सकुटुंबः सुते न्यस्य धुरं राज्यस्य निर्भृताम् । इति व्यवस्य संध्यायां हरिं ध्यायन्निशांतरे
संपूर्ण राज्याची जबाबदारी मुलाकडे सोपवून, कुटुंबासह, असा निश्चय करून, संध्याकाळी हरिचे ध्यान करत रात्रभर जागा राहिलो—
अद्राक्षीत्स्वप्नमप्येकं ब्राह्मणं तापसं वरम् । प्रातरुत्थाय राजासौ कृत्वा संध्यादिकाः क्रियाः
त्याने स्वप्नात एक ब्राह्मण तपस्वी पाहिला; पहाटे उठून, राजाने संध्यादी कृत्ये केली.
सभां मंत्रिजनैः सार्द्धं सुखमासेदिवान्महान् । तावद्विप्रं ददर्शाथ तापसं कृशदेहिनम्
मंत्र्यांसह सभेत बसून, तो आनंदाने गप्पा मारत होता; तेवढ्यात त्याने त्या कृश शरीराच्या तपस्वी ब्राह्मणाला पाहिले.
जटावल्कलकौपीनधारिणं दंडपाणिनम् । अनेकतीर्थसेवाभिः कृतपुण्यकलेवरम्
त्याच्या डोक्यावर जटा, अंगावर वल्कल आणि कमरेला कौपीन, हातात दंड, अनेक तीर्थसेवेमुळे त्याचे शरीर पुण्यवान झाले होते.
राजा तं वीक्ष्य शिरसा प्रणनाम महाभुजः । अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे प्रहृष्टात्मा महीपतिः
राजाने त्याला पाहताच डोकं झुकवून नमस्कार केला; मग आनंदित मनाने पाय धुण्यासाठी पाणी व इतर आदरपूर्वक सेवा केली.
सुखोपविष्टं विश्रांतं पप्रच्छ विदितं द्विजम् । स्वामिंस्त्वद्दर्शनान्मेऽद्य गतं देहस्य पातकम्
ब्राह्मण आरामात बसला, विश्रांती घेतली, तेव्हा राजाने त्याला विचारले: 'स्वामी, आज तुमचे दर्शन झाल्याने माझ्या शरीराचे पाप नाहीसे झाले.'
महांतः कृपणान्पातुं यांति तद्गेहमादरात् । तस्मात्कथय भो विप्र वृद्धस्य मम संप्रति
महात्मे लोक दीन लोकांचं रक्षण करायला त्यांच्या घरी आदरानं जातात. म्हणून, ब्राह्मण, आता माझ्या वयोवृद्ध वडिलांबद्दल मला सांग.
को देवो गर्भनाशाय किं तीर्थं च क्षमं भवेत् । यूयं सर्वगताः श्रेष्ठाः समाधिध्यानतत्पराः
गर्भपात टाळण्यासाठी कोणत्या देवाची पूजा करावी आणि कोणतं तीर्थ योग्य आहे? तुम्ही सर्वजण श्रेष्ठ आहात, नेहमी ध्यानात मग्न असता.
सर्वतीर्थावगाहेन कृतपुण्यात्मनोऽमलाः । यथावच्छृण्वते मह्यं श्रद्दधानाय विस्तरात्
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करून पुण्यवान आणि निर्मळ झालेल्या तुम्ही माझं श्रद्धेनं आणि नीट ऐका.
कथयस्व प्रसादेन सर्वतीर्थविचक्षण । ब्राह्मण उवाच। शृणु राजेंद्र वक्ष्यामि यत्पृष्टं तीर्थसेवनम्
सर्व तीर्थांचं ज्ञान असलेल्या तुझ्या कृपेने मला सांग. ब्राह्मण म्हणाला: ऐक राजेंद्र, तू विचारलेलं तीर्थसेवन मी तुला सांगतो.
कस्य देवस्य कृपया गर्भनिर्वारणं भवेत् । सेव्यः श्रीरामचंद्रोऽसौ संसारज्वरनाशकः
कुठल्या देवाच्या कृपेने गर्भपात थांबतो? तो म्हणजे श्रीराम, जो संसाराच्या तापाचा नाश करणारा आहे, त्याची सेवा करावी.
पूज्यः स एव भगवान्पुरुषोत्तमसंज्ञकः । नाना पुर्यो मया दृष्टाः सर्वपापक्षयंकराः
तोच भगवंत, पुरुषोत्तम नावानं ओळखला जाणारा, पूजा करण्यास योग्य आहे. मी अनेक पवित्र नगरी पाहिल्या आहेत, ज्या सर्व पापांचा नाश करतात.
अयोध्या सरयूस्तापी तथा द्वारं हरेः परम् । अवंती विमला कांची रेवा सागरगामिनी
अयोध्या, सरयू, तापी आणि हरिचं परमद्वार; अवंती, निर्मळ कांची आणि समुद्राकडे वाहणारी रेवा.
गोकर्णं हाटकाख्यं च हत्याकोटिविनाशनम् । मल्लिकाख्यो महाशैलो मोक्षदः पश्यतां नृणाम्
गोकर्ण, हाटक नावाचं स्थान, जे कोट्यवधी हत्या नष्ट करतं; मल्लिका नावाचा मोठा डोंगर, जो पाहणाऱ्यांना मुक्ती देतो.
यत्रांगेषु नृणां तोयं श्यामं वा निर्मलं भवेत् । पातकस्यापहारीदं मया दृष्टं तु तीर्थकम्
जिथे पुरुषांच्या अंगाला काळं किंवा स्वच्छ पाणी लागलं, तिथे ते तीर्थ पाप दूर करतं — मी हे पाहिलं आहे.
