कस्य देवस्य कृपया गर्भनिर्वारणं भवेत् । सेव्यः श्रीरामचंद्रोऽसौ संसारज्वरनाशकः
कुठल्या देवाच्या कृपेने गर्भपात थांबतो? तो म्हणजे श्रीराम, जो संसाराच्या तापाचा नाश करणारा आहे, त्याची सेवा करावी.
पूज्यः स एव भगवान्पुरुषोत्तमसंज्ञकः । नाना पुर्यो मया दृष्टाः सर्वपापक्षयंकराः
तोच भगवंत, पुरुषोत्तम नावानं ओळखला जाणारा, पूजा करण्यास योग्य आहे. मी अनेक पवित्र नगरी पाहिल्या आहेत, ज्या सर्व पापांचा नाश करतात.
अयोध्या सरयूस्तापी तथा द्वारं हरेः परम् । अवंती विमला कांची रेवा सागरगामिनी
अयोध्या, सरयू, तापी आणि हरिचं परमद्वार; अवंती, निर्मळ कांची आणि समुद्राकडे वाहणारी रेवा.
गोकर्णं हाटकाख्यं च हत्याकोटिविनाशनम् । मल्लिकाख्यो महाशैलो मोक्षदः पश्यतां नृणाम्
गोकर्ण, हाटक नावाचं स्थान, जे कोट्यवधी हत्या नष्ट करतं; मल्लिका नावाचा मोठा डोंगर, जो पाहणाऱ्यांना मुक्ती देतो.
यत्रांगेषु नृणां तोयं श्यामं वा निर्मलं भवेत् । पातकस्यापहारीदं मया दृष्टं तु तीर्थकम्
जिथे पुरुषांच्या अंगाला काळं किंवा स्वच्छ पाणी लागलं, तिथे ते तीर्थ पाप दूर करतं — मी हे पाहिलं आहे.
मया द्वारवती दृष्टा सुरासुर निषेविता । गोमती यत्र वहति साक्षाद्ब्रह्मजला शुभा
मी द्वारावती पाहिली आहे, जिथे देव-दानवही येतात, जिथे शुभ गोमती नदी वाहते, जी खरंतर ब्रह्मस्वरूप पाणी आहे.
यत्र स्वापो लयः प्रोक्तो मृतिर्मोक्ष इति श्रुतिः । यस्यां संवसतां नॄणां न कलि प्रभवेत्क्वचित्
जिथे झोप, विलय आणि मृत्यू यांनाच मुक्ती म्हणतात, असं शास्त्र सांगतं; आणि जिथे कलियुग तिथे वास करणाऱ्यांवर कधीच प्रभाव टाकू शकत नाही.
चक्रांका यत्र पाषाणा मानवा अपि चक्रिणः । पशवः कीटपक्ष्याद्याः सर्वे चक्रशरीरिणः
जिथे दगडांवर चक्राचं चिन्ह असतं, माणसांवरही चक्र असतं; आणि सर्व प्राणी — जनावरे, कीटक, पक्षी — यांच्या शरीरावरही चक्राचं चिन्ह असतं.
त्रिविक्रमो वसेद्यस्यां सर्वलोकैकपालकः । सा पुरी तु महापुण्यैर्मया दृग्गोचरीकृता
जिथे त्रिविक्रम राहतो, जो सर्व लोकांचा एकमेव रक्षक आहे; ती नगरी, मोठ्या पुण्याची, मला प्रत्यक्ष पाहायला मिळाली.
कुरुक्षेत्रं मया दृष्टं सर्वहत्यापनोदनम् । स्यमंतपंचकं यत्र महापातकनाशनम्
मी कुरुक्षेत्र पाहिलं, जे सर्व हत्या दूर करतं; तिथेच स्यमंतपंचक आहे, जे मोठ्या पापांचा नाश करतं.
वाराणसी मया दृष्टा विश्वनाथकृतालया । यत्रोपदिशते मंत्रं तारकं ब्रह्मसंज्ञितम्
मी वाराणसी पाहिली, जी विश्वनाथांनी वसवली आहे; जिथे तारक मंत्र, जो ब्रह्म तत्त्व दर्शवतो, उपदेश केला जातो.
यस्यां मृताः कीटपतंगभृंगाः पश्वादयो वा सुरयोनयो वा । स्वकर्मसंभोगसुखं विहाय गच्छंति कैलासमतीतदुःखाः
जिथे मरताना — कीटक, पतंग, भुंगे, जनावरे किंवा देवसुद्धा — आपल्या कर्मफळाचा सुख सोडून, सर्व दुःखातून मुक्त होऊन कैलासाला जातात.
मणिकर्णिर्यत्र तीर्थं यस्यामुत्तरवाहिनी । करोति संसृतेर्बंधच्छेदं पापकृतामपि
जिथे मणिकर्णिका हे तीर्थ आहे, जिथे नदी उत्तरवाहिनी आहे; ती पाप करणाऱ्यांच्याही जन्ममरणाच्या बंधनांना तोडते.
कपर्दिनः कुंडलिनः सर्पभूषाधरावराः । गजचर्मपरीधाना वसंति गतदुःखकाः
जिथे कपर्दींचे अनुयायी, नागमाळा घालणारे, हत्तीच्या कातड्याचे वस्त्र परिधान करणारे, दुःखमुक्त होऊन राहतात.
कालभैरवनामात्र करोति यमशासनम् । न करोति नृणां वार्तां यमो दंडधरः प्रभुः
कालभैरव एकटाच यमाच्या आज्ञा पाळतो; दंडधारी यम पुरुषांच्या व्यवहारात लक्ष घालत नाही.
