अहमेवेश्वरो लोके त्रैलोक्याधिपतिर्यतः । मामेवार्च्चय गोविंदं त्यज शत्रुं दुरासदम्
मीच या जगाचा स्वामी आहे, तिन्ही लोकांचा अधिपती आहे. गोविंद, माझीच पूजा कर; त्या कठीण शत्रूला सोडून दे.
अथवा शंकरं देवं रुद्रं लोकगुरुं प्रभुम् । अर्च्चयस्वासुराध्यक्षं सर्वैश्वर्य्यप्रदं शिवम्
किंवा शंकर, रुद्र, जगाचा गुरु, प्रभू, असुरांचा प्रमुख आणि सर्व ऐश्वर्य देणारा शिव यांची पूजा कर.
त्रिपुंड्रधारणं कृत्वा भस्मना दैत्यपूजितम् । पूजयित्वा महादेवं पाशुपत्योक्तमार्गतः
त्रिपुंड लावून, भस्माने दैत्यांनी जशी पूजा केली, तशी पाशुपत मार्गाने महादेवाची पूजा कर.
रुद्र उवाच- इति दैत्यपतेर्वाक्यं श्रुत्वा दैत्यपुरोहिताः
रुद्र म्हणाले: दैत्यराजाचे हे शब्द ऐकून, दैत्यांचे पुरोहित—
पुरोहिता ऊचुः- एवमेव महाभाग कुरुष्व वचनं पितुः । त्यज शत्रुं कैटभारिं पूजयस्व त्रिलोचनम्
पुरोहित म्हणाले: "होय, भाग्यवान, वडिलांचे शब्द पाळा. कैटभाचा शत्रू सोडून त्रिनेत्रधारीची पूजा कर."
रुद्रात्परतरो देवो नास्ति सर्वप्रदो नॄणाम् । पिता तवापि तस्यैव प्रसादादीश्वरोऽभवत्
रुद्राहून श्रेष्ठ असा देव नाही; तो सर्वांना सर्व काही देतो. तुझ्या वडिलांनाही त्याच्या कृपेनेच सामर्थ्य मिळाले.
रुद्र उवाच- इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रह्लादो जन्मवैष्णवं
रुद्र म्हणाले: त्यांचे शब्द ऐकून, वैष्णव वंशात जन्मलेला प्रह्लाद—
प्रह्लाद उवाच- अहो भगवतः श्रेष्ठा यन्माया मोहितं जगत् । अहो वेदांतविदुषः सर्वलोकेषु पूजिताः
प्रह्लाद म्हणाला: "वा! भगवंतांची माया किती अद्भुत आहे, ज्यामुळे सगळं जग मोहात पडलं आहे! वेदांत जाणणारे सर्वत्र सन्मानित होतात."
ब्राह्मणा अपि चापल्याद्वदंत्येवं मदान्विताः । नारायणः परं ब्रह्म तत्वं नारायणः परम्
ब्राह्मणही कधी कधी अहंकाराने आणि चंचलतेने असंच बोलतात. नारायण हेच परमब्रह्म आहे; सत्य हेच—नारायणच श्रेष्ठ आहे.
नारायणः परो ध्याता ध्यानं नारयणः परम् । गतिर्विश्वस्य जगतः शाश्वतं शिवमच्युतः
नारायण हेच ध्यान करण्यास योग्य आहेत; ध्यानही नारायणच आहे. तोच या विश्वाचा, जगाचा शाश्वत, मंगल आणि अचल आधार आहे.
धाता विधाता जगतो वासुदेवः सनातनः । विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति
वसुदेव, सनातन, हा जगाचा निर्माता आणि नियंता आहे. हे विश्व म्हणजे तोच पुरुष आहे; सगळं जग त्याच्यावर अवलंबून आहे.
हिरण्मयवपुर्नित्यःपुंडरीकनिभेक्षणः । श्रीभूलीलापतिः सौम्योनिर्म्मलः शुभविग्रहः
तो सनातन आहे, त्याचं रूप सुवर्णासारखं आहे, त्याचे डोळे कमळासारखे आहेत, श्री आणि भू देवींचा स्वामी, सौम्य, निर्मळ आणि शुभ शरीराचा आहे.
तेनैव सृष्टौ ब्रह्मेशौ सर्गे देवोत्तमौ विभू । तस्यैवाज्ञां पुरस्कृत्य वर्त्तेते ब्रह्मशंकरौ
सृष्टीच्या वेळी ब्रह्मा आणि शंकर हे दोघेही त्याच्या आज्ञेप्रमाणे वागत असतात. ब्रह्मा आणि शंकर त्याच्या इच्छेनुसारच सर्व काही करतात.
भीषास्माद्वाति पवनो भीषोदेति दिवाकरः । भीषास्मादग्निश्चंद्रोऽथ मृत्युर्धावति पंचमः
त्याच्या भीतीमुळे वारा वाहतो, त्याच्या भीतीमुळे सूर्य उगवतो. त्याच्याच भीतीने अग्नी, चंद्र आणि मृत्यू हे देखील आपापली कामे करतात.
आसीदेको हरिर्दिव्यो देवो नारायणः परः । ब्रह्मा नेंद्रो न चेशानो न च चंद्र दिवाकरौ
तेव्हा एकटाच दिव्य हरि, परम नारायण होता. तेव्हा ब्रह्मा, इंद्र, ईशान, चंद्र किंवा सूर्य कोणीच नव्हते.
