स हरिर्जायते साधुसंगमात्पापवर्जितात् । येषां कृपातः पुरुषा भवंत्यसुखवर्जिताः
पापरहित साधूंच्या संगतीतून तो हरी प्रकट होतो; त्याच्या कृपेने असे लोक दुःखापासून मुक्त होतात.
ते साधवः शांतरागाः कामलोभविवर्जिताः । ब्रुवंति यन्महाराज तत्संसारनिवर्तकम्
ते साधू, ज्यांना राग नाही, काम-लोभ नाही, हे महराजा, जे बोलतात ते संसारातून मुक्त करणारे असते.
तीर्थेषु लभ्यते साधू रामचंद्र परायणः । यद्दर्शनं नृणां पापराशिदाहाशुशुक्षणिः
तीर्थस्थळी असे रामचंद्र भक्त साधू मिळतात; त्यांचं दर्शन केल्याने माणसाच्या पापांचा डोंगर लगेचच कोरडा पडतो.
तस्मात्तीर्थेषु गंतव्यं नरैः संसारभीरुभिः । पुण्योदकेषु सततं साधुश्रेणिविराजिषु
म्हणून जे लोक संसाराला घाबरतात त्यांनी नेहमी पवित्र पाण्याच्या आणि साधूंच्या संगतीने शोभलेल्या तीर्थस्थळी जावं.
तानि तीर्थानि विधिना दृष्टानि प्रहरंत्यघम् । तं विधिं नृपशार्दूल कुरुष्व श्रुतिगोचरम्
नियमाने पाहिलेली तीर्थस्थळं पाप दूर करतात; राजसिंहा, वेदांनी सांगितलेली ती पद्धत तू अवश्य पाळ.
विरागं जनयेत्पूर्वं कलत्रादि कुटुंबके । असत्यभूतं तज्ज्ञात्वा हरिं तु मनसा स्मरेत्
सर्वप्रथम, पत्नी आणि कुटुंब यांच्यापासून विरक्ती निर्माण करावी; ती असत्य आहेत हे समजून, मग मनाने हरीचं स्मरण करावं.
क्रोशमात्रं ततो गत्वा रामरामेति च ब्रुवन् । तत्र तीर्थादिषु स्नात्वा क्षौरं कुर्याद्विधानवित्
मग एक कोस अंतर चालत जावं, 'राम, राम' म्हणावं, तिथे तीर्थस्थळी स्नान करून, विधिप्रमाणे केस कापावेत.
मनुष्याणां च पापानि तीर्थानि प्रति गच्छताम् । केशानाश्रित्य तिष्ठंति तस्माद्वपनमाचरेत्
तीर्थयात्रेला जाणाऱ्यांच्या पापं त्यांच्या केसांमध्ये राहतात; म्हणून केस कापणं आवश्यक आहे.
ततो दंडं तु निर्ग्रन्थिं कमंडलुमथाजिनम् । बिभृयाल्लोभनिर्मुक्तस्तीर्थवेषधरो नरः
मग लोभ सोडून, मनुष्याने गाठी नसलेला दंड, पाण्याचा कलश आणि मृगाजिन घ्यावं, आणि तीर्थयात्रेचं वेश परिधान करावं.
विधिना गच्छतां नॄणां फलावाप्तिर्विशेषतः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थयात्राविधिं चरेत्
नियमाप्रमाणे जे लोक जातात त्यांना फळ नक्की मिळतं; म्हणून सर्व प्रयत्न करून तीर्थयात्रेचे नियम पाळावेत.
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंहितम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
ज्याचे हात, पाय आणि मन नीट स्थिर असतात, ज्याच्याकडे ज्ञान, तप आणि कीर्ती आहे, तो तीर्थयात्रेचं फळ मिळवतो.
हरेकृष्ण हरेकृष्ण भक्तवत्सल गोपते । शरण्य भगवन्विष्णो मां पाहि बहुसंसृतेः
हरेकृष्ण, हरेकृष्ण, भक्तांना प्रिय, गायींचा रक्षक, शरण देणारा, विष्णू, मला या अनेक जन्ममरणाच्या फेर्यांतून वाचव.
इति ब्रुवन्रसनया मनसा च हरिं स्मरन् । पादचारी गतिं कुर्यात्तीर्थं प्रति महोदयः
असं जिभेवर उच्चारून आणि मनात हरिचं स्मरण करत, पायी चालत तीर्थस्थळी जावं, त्यामुळे मोठं पुण्य मिळतं.
