योग्य सांगितलेस; सर्व भूतांत व्यापून राहतो म्हणून त्याला विष्णू म्हणतात.'
योऽसौ सर्वगतो देवः स एव परमेश्वरः । तस्य सर्वगतत्वं वै प्रत्यक्षं दर्शयस्व मे
जो देव सर्वत्र आहे, तोच खरा परब्रह्म आहे. त्याचं सर्वव्यापीपणं मला प्रत्यक्ष दाखव.
ऐश्वर्यशक्तितेजांसि ज्ञानवीर्यबलानि च । परस्य तस्य परमं रूपं गुणविभूतयः
त्याची प्रभुता, शक्ती, तेज, ज्ञान, सामर्थ्य आणि बळ — हेच त्या श्रेष्ठ परमेश्वराचं खरं रूप आणि दिव्य वैभव आहे.