न वा द्यावापृथिव्यौ च नक्षत्राणि दिवौकसः । तस्य विष्णोः परं धाम सदा पश्यंति सूरयः
तेव्हा आकाश, पृथ्वी, तारे किंवा देवतासुद्धा नव्हत्या. त्या विष्णूचं परम धाम ऋषी नेहमी पाहतात.
एवं सर्वोपनिषदामर्थं हित्वा द्विजोत्तमाः । रागाल्लोभाद्भयाद्वापि किं ब्रवीथ ममाग्रतः
म्हणून, द्विजश्रेष्ठांनो, जर तुम्ही सर्व उपनिषदांचा अर्थ राग, लोभ किंवा भीतीपोटी सोडला असेल, तर माझ्यासमोर काय सांगता?
तं सर्वरक्षकं देवं त्यक्त्वा सर्वेश्वरं हरिम् । कथं पाषंडमाश्रित्य पूजयामि च शंकरम्
सर्वांचा रक्षण करणारा, सर्वांचा स्वामी असलेल्या त्या हरिला सोडून मी कसा पाषंडाचा आधार घेऊन शंकराची पूजा करू?
लक्ष्मीपतिं देवदेवमनंतं पुरुषोत्तमम् । इंदीवरदलश्यामं पद्मपत्रायतेक्षणम्
लक्ष्मीचा पती, देवांचा देव, अनंत, श्रेष्ठ पुरुष, निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे काळा, कमळाच्या पानासारखी मोठी डोळे असलेला—
श्रीवत्सलक्षितोरस्कं सर्व्वाभरणभूषितम् । सदा कुमारं सर्व्वेशं नित्यानन्दसुखप्रदम्
श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, सर्व अलंकारांनी सजलेला, नेहमी तरुण, सर्वांचा स्वामी, नित्य आनंद देणारा—
कृष्णं दध्युर्महात्मानो योगिनः सनकादयः । यमर्चयंति ब्रह्मेश शक्राद्या देवतागणाः
सनकादी महान योगी ज्या कृष्णाचे ध्यान करतात, त्यालाच ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतर देवतागण पूजतात.
यस्य पत्न्याः कटाक्षार्द्धदृष्ट्या दृष्टा दिवौकसः । ब्रह्मेंद्र रुद्र वरुण यम सोम धनाधिपाः
त्याच्या पत्नीच्या केवळ कटाक्षानेच ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, वरुण, यम, सोम आणि कुबेर हे स्वर्गातील सर्वजण दिसतात.
यन्नामस्मरणादेव पापिनामपि सत्वरम् । मुक्तिर्भवति जंतूनां ब्रह्मादीनां सुदुर्लभा
त्याचं नाव फक्त आठवलं तरी, पापी लोकांनाही लवकरच मुक्ती मिळते—ती मुक्ती ब्रह्मादिकांनाही सहज मिळत नाही.
स एवं रक्षकः श्रीशो देवानामपि सर्वदा । तमेव पूजयिष्यामि लक्ष्म्या संयुतमच्युतम्
तोच श्रीचा स्वामी, देवांचा कायमचा रक्षण करणारा आहे. मी केवळ त्याच अच्युताची, लक्ष्मीसमवेत असलेल्या परमेश्वराची पूजा करीन.
प्राप्स्यामि सुसुखेनैव तद्विष्णोः परमं पदम् । रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुस्ततः
मी सहजपणे त्या विष्णूच्या परम पदाला पोहोचेन. रुद्र म्हणतो—त्याची ही वचने ऐकून, मग हिरण्यकशिपू—
क्रोधेन महताविष्टो जज्वालाग्निरिवापरः । परितो वीक्ष्य दैतेयानित्याह क्रोधमूर्छितः
मोठ्या रागाने पेटून, जणू दुसरा अग्नीच झाला. तो सर्व दैत्यांकडे पाहून, संतापाने भरून बोलू लागला.
हिरण्यकशिपुरुवाच - भीषणैः शस्त्रसंघातैः प्रह्लादं पापकारिणम् । ममाज्ञया घातयध्वं शत्रुपूजनतत्परम्
हिरण्यकशिपू म्हणाला—भयंकर शस्त्रांनी प्रह्लाद या पाप करणाऱ्याला, माझ्या आज्ञेने, जो शत्रूची पूजा करतो, त्याला ठार मारा.
रक्षिता हरिरेवेति रक्षते तेन वात्सलात् । अद्यैव सफलं तस्य पश्येयं हरिरक्षणम्
जर हरि एकटाच रक्षण करणारा असेल आणि तोच त्याच्या मायेने प्रह्लादाचे रक्षण करत असेल, तर आज मी त्या रक्षणाचा प्रत्यक्ष परिणाम पाहीन.
रुद्र उवाच- तदोद्यतास्त्रा दैतेया हंतुं दैत्येश्वरात्मजम् । परिवार्य महात्मानं तस्थुर्दैत्येश्वराज्ञया
रुद्र म्हणतो—मग दैत्यांनी शस्त्र उचलून, दैत्यराजाच्या पुत्राभोवती गराडा घातला आणि राजाच्या आज्ञेने तिथे उभे राहिले.
प्रह्लादोऽपि तथा विष्णुं ध्यात्वा हृदयपंकजे । जपन्नष्टाक्षरं मंत्रं तस्थौ गिरिरिवापरः
प्रह्लादाने देखील आपल्या हृदयाच्या कमळात विष्णूचे ध्यान करत, आठ अक्षरांचा मंत्र जपत, तो दुसऱ्या पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.