यानेन गच्छन्पुरुषः समभागफलं लभेत् । उपानद्भ्यां चतुर्थांशं गोयाने गोवधादिकम्
वाहनाने गेलेल्या माणसाला तितकंच फळ मिळतं; पादत्राण वापरल्यास चौथ्या भागाचं फळ मिळतं; गायीवर बसून किंवा गायीला त्रास दिल्यास त्याहून कमी फळ मिळतं.
व्यवहर्ता तृतीयांशं सेवयाष्टमभागभाक् । अनिच्छया व्रजंस्तत्र तीर्थमर्धफलं लभेत्
व्यापाऱ्याला तिसऱ्या भागाचं फळ मिळतं, सेवकाला आठव्या भागाचं; आणि जो अनिच्छेने जातो त्याला अर्धं फळ मिळतं.
यथायथं प्रकर्तव्या तीर्थानामभियात्रिका । पापक्षयो भवत्येव विधिदृष्ट्या विशेषतः
तीर्थयात्रा जशी सांगितली आहे तशीच करावी; नियमाप्रमाणे केल्यास पापांचा नाश नक्कीच होतो.
तत्र साधून्नमस्कुर्यात्पादवंदनसेवनैः । तद्द्वारा हरिभक्तिर्हि प्राप्यते पुरुषोत्तमे
तेथे साधूंना पाया पडून आणि सेवा करून नमस्कार करावा; त्यांच्या माध्यमातून पुरुषोत्तम हरिची भक्ती मिळते.
इति तीर्थविधिः प्रोक्तः समासेन न विस्तरात् । एवं विधिं समाश्रित्य गच्छ त्वं पुरुषोत्तमम्
तीर्थयात्रेचे नियम थोडक्यात सांगितले; हे नियम पाळून तू पुरुषोत्तमाकडे जा.
तुभ्यं तुष्टो महाराज दास्यते भक्तिमच्युतः । यथा संसारनिर्वाहः क्षणादेव भविष्यति
महान राजा, अच्युत तुला प्रसन्न होऊन भक्ती देईल, ज्यामुळे संसाराचा भार क्षणात संपेल.
तीर्थयात्राविधिं श्रुत्वा सर्वपातकनाशनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्य उग्रेभ्यः पुरुषर्षभ
तीर्थयात्रेचे सर्व पाप नष्ट करणारे नियम ऐकून, मनुष्य सर्व मोठ्या पापांपासून मुक्त होतो, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
सुमतिरुवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् । तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः
सुमती म्हणाला: ही वचने ऐकून त्याने त्या महान पुरुषांच्या पायांना वंदन केले, आणि तीर्थदर्शनाच्या उत्कंठेने त्याचं मन भरून आलं.
आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् । तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्
त्याने आपल्या मंत्र्याला, जो उत्तम आणि मंत्रज्ञानात पारंगत होता, सर्वांना सोबत घेऊन तीर्थयात्रेला जाण्याचा आदेश दिला.
मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया । पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे
माझ्या आज्ञेने सर्व मंत्री आणि नगरातील लोकांना सांग, की पुरुषोत्तमाच्या चरणकमळांचं दर्शन घेण्याच्या आनंदासाठी तयार व्हावं.
ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः । सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः
माझ्या नगरातील सर्व लोक आणि जे माझं ऐकतात, ते सर्व माझ्यासोबत या नगरातून बाहेर पडावेत, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे । ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः
जे पुरुष माझं वचन न ऐकता घरीच राहतील, त्यांना यमाच्या दंडाने शिक्षा मिळेल, कारण ते पापी आणि अधर्माचे कारण आहेत.
किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः । यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः
ज्यांनी आपल्या डोळ्यांनी पुण्य देणारा पुरुषोत्तम पाहिला नाही, त्यांच्यासाठी मुलं, नातेवाईक किंवा वाईट सल्लागार यांचा काय उपयोग?
सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका । येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः
ज्यांच्या घरातले मुलं किंवा नातवंडं हरिच्या शरणाला गेलेली नाहीत, त्यांची संतती डुकराच्या पिल्लांसारखी, मल खात वाढते.
यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः । तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः
जो देव फक्त नाव घेतल्यावर सगळ्यांना पवित्र करतो, त्याला माझ्या प्रजेनं लवकर वंदन करावं.
इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् । प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्
भगवंताच्या गुणांनी भरलेली ही मनाला भुरळ घालणारी वाणी ऐकून, सत्यनिष्ठ उत्तम नावाचा प्रधान आनंदित झाला.
हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् । यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता
तो प्रधान उत्तम हत्तीवर बसून, ढोल वाजवत, राजा ज्यांना तीर्थयात्रेला जायचं आहे म्हणून सांगितलेलं आज्ञा सर्वत्र जाहीर करू लागला.