सुमतिरुवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् । तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः
सुमती म्हणाला: ही वचने ऐकून त्याने त्या महान पुरुषांच्या पायांना वंदन केले, आणि तीर्थदर्शनाच्या उत्कंठेने त्याचं मन भरून आलं.
आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् । तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्
त्याने आपल्या मंत्र्याला, जो उत्तम आणि मंत्रज्ञानात पारंगत होता, सर्वांना सोबत घेऊन तीर्थयात्रेला जाण्याचा आदेश दिला.
मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया । पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे
माझ्या आज्ञेने सर्व मंत्री आणि नगरातील लोकांना सांग, की पुरुषोत्तमाच्या चरणकमळांचं दर्शन घेण्याच्या आनंदासाठी तयार व्हावं.
ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः । सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः
माझ्या नगरातील सर्व लोक आणि जे माझं ऐकतात, ते सर्व माझ्यासोबत या नगरातून बाहेर पडावेत, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे । ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः
जे पुरुष माझं वचन न ऐकता घरीच राहतील, त्यांना यमाच्या दंडाने शिक्षा मिळेल, कारण ते पापी आणि अधर्माचे कारण आहेत.
किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः । यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः
ज्यांनी आपल्या डोळ्यांनी पुण्य देणारा पुरुषोत्तम पाहिला नाही, त्यांच्यासाठी मुलं, नातेवाईक किंवा वाईट सल्लागार यांचा काय उपयोग?
सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका । येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः
ज्यांच्या घरातले मुलं किंवा नातवंडं हरिच्या शरणाला गेलेली नाहीत, त्यांची संतती डुकराच्या पिल्लांसारखी, मल खात वाढते.
यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः । तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः
जो देव फक्त नाव घेतल्यावर सगळ्यांना पवित्र करतो, त्याला माझ्या प्रजेनं लवकर वंदन करावं.
इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् । प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्
भगवंताच्या गुणांनी भरलेली ही मनाला भुरळ घालणारी वाणी ऐकून, सत्यनिष्ठ उत्तम नावाचा प्रधान आनंदित झाला.
हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् । यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता
तो प्रधान उत्तम हत्तीवर बसून, ढोल वाजवत, राजा ज्यांना तीर्थयात्रेला जायचं आहे म्हणून सांगितलेलं आज्ञा सर्वत्र जाहीर करू लागला.
गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् । दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्
लोकांनी राजासोबत मोठ्या डोंगराकडे लवकर निघावं, आणि पापांचा नाश करणारा, पुरुषोत्तम नावाचा प्रभू सर्वांनी पाहावा.
क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः । भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः
संपूर्ण संसाराचा समुद्र पुन्हा गायीच्या खुरासारखा लहान करावा, आणि प्रत्येकानं आपल्या अंगावर शंख, चक्र इत्यादी चिन्हांनी शोभा आणावी.
इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् । सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः
रघुनाथाच्या पायांची ध्यान करून थकवा नाहीसा झालेला तो मंत्री, राजाच्या अद्भुत आज्ञा मोठ्या आवाजात जाहीर करू लागला.
तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः । मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्
हे ऐकून सर्व प्रजा आनंदाच्या रसाने न्हाल्या, आणि पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेऊन स्वतःच्या मुक्तीचा विचार करू लागल्या.
निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः । आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति
तेथे ब्राह्मण आपापल्या शिष्यांसह सुंदर वस्त्र घालून निघाले, आणि राजाला भरपूर आशीर्वाद देऊ लागले.
क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः । शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः
शस्त्रधारी, शूर क्षत्रिय; व्यापारात मग्न वैश्य; आणि संसारातून मुक्त होण्याच्या आनंदात स्वतःच्या कुटुंबासह शूद्र — असे सर्व निघाले.
रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः । सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः
धोबी, चांभार, मध गोळा करणारे, शिकारी, भिंती बांधणारे, शिवणकाम करणारे आणि तांबूल विकणारे असेही सर्व निघाले.
तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः । तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा
तालवाद्य वाजवणारे, रंगभूमीवर काम करणारे, तेल विकणारे आणि कापड विकणारे असेही लोक होते.
सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः । मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया
पुराणकथा सांगणारे सूत, आनंदाने भरलेले, आणि स्तुती करणारे मागध, राजाच्या आज्ञेने तेथे निघाले.
भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः । पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः
वैद्यकीवर उपजीविका करणारे, पासा खेळण्यात पटाईत, चविष्ट पदार्थ ओळखणारे आणि हसवणाऱ्या बोलांनी आनंद देणारे लोकही होते.
ऐंद्रजालिकविद्याध्रास्तथा वार्तासुकोविदाः । प्रशंसंतो महाराजं निर्ययुः पुरमध्यतः
जादूगार, मायावी विद्या जाणणारे आणि बातम्या सांगण्यात कुशल, असे सर्वजण मोठ्या राजाची स्तुती करत नगरातून बाहेर पडले.
राजापि तत्र निर्वर्त्य प्रातःसंध्यादिकाः क्रियाः । ब्राह्मणं तापसश्रेष्ठमानिनाय सुनिर्मलम्
तेथे राजानं सकाळच्या संध्यादी विधी करून, सर्वात श्रेष्ठ आणि शुद्ध असा तपस्वी ब्राह्मण सोबत घेतला.
तदाज्ञया महाराजो निर्जगाम पुराद्बहिः । लोकैरनुगतो राजा बभौ चंद्र इवोडुभिः
त्याच्या आज्ञेने मोठा राजा प्रजेच्या मागे घेऊन नगराबाहेर पडला, आणि तो चंद्रासारखा ताऱ्यांमध्ये शोभू लागला.
क्रोशमात्रं स गत्वाथ क्षौरं कृत्वा विधानतः । दंडं कमंडलुं बिभ्रन्मृगचर्म तथा शुभम्
एक कोस अंतर गेल्यावर, त्यानं विधीनुसार केस कापले, आणि हातात दंड, कमंडळू व सुंदर मृगाचं कातडं घेतलं.
शुभवेषेण संयुक्तो हरिध्यानपरायणः । कामक्रोधादिरहितं मनो बिभ्रन्महायशाः
शुभ्र वस्त्र परिधान केलेला, हरिच्या ध्यानात मग्न असलेला आणि काम, क्रोध वगैरे दोषांपासून मन पूर्णपणे मोकळे ठेवणारा तो कीर्तीमान पुरुष होता.
तदा दुंदुभयो भेर्य आनकाः पणवास्तथा । शंखवीणादिकाश्चैवाध्मातास्तद्वादकैर्मुहुः
त्या वेळी दुंदुभी, भेरी, आनक, पनव तसेच शंख, वीणा आणि इतर वाद्ये वाजवणारे वादक वारंवार ती वाद्ये वाजवत होते.
जय देवेश दुःखघ्न पुरुषोत्तमसंज्ञित । दर्शयस्व तनुं मह्यं वदंतो निर्ययुर्जनाः
लोक म्हणत होते, 'देवतांचा स्वामी, दुःखांचा नाश करणारा, पुरुषोत्तम! आम्हाला तुझे रूप दाखव.' असे म्हणत लोक बाहेर पडले.
सुमतिरुवाच। अथ प्रयाते भूपाले सर्वलोकसमन्विते । महाभागैर्वैष्णवैश्च गायकैः कृष्णकीर्तनम्
सुमती म्हणाली: नंतर राजा सर्व लोकांसह आणि अत्यंत पुण्यवान वैष्णवांसह निघाला, तेव्हा गायक कृष्णाची कीर्ती गात होते.
शुश्रावासौ महाराजो मार्गे गोविंदकीर्तनम् । जय माधव भक्तानां शरण्य पुरुषोत्तम
मार्गात त्या महराजाने गोविंदाची कीर्ती ऐकली—'माधवाला जय असो, भक्तांचा आधार, पुरुषोत्तम!'
मार्गे तीर्थान्यनेकानि कुर्वन्पश्यन्महोदयम् । तापसब्राह्मणात्तेषां महिमानमथा शृणोत्
मार्गावर अनेक तीर्थस्थाने पाहत आणि मोठमोठी पुण्यकर्मे करत असताना, त्याने तेथील तपस्वी आणि ब्राह्मणांची महती ऐकली.