वाराणसी मया दृष्टा विश्वनाथकृतालया । यत्रोपदिशते मंत्रं तारकं ब्रह्मसंज्ञितम्
मी वाराणसी पाहिली, जी विश्वनाथांनी वसवली आहे; जिथे तारक मंत्र, जो ब्रह्म तत्त्व दर्शवतो, उपदेश केला जातो.
यस्यां मृताः कीटपतंगभृंगाः पश्वादयो वा सुरयोनयो वा । स्वकर्मसंभोगसुखं विहाय गच्छंति कैलासमतीतदुःखाः
जिथे मरताना — कीटक, पतंग, भुंगे, जनावरे किंवा देवसुद्धा — आपल्या कर्मफळाचा सुख सोडून, सर्व दुःखातून मुक्त होऊन कैलासाला जातात.
मणिकर्णिर्यत्र तीर्थं यस्यामुत्तरवाहिनी । करोति संसृतेर्बंधच्छेदं पापकृतामपि
जिथे मणिकर्णिका हे तीर्थ आहे, जिथे नदी उत्तरवाहिनी आहे; ती पाप करणाऱ्यांच्याही जन्ममरणाच्या बंधनांना तोडते.
कपर्दिनः कुंडलिनः सर्पभूषाधरावराः । गजचर्मपरीधाना वसंति गतदुःखकाः
जिथे कपर्दींचे अनुयायी, नागमाळा घालणारे, हत्तीच्या कातड्याचे वस्त्र परिधान करणारे, दुःखमुक्त होऊन राहतात.
कालभैरवनामात्र करोति यमशासनम् । न करोति नृणां वार्तां यमो दंडधरः प्रभुः
कालभैरव एकटाच यमाच्या आज्ञा पाळतो; दंडधारी यम पुरुषांच्या व्यवहारात लक्ष घालत नाही.
एतादृशी मया दृष्टा काशी विश्वेश्वरांकिता । अनेकान्यपि तीर्थानि मया दृष्टानि भूमिप
अशी ही मी पाहिलेली काशी, ज्यावर विश्वेश्वराची छाप आहे; राजन, मी आणखीही अनेक तीर्थस्थळे पाहिली आहेत.
परमेकं महच्चित्रं यद्दृष्टं नीलपर्वते । पुरुषोत्तमसान्निध्ये तन्न क्वाप्यक्षिगोचरम्
पण नील पर्वतावर मी जे एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ दृश्य पाहिले, ते परमेश्वराच्या सान्निध्यात होते—ते डोळ्यांनी कुठेच पाहता येणार नाही.
ब्राह्मण उवाच। राजंस्त्वं शृणु यद्वृत्तं नीले पर्वतसत्तमे । यच्छ्रद्दधानाः पुरुषा यांति ब्रह्म सनातनम्
ब्राह्मण म्हणाला: राजन, तू ऐक, नील या उत्तम पर्वतावर काय घडले, जिथे श्रद्धावान लोक सनातन ब्रह्माला पोहोचतात.
मया पर्यटता तत्र गतं नीलाभिधे गिरौ । गंगासागरतोयेन क्षालितप्रांगणे मुहुः
मी तिथे फिरत असताना, नील नावाच्या पर्वतावर गेलो, ज्याचे अंगण गंगा आणि समुद्राच्या पाण्याने वारंवार धुतलेले होते.
तत्र भिल्ला मया दृष्टाः पर्वताग्रे धनुर्भृतः । चतुर्भुजा मूलफलैर्भक्ष्यैर्निर्वाहितक्लमाः
त्या पर्वताच्या टोकावर मी भिल्लांना पाहिले, ते धनुष्य घेऊन उभे होते, चार हात असलेले, मुळे, फळे आणि खाण्याच्या वस्तूंनी त्यांचा थकवा दूर झाला होता.