मया द्वारवती दृष्टा सुरासुर निषेविता । गोमती यत्र वहति साक्षाद्ब्रह्मजला शुभा
मी द्वारावती पाहिली आहे, जिथे देव-दानवही येतात, जिथे शुभ गोमती नदी वाहते, जी खरंतर ब्रह्मस्वरूप पाणी आहे.
यत्र स्वापो लयः प्रोक्तो मृतिर्मोक्ष इति श्रुतिः । यस्यां संवसतां नॄणां न कलि प्रभवेत्क्वचित्
जिथे झोप, विलय आणि मृत्यू यांनाच मुक्ती म्हणतात, असं शास्त्र सांगतं; आणि जिथे कलियुग तिथे वास करणाऱ्यांवर कधीच प्रभाव टाकू शकत नाही.
चक्रांका यत्र पाषाणा मानवा अपि चक्रिणः । पशवः कीटपक्ष्याद्याः सर्वे चक्रशरीरिणः
जिथे दगडांवर चक्राचं चिन्ह असतं, माणसांवरही चक्र असतं; आणि सर्व प्राणी — जनावरे, कीटक, पक्षी — यांच्या शरीरावरही चक्राचं चिन्ह असतं.
त्रिविक्रमो वसेद्यस्यां सर्वलोकैकपालकः । सा पुरी तु महापुण्यैर्मया दृग्गोचरीकृता
जिथे त्रिविक्रम राहतो, जो सर्व लोकांचा एकमेव रक्षक आहे; ती नगरी, मोठ्या पुण्याची, मला प्रत्यक्ष पाहायला मिळाली.
कुरुक्षेत्रं मया दृष्टं सर्वहत्यापनोदनम् । स्यमंतपंचकं यत्र महापातकनाशनम्
मी कुरुक्षेत्र पाहिलं, जे सर्व हत्या दूर करतं; तिथेच स्यमंतपंचक आहे, जे मोठ्या पापांचा नाश करतं.
वाराणसी मया दृष्टा विश्वनाथकृतालया । यत्रोपदिशते मंत्रं तारकं ब्रह्मसंज्ञितम्
मी वाराणसी पाहिली, जी विश्वनाथांनी वसवली आहे; जिथे तारक मंत्र, जो ब्रह्म तत्त्व दर्शवतो, उपदेश केला जातो.
यस्यां मृताः कीटपतंगभृंगाः पश्वादयो वा सुरयोनयो वा । स्वकर्मसंभोगसुखं विहाय गच्छंति कैलासमतीतदुःखाः
जिथे मरताना — कीटक, पतंग, भुंगे, जनावरे किंवा देवसुद्धा — आपल्या कर्मफळाचा सुख सोडून, सर्व दुःखातून मुक्त होऊन कैलासाला जातात.
मणिकर्णिर्यत्र तीर्थं यस्यामुत्तरवाहिनी । करोति संसृतेर्बंधच्छेदं पापकृतामपि
जिथे मणिकर्णिका हे तीर्थ आहे, जिथे नदी उत्तरवाहिनी आहे; ती पाप करणाऱ्यांच्याही जन्ममरणाच्या बंधनांना तोडते.
कपर्दिनः कुंडलिनः सर्पभूषाधरावराः । गजचर्मपरीधाना वसंति गतदुःखकाः
जिथे कपर्दींचे अनुयायी, नागमाळा घालणारे, हत्तीच्या कातड्याचे वस्त्र परिधान करणारे, दुःखमुक्त होऊन राहतात.
कालभैरवनामात्र करोति यमशासनम् । न करोति नृणां वार्तां यमो दंडधरः प्रभुः
कालभैरव एकटाच यमाच्या आज्ञा पाळतो; दंडधारी यम पुरुषांच्या व्यवहारात लक्ष घालत नाही.
एतादृशी मया दृष्टा काशी विश्वेश्वरांकिता । अनेकान्यपि तीर्थानि मया दृष्टानि भूमिप
अशी ही मी पाहिलेली काशी, ज्यावर विश्वेश्वराची छाप आहे; राजन, मी आणखीही अनेक तीर्थस्थळे पाहिली आहेत.
परमेकं महच्चित्रं यद्दृष्टं नीलपर्वते । पुरुषोत्तमसान्निध्ये तन्न क्वाप्यक्षिगोचरम्
पण नील पर्वतावर मी जे एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ दृश्य पाहिले, ते परमेश्वराच्या सान्निध्यात होते—ते डोळ्यांनी कुठेच पाहता येणार नाही.
ब्राह्मण उवाच। राजंस्त्वं शृणु यद्वृत्तं नीले पर्वतसत्तमे । यच्छ्रद्दधानाः पुरुषा यांति ब्रह्म सनातनम्
ब्राह्मण म्हणाला: राजन, तू ऐक, नील या उत्तम पर्वतावर काय घडले, जिथे श्रद्धावान लोक सनातन ब्रह्माला पोहोचतात.
मया पर्यटता तत्र गतं नीलाभिधे गिरौ । गंगासागरतोयेन क्षालितप्रांगणे मुहुः
मी तिथे फिरत असताना, नील नावाच्या पर्वतावर गेलो, ज्याचे अंगण गंगा आणि समुद्राच्या पाण्याने वारंवार धुतलेले होते.
तत्र भिल्ला मया दृष्टाः पर्वताग्रे धनुर्भृतः । चतुर्भुजा मूलफलैर्भक्ष्यैर्निर्वाहितक्लमाः
त्या पर्वताच्या टोकावर मी भिल्लांना पाहिले, ते धनुष्य घेऊन उभे होते, चार हात असलेले, मुळे, फळे आणि खाण्याच्या वस्तूंनी त्यांचा थकवा दूर झाला होता.