गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् । दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्
लोकांनी राजासोबत मोठ्या डोंगराकडे लवकर निघावं, आणि पापांचा नाश करणारा, पुरुषोत्तम नावाचा प्रभू सर्वांनी पाहावा.
क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः । भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः
संपूर्ण संसाराचा समुद्र पुन्हा गायीच्या खुरासारखा लहान करावा, आणि प्रत्येकानं आपल्या अंगावर शंख, चक्र इत्यादी चिन्हांनी शोभा आणावी.
इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् । सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः
रघुनाथाच्या पायांची ध्यान करून थकवा नाहीसा झालेला तो मंत्री, राजाच्या अद्भुत आज्ञा मोठ्या आवाजात जाहीर करू लागला.
तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः । मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्
हे ऐकून सर्व प्रजा आनंदाच्या रसाने न्हाल्या, आणि पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेऊन स्वतःच्या मुक्तीचा विचार करू लागल्या.
निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः । आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति
तेथे ब्राह्मण आपापल्या शिष्यांसह सुंदर वस्त्र घालून निघाले, आणि राजाला भरपूर आशीर्वाद देऊ लागले.
क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः । शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः
शस्त्रधारी, शूर क्षत्रिय; व्यापारात मग्न वैश्य; आणि संसारातून मुक्त होण्याच्या आनंदात स्वतःच्या कुटुंबासह शूद्र — असे सर्व निघाले.
रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः । सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः
धोबी, चांभार, मध गोळा करणारे, शिकारी, भिंती बांधणारे, शिवणकाम करणारे आणि तांबूल विकणारे असेही सर्व निघाले.
तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः । तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा
तालवाद्य वाजवणारे, रंगभूमीवर काम करणारे, तेल विकणारे आणि कापड विकणारे असेही लोक होते.
सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः । मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया
पुराणकथा सांगणारे सूत, आनंदाने भरलेले, आणि स्तुती करणारे मागध, राजाच्या आज्ञेने तेथे निघाले.
भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः । पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः
वैद्यकीवर उपजीविका करणारे, पासा खेळण्यात पटाईत, चविष्ट पदार्थ ओळखणारे आणि हसवणाऱ्या बोलांनी आनंद देणारे लोकही होते.
ऐंद्रजालिकविद्याध्रास्तथा वार्तासुकोविदाः । प्रशंसंतो महाराजं निर्ययुः पुरमध्यतः
जादूगार, मायावी विद्या जाणणारे आणि बातम्या सांगण्यात कुशल, असे सर्वजण मोठ्या राजाची स्तुती करत नगरातून बाहेर पडले.
राजापि तत्र निर्वर्त्य प्रातःसंध्यादिकाः क्रियाः । ब्राह्मणं तापसश्रेष्ठमानिनाय सुनिर्मलम्
तेथे राजानं सकाळच्या संध्यादी विधी करून, सर्वात श्रेष्ठ आणि शुद्ध असा तपस्वी ब्राह्मण सोबत घेतला.
तदाज्ञया महाराजो निर्जगाम पुराद्बहिः । लोकैरनुगतो राजा बभौ चंद्र इवोडुभिः
त्याच्या आज्ञेने मोठा राजा प्रजेच्या मागे घेऊन नगराबाहेर पडला, आणि तो चंद्रासारखा ताऱ्यांमध्ये शोभू लागला.
क्रोशमात्रं स गत्वाथ क्षौरं कृत्वा विधानतः । दंडं कमंडलुं बिभ्रन्मृगचर्म तथा शुभम्
एक कोस अंतर गेल्यावर, त्यानं विधीनुसार केस कापले, आणि हातात दंड, कमंडळू व सुंदर मृगाचं कातडं घेतलं.
शुभवेषेण संयुक्तो हरिध्यानपरायणः । कामक्रोधादिरहितं मनो बिभ्रन्महायशाः
शुभ्र वस्त्र परिधान केलेला, हरिच्या ध्यानात मग्न असलेला आणि काम, क्रोध वगैरे दोषांपासून मन पूर्णपणे मोकळे ठेवणारा तो कीर्तीमान पुरुष होता.
तदा दुंदुभयो भेर्य आनकाः पणवास्तथा । शंखवीणादिकाश्चैवाध्मातास्तद्वादकैर्मुहुः
त्या वेळी दुंदुभी, भेरी, आनक, पनव तसेच शंख, वीणा आणि इतर वाद्ये वाजवणारे वादक वारंवार ती वाद्ये वाजवत होते.
जय देवेश दुःखघ्न पुरुषोत्तमसंज्ञित । दर्शयस्व तनुं मह्यं वदंतो निर्ययुर्जनाः
लोक म्हणत होते, 'देवतांचा स्वामी, दुःखांचा नाश करणारा, पुरुषोत्तम! आम्हाला तुझे रूप दाखव.' असे म्हणत लोक बाहेर पडले.