तदा मे मनसि क्षिप्रं संशयः सुमहानभूत् । चतुर्भुजाः किमेते वै धनुर्बाणधरा नराः
तेव्हा माझ्या मनात मोठा संदेह आला: हे चार हात असलेले, धनुष्यबाण घेणारे खरोखरच माणसे आहेत का?
वैकुंठवासिनां रूपं दृश्यते विजितात्मनाम् । कथमेतैरुपालब्धं ब्रह्माद्यैरपि दुर्ल्लभम्
वैकुंठात राहणाऱ्यांचे रूप ज्या लोकांनी स्वतःवर विजय मिळवला आहे त्यांच्यात दिसते; हे रूप ब्रह्मादिकांनाही मिळणे कठीण, मग या लोकांना ते कसे मिळाले?
शंखचक्रगदाशार्ङ्गपद्मोल्लसितपाणयः । वनमालापरीतांगा विष्णुभक्ता इवांतिके
शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि कमळ यांनी त्यांचे हात उजळलेले, अंगावर वनमाळा घातलेली, ते जवळच असलेल्या विष्णूभक्तांसारखे वाटत होते.
संशयाविष्टचित्तेन मया पृष्टं तदा नृप । यूयं के बत युष्माभिर्लब्धं चातुर्भुजं कथम्
माझ्या मनात संदेह भरून मी त्यांना विचारले: तुम्ही कोण? तुम्हा सर्वांना हे चार हातांचे रूप कसे मिळाले?
तदा तैर्बहु हास्यं तु कृत्वा मां प्रतिभाषितम् । ब्राह्मणोऽयं न जानाति पिंडमाहात्म्यमद्भुतम्
तेव्हा त्यांनी खूप हसून मला उत्तर दिले: 'हा ब्राह्मण पिंडदानाचे अद्भुत महत्त्व ओळखत नाही.'
इति श्रुत्वाऽवदं चाहं कः पिंडः कस्य दीयते । तन्मम ब्रूत धर्मिष्ठाश्चतुर्भुजशरीरिणः
हे ऐकून मी विचारले: 'पिंड म्हणजे काय? तो कोणाला दिला जातो? हे धर्मनिष्ठ चार हात असलेल्या लोकांनो, मला सांगा.'
तदा मद्वाक्यमाकर्ण्य कथितं तैर्महात्मभिः । सर्वं तत्र तु यद्वृत्तं चतुर्भुजभवादिकम्
माझे शब्द ऐकून त्या महात्म्यांनी मला तिथे जे काही घडले, आणि त्यांना चार हातांचे रूप कसे मिळाले, ते सर्व सांगितले.
किराता ऊचुः। शृणु ब्राह्मण वृत्तांतमस्माकं पृथुकः शिशुः । नित्यं जंबूफलादीनि भक्षयन्क्रीडया चरन्
किरात म्हणाले: 'ब्राह्मण, आमची गोष्ट ऐक. आमच्यातील पृथुक नावाचा एक मुलगा नेहमी जांभूळ फळे खात खेळत फिरायचा.'
एकदा रममाणस्तु गिरिशृंगं मनोरमम् । समारुरोह शिशुभिः समंतात्परिवारितः
एकदा खेळता खेळता तो सुंदर अशा पर्वतशिखरावर इतर मुलांच्या गराड्यात चढला.
तदा तत्र ददर्शाहं देवायतनमद्भुतम् । गारुत्मतादिमणिभिः खचितं स्वर्णभित्तिकम्
तेव्हा तिथे मी एक अद्भुत देवालय पाहिले, गरुडाच्या पर्वतावरचे रत्न आणि सोन्याच्या भिंतींनी सजलेले.
स्वकांत्यातिमिरश्रेणीं दारयद्रविवद्भृशम् । दृष्ट्वा विस्मयमापेदे किमिदं कस्य वै गृहम्
त्याच्या तेजाने घनदाट अंधार जणू ओघळत्या द्रवाप्रमाणे फाडला होता; ते पाहून मी आश्चर्यचकित झालो: 'हे काय? कुणाचे घर असावे?'