एतादृशी मया दृष्टा काशी विश्वेश्वरांकिता । अनेकान्यपि तीर्थानि मया दृष्टानि भूमिप
अशी ही मी पाहिलेली काशी, ज्यावर विश्वेश्वराची छाप आहे; राजन, मी आणखीही अनेक तीर्थस्थळे पाहिली आहेत.
परमेकं महच्चित्रं यद्दृष्टं नीलपर्वते । पुरुषोत्तमसान्निध्ये तन्न क्वाप्यक्षिगोचरम्
पण नील पर्वतावर मी जे एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ दृश्य पाहिले, ते परमेश्वराच्या सान्निध्यात होते—ते डोळ्यांनी कुठेच पाहता येणार नाही.
ब्राह्मण उवाच। राजंस्त्वं शृणु यद्वृत्तं नीले पर्वतसत्तमे । यच्छ्रद्दधानाः पुरुषा यांति ब्रह्म सनातनम्
ब्राह्मण म्हणाला: राजन, तू ऐक, नील या उत्तम पर्वतावर काय घडले, जिथे श्रद्धावान लोक सनातन ब्रह्माला पोहोचतात.
मया पर्यटता तत्र गतं नीलाभिधे गिरौ । गंगासागरतोयेन क्षालितप्रांगणे मुहुः
मी तिथे फिरत असताना, नील नावाच्या पर्वतावर गेलो, ज्याचे अंगण गंगा आणि समुद्राच्या पाण्याने वारंवार धुतलेले होते.
तत्र भिल्ला मया दृष्टाः पर्वताग्रे धनुर्भृतः । चतुर्भुजा मूलफलैर्भक्ष्यैर्निर्वाहितक्लमाः
त्या पर्वताच्या टोकावर मी भिल्लांना पाहिले, ते धनुष्य घेऊन उभे होते, चार हात असलेले, मुळे, फळे आणि खाण्याच्या वस्तूंनी त्यांचा थकवा दूर झाला होता.
तदा मे मनसि क्षिप्रं संशयः सुमहानभूत् । चतुर्भुजाः किमेते वै धनुर्बाणधरा नराः
तेव्हा माझ्या मनात मोठा संदेह आला: हे चार हात असलेले, धनुष्यबाण घेणारे खरोखरच माणसे आहेत का?
वैकुंठवासिनां रूपं दृश्यते विजितात्मनाम् । कथमेतैरुपालब्धं ब्रह्माद्यैरपि दुर्ल्लभम्
वैकुंठात राहणाऱ्यांचे रूप ज्या लोकांनी स्वतःवर विजय मिळवला आहे त्यांच्यात दिसते; हे रूप ब्रह्मादिकांनाही मिळणे कठीण, मग या लोकांना ते कसे मिळाले?
शंखचक्रगदाशार्ङ्गपद्मोल्लसितपाणयः । वनमालापरीतांगा विष्णुभक्ता इवांतिके
शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि कमळ यांनी त्यांचे हात उजळलेले, अंगावर वनमाळा घातलेली, ते जवळच असलेल्या विष्णूभक्तांसारखे वाटत होते.
संशयाविष्टचित्तेन मया पृष्टं तदा नृप । यूयं के बत युष्माभिर्लब्धं चातुर्भुजं कथम्
माझ्या मनात संदेह भरून मी त्यांना विचारले: तुम्ही कोण? तुम्हा सर्वांना हे चार हातांचे रूप कसे मिळाले?
तदा तैर्बहु हास्यं तु कृत्वा मां प्रतिभाषितम् । ब्राह्मणोऽयं न जानाति पिंडमाहात्म्यमद्भुतम्
तेव्हा त्यांनी खूप हसून मला उत्तर दिले: 'हा ब्राह्मण पिंडदानाचे अद्भुत महत्त्व ओळखत नाही.'
इति श्रुत्वाऽवदं चाहं कः पिंडः कस्य दीयते । तन्मम ब्रूत धर्मिष्ठाश्चतुर्भुजशरीरिणः
हे ऐकून मी विचारले: 'पिंड म्हणजे काय? तो कोणाला दिला जातो? हे धर्मनिष्ठ चार हात असलेल्या लोकांनो, मला सांगा.'
तदा मद्वाक्यमाकर्ण्य कथितं तैर्महात्मभिः । सर्वं तत्र तु यद्वृत्तं चतुर्भुजभवादिकम्
माझे शब्द ऐकून त्या महात्म्यांनी मला तिथे जे काही घडले, आणि त्यांना चार हातांचे रूप कसे मिळाले, ते सर्व सांगितले.
किराता ऊचुः। शृणु ब्राह्मण वृत्तांतमस्माकं पृथुकः शिशुः । नित्यं जंबूफलादीनि भक्षयन्क्रीडया चरन्
किरात म्हणाले: 'ब्राह्मण, आमची गोष्ट ऐक. आमच्यातील पृथुक नावाचा एक मुलगा नेहमी जांभूळ फळे खात खेळत फिरायचा.'
एकदा रममाणस्तु गिरिशृंगं मनोरमम् । समारुरोह शिशुभिः समंतात्परिवारितः
एकदा खेळता खेळता तो सुंदर अशा पर्वतशिखरावर इतर मुलांच्या गराड्यात चढला.
तदा तत्र ददर्शाहं देवायतनमद्भुतम् । गारुत्मतादिमणिभिः खचितं स्वर्णभित्तिकम्
तेव्हा तिथे मी एक अद्भुत देवालय पाहिले, गरुडाच्या पर्वतावरचे रत्न आणि सोन्याच्या भिंतींनी सजलेले.