सुमतिरुवाच। अथ प्रयाते भूपाले सर्वलोकसमन्विते । महाभागैर्वैष्णवैश्च गायकैः कृष्णकीर्तनम्
सुमती म्हणाली: नंतर राजा सर्व लोकांसह आणि अत्यंत पुण्यवान वैष्णवांसह निघाला, तेव्हा गायक कृष्णाची कीर्ती गात होते.
शुश्रावासौ महाराजो मार्गे गोविंदकीर्तनम् । जय माधव भक्तानां शरण्य पुरुषोत्तम
मार्गात त्या महराजाने गोविंदाची कीर्ती ऐकली—'माधवाला जय असो, भक्तांचा आधार, पुरुषोत्तम!'
मार्गे तीर्थान्यनेकानि कुर्वन्पश्यन्महोदयम् । तापसब्राह्मणात्तेषां महिमानमथा शृणोत्
मार्गावर अनेक तीर्थस्थाने पाहत आणि मोठमोठी पुण्यकर्मे करत असताना, त्याने तेथील तपस्वी आणि ब्राह्मणांची महती ऐकली.
विचित्रविष्णुवार्ताभिर्विनोदितमना नृपः । मार्गेमार्गे महाविष्णुं गापयामास गायकान्
विविध विष्णूच्या अद्भुत कथा ऐकून राजाचे मन आनंदित झाले आणि प्रवासाच्या प्रत्येक टप्प्यावर गायकांना महाविष्णूची गाणी गाऊन सांगायला लावली.
दीनांधकृपणानां च पंगूनां वासनोचितम् । दानं ददौ महाराजो बुद्धिमान्विजितेंद्रियः
बुद्धिमान आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या त्या महराजाने गरीब, आंधळे, दीन, पांगळे यांना त्यांच्या गरजेनुसार दान दिले.
अनेकतीर्थविरजमात्मानं भव्यतां गतम् । कुर्वन्ययौ स्वीयलोकैर्हरिध्यानपरायणः
अनेक तीर्थस्थळी स्नान करून स्वतःला पवित्र केले आणि उत्तम स्थिती प्राप्त केली, मग तो आपल्या लोकांसह हरिच्या ध्यानात मग्न राहून पुढे गेला.
नृपो गच्छन्ददर्शाग्रे नदीं पापप्रणाशिनीम् । चक्रांकितग्रावयुतां मुनिमानस निर्मलाम्
राजा जात असताना त्याला पुढे पापांचा नाश करणारी, चक्रचिन्ह असलेल्या दगडांनी सजलेली, ऋषींच्या मनासारखी निर्मळ अशी एक नदी दिसली.
अनेकमुनिवृंदानां बहुश्रेणिविराजिताम् । सारसादिपतत्रीणां कूजितैरुपशोभिताम्
ती नदी अनेक ऋषींच्या समूहांनी आणि विविध मंडळींनी शोभली होती, तसेच सारस, हंस आणि इतर जलपक्ष्यांच्या कुजनाने सुंदर दिसत होती.
दृष्ट्वा पप्रच्छ विप्राग्र्यं तापसं धर्मकोविदम् । अनेकतीर्थमाहात्म्य विशेषज्ञानजृंभितम्
हे पाहून राजाने श्रेष्ठ ब्राह्मण, धर्मशास्त्र जाणणारा तपस्वी, जो अनेक तीर्थांची विशेष महती जाणतो, त्याला विचारले.
स्वामिन्केयं नदी पुण्या मुनिवृन्दनिषेविता । करोति मम चित्तस्य प्रमोदभरनिर्भरम्
'स्वामी, ही कोणती पुण्यवान नदी आहे, जी ऋषींच्या समूहांनी वास केलेली आहे? ती माझ्या मनात अपार आनंद भरते.'
इति श्रुत्वा वचस्तस्य राजराजस्य धीमतः । वक्तुं प्रचक्रमे विद्वांस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
त्या बुद्धिमान राजाच्या या शब्द ऐकून त्या विद्वानाने त्या तीर्थाचे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगायला सुरुवात केली.
ब्राह्मण उवाच। गंडकीयं नदी राजन्सुरासुरनिषेविता । पुण्योदकपरीवाह हतपातकसंचया
ब्राह्मण म्हणाला: 'राजा, ही गंडकी नदी आहे, जी देव आणि दैत्यांनीही पूजलेली आहे. तिचे पवित्र पाणी पापांचा संहार करते.'
दर्शनान्मानसं पापं स्पर्शनात्कर्मजं दहेत् । वाचिकं स्वीय तोयस्य पानतः पापसंचयम्
'तिचे दर्शन केल्याने मनाचे पाप जळते, स्पर्श केल्याने कर्माने झालेले पाप नष्ट होते आणि तिचे पाणी प्यायल्याने वाणीने केलेले पापही नाहीसे होते.'