गत्वा विलोकयामीति किमिदं महतां पदम् । इति संचिंत्य गेहांतर्जगाम बहुभाग्यतः
‘हे काय मोठ्यांचे स्थान आहे, जाऊन पाहू या,’ असे मनात ठरवून, तो मोठ्या भाग्याने त्या घरात गेला.
ददर्श तत्र देवेशं सुरासुरनमस्कृतम् । किरीटहारकेयूरग्रैवेयाद्यैर्विराजितम्
तेथे त्याने देवांचा स्वामी, ज्याला देव आणि दैत्य दोघेही वंदन करतात, असा प्रभू पाहिला. त्याच्या डोक्यावर मुकुट, गळ्यात हार, हातात कंकण, छातीवर सुंदर दागिने आणि इतर अलंकारांनी तो तेजस्वी दिसत होता.
मनोहरावतंसौ च धारयंतं सुनिर्मलौ । पादपद्मे तुलसिका गंधमत्तषडंघ्रिके
त्याच्या कानात दोन सुंदर, स्वच्छ कुंडले होती. त्याच्या कमळासारख्या पायांवर सुवासिक तुळशीच्या पानांनी सुशोभित होते, आणि त्यांच्या सुगंधाने मधमाशा गुंग झाल्या होत्या.
शंखचक्रगदाशार्ङ्ग पद्माद्यैर्मूर्तिसंयुतैः । उपासितांघ्रिं श्रीमूर्तिं नारदाद्यैः सुसेवितम्
त्याच्या सोबत शंख, चक्र, गदा, धनुष्य, कमळ आणि इतर चिन्हे धारण केलेल्या रूपांनी वेढलेला तो होता. नारद आणि इतर भक्त त्याच्या पायांची भक्तीपूर्वक सेवा करत होते.
केचिद्गायंति नृत्यंति हसंति परमाद्भुतम् । प्रीणयंति महाराजं सर्वलोकैकवंदितम्
काही जण गात होते, काही नाचत होते, काही आश्चर्याने हसत होते. सर्व लोकांनी वंदन केलेल्या त्या महान राजाला ते आनंद देत होते.
हरिं वीक्ष्य मदीयोर्भस्तत्र संजग्मिवान्मुने । देवास्तत्र विधायोच्चैः पूजां धूपादिसंयताम्
मुनिवर, हरिला पाहून माझे मन तिथे आनंदित झाले. त्या वेळी देवांनी मोठ्या भक्तीने, धूप वगैरे अर्पण करून, जोरात पूजा केली.
नैवेद्यं श्रीप्रियस्यार्थे कृत्वा नीराजनं ततः । जग्मुः स्वं स्वं गृहं राजन्कृपां पश्यंत आदरात्
श्रीच्या प्रियतेसाठी त्यांनी नैवेद्य अर्पण केले आणि त्यानंतर आरती केली. मग, राजन, सर्वांनी त्याची कृपा पाहत आपल्या आपल्या घरी आदराने परतले.
महाभाग्यवशात्तेन प्राप्तं नैवेद्यसिक्थकम् । पतितं ब्रह्मदेवाद्यैर्दुर्ल्लभं सुरमानुषैः
मोठ्या भाग्याने तिथे नैवेद्याचा गोड पदार्थ मिळाला, जो ब्रह्मा आणि इतर देवांनी अर्पण केला होता, आणि जो देवांना व माणसांनाही दुर्मिळ असतो.
तद्भक्षणं च कृत्वाथो श्रीमूर्तिमवलोक्य च । चतुर्भुजत्वमाप्तं वै पृथुकेन सुशोभिना
ते गोड नैवेद्य खाल्ल्यावर आणि श्रीमूर्तीचे दर्शन घेतल्यावर, त्याला सुंदर चार हात लाभले आणि तो तेजस्वी दिसू लागला.