यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंहितम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
ज्याचे हात, पाय आणि मन नीट स्थिर असतात, ज्याच्याकडे ज्ञान, तप आणि कीर्ती आहे, तो तीर्थयात्रेचं फळ मिळवतो.
हरेकृष्ण हरेकृष्ण भक्तवत्सल गोपते । शरण्य भगवन्विष्णो मां पाहि बहुसंसृतेः
हरेकृष्ण, हरेकृष्ण, भक्तांना प्रिय, गायींचा रक्षक, शरण देणारा, विष्णू, मला या अनेक जन्ममरणाच्या फेर्यांतून वाचव.
इति ब्रुवन्रसनया मनसा च हरिं स्मरन् । पादचारी गतिं कुर्यात्तीर्थं प्रति महोदयः
असं जिभेवर उच्चारून आणि मनात हरिचं स्मरण करत, पायी चालत तीर्थस्थळी जावं, त्यामुळे मोठं पुण्य मिळतं.
यानेन गच्छन्पुरुषः समभागफलं लभेत् । उपानद्भ्यां चतुर्थांशं गोयाने गोवधादिकम्
वाहनाने गेलेल्या माणसाला तितकंच फळ मिळतं; पादत्राण वापरल्यास चौथ्या भागाचं फळ मिळतं; गायीवर बसून किंवा गायीला त्रास दिल्यास त्याहून कमी फळ मिळतं.
व्यवहर्ता तृतीयांशं सेवयाष्टमभागभाक् । अनिच्छया व्रजंस्तत्र तीर्थमर्धफलं लभेत्
व्यापाऱ्याला तिसऱ्या भागाचं फळ मिळतं, सेवकाला आठव्या भागाचं; आणि जो अनिच्छेने जातो त्याला अर्धं फळ मिळतं.
यथायथं प्रकर्तव्या तीर्थानामभियात्रिका । पापक्षयो भवत्येव विधिदृष्ट्या विशेषतः
तीर्थयात्रा जशी सांगितली आहे तशीच करावी; नियमाप्रमाणे केल्यास पापांचा नाश नक्कीच होतो.
तत्र साधून्नमस्कुर्यात्पादवंदनसेवनैः । तद्द्वारा हरिभक्तिर्हि प्राप्यते पुरुषोत्तमे
तेथे साधूंना पाया पडून आणि सेवा करून नमस्कार करावा; त्यांच्या माध्यमातून पुरुषोत्तम हरिची भक्ती मिळते.
इति तीर्थविधिः प्रोक्तः समासेन न विस्तरात् । एवं विधिं समाश्रित्य गच्छ त्वं पुरुषोत्तमम्
तीर्थयात्रेचे नियम थोडक्यात सांगितले; हे नियम पाळून तू पुरुषोत्तमाकडे जा.
तुभ्यं तुष्टो महाराज दास्यते भक्तिमच्युतः । यथा संसारनिर्वाहः क्षणादेव भविष्यति
महान राजा, अच्युत तुला प्रसन्न होऊन भक्ती देईल, ज्यामुळे संसाराचा भार क्षणात संपेल.
तीर्थयात्राविधिं श्रुत्वा सर्वपातकनाशनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्य उग्रेभ्यः पुरुषर्षभ
तीर्थयात्रेचे सर्व पाप नष्ट करणारे नियम ऐकून, मनुष्य सर्व मोठ्या पापांपासून मुक्त होतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
सुमतिरुवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् । तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः
सुमती म्हणाला: ही वचने ऐकून त्याने त्या महान पुरुषांच्या पायांना वंदन केले, आणि तीर्थदर्शनाच्या उत्कंठेने त्याचं मन भरून आलं.
आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् । तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्
त्याने आपल्या मंत्र्याला, जो उत्तम आणि मंत्रज्ञानात पारंगत होता, सर्वांना सोबत घेऊन तीर्थयात्रेला जाण्याचा आदेश दिला.
मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया । पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे
माझ्या आज्ञेने सर्व मंत्री आणि नगरातील लोकांना सांग, की पुरुषोत्तमाच्या चरणकमळांचं दर्शन घेण्याच्या आनंदासाठी तयार व्हावं.
ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः । सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः
माझ्या नगरातील सर्व लोक आणि जे माझं ऐकतात, ते सर्व माझ्यासोबत या नगरातून बाहेर पडावेत, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे । ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः
जे पुरुष माझं वचन न ऐकता घरीच राहतील, त्यांना यमाच्या दंडाने शिक्षा मिळेल, कारण ते पापी आणि अधर्माचे कारण आहेत.
किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः । यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः
ज्यांनी आपल्या डोळ्यांनी पुण्य देणारा पुरुषोत्तम पाहिला नाही, त्यांच्यासाठी मुलं, नातेवाईक किंवा वाईट सल्लागार यांचा काय उपयोग?
सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका । येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः
ज्यांच्या घरातले मुलं किंवा नातवंडं हरिच्या शरणाला गेलेली नाहीत, त्यांची संतती डुकराच्या पिल्लांसारखी, मल खात वाढते.
यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः । तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः
जो देव फक्त नाव घेतल्यावर सगळ्यांना पवित्र करतो, त्याला माझ्या प्रजेनं लवकर वंदन करावं.
इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् । प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्
भगवंताच्या गुणांनी भरलेली ही मनाला भुरळ घालणारी वाणी ऐकून, सत्यनिष्ठ उत्तम नावाचा प्रधान आनंदित झाला.
हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् । यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता
तो प्रधान उत्तम हत्तीवर बसून, ढोल वाजवत, राजा ज्यांना तीर्थयात्रेला जायचं आहे म्हणून सांगितलेलं आज्ञा सर्वत्र जाहीर करू लागला.
गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् । दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्
लोकांनी राजासोबत मोठ्या डोंगराकडे लवकर निघावं, आणि पापांचा नाश करणारा, पुरुषोत्तम नावाचा प्रभू सर्वांनी पाहावा.
क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः । भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः
संपूर्ण संसाराचा समुद्र पुन्हा गायीच्या खुरासारखा लहान करावा, आणि प्रत्येकानं आपल्या अंगावर शंख, चक्र इत्यादी चिन्हांनी शोभा आणावी.
इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् । सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः
रघुनाथाच्या पायांची ध्यान करून थकवा नाहीसा झालेला तो मंत्री, राजाच्या अद्भुत आज्ञा मोठ्या आवाजात जाहीर करू लागला.
तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः । मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्
हे ऐकून सर्व प्रजा आनंदाच्या रसाने न्हाल्या, आणि पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेऊन स्वतःच्या मुक्तीचा विचार करू लागल्या.
निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः । आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति
तेथे ब्राह्मण आपापल्या शिष्यांसह सुंदर वस्त्र घालून निघाले, आणि राजाला भरपूर आशीर्वाद देऊ लागले.
क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः । शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः
शस्त्रधारी, शूर क्षत्रिय; व्यापारात मग्न वैश्य; आणि संसारातून मुक्त होण्याच्या आनंदात स्वतःच्या कुटुंबासह शूद्र — असे सर्व निघाले.
रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः । सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः
धोबी, चांभार, मध गोळा करणारे, शिकारी, भिंती बांधणारे, शिवणकाम करणारे आणि तांबूल विकणारे असेही सर्व निघाले.
तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः । तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा
तालवाद्य वाजवणारे, रंगभूमीवर काम करणारे, तेल विकणारे आणि कापड विकणारे असेही लोक होते.
सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः । मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया
पुराणकथा सांगणारे सूत, आनंदाने भरलेले, आणि स्तुती करणारे मागध, राजाच्या आज्ञेने तेथे निघाले.
भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः । पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः
वैद्यकीवर उपजीविका करणारे, पासा खेळण्यात पटाईत, चविष्ट पदार्थ ओळखणारे आणि हसवणाऱ्या बोलांनी आनंद देणारे लोकही होते.