कथं मतिस्तेऽवगतान्यथासतां कुलप्रसूतेः कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपाकुलं पितुः स्वभर्तुश्च नयस्यधस्तमाम्
तू अशा चांगल्या घरात जन्म घेऊनही, मनाने असा कलंक कसा स्वीकारलास? लाज न बाळगता, परपुरुषाशी संबंध ठेवून, तू आपल्या वडिलांना आणि पतीला अपमानित केलेस.
एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनंदनः
वडिलांनी असे बोलल्यावर, ती शुद्ध हास्य करत म्हणाली, 'बाबा, हा भृगुकुळातील पुत्रच तुमचा जावई आहे.'
शशंस पित्रे तत्सर्वं वयोरूपाभिलंभनम् । विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे
तिने आपल्या वडिलांना वय आणि रूप बदलल्याची सगळी गोष्ट सांगितली. वडील आश्चर्यचकित आणि अत्यंत आनंदी झाले आणि त्यांनी तिला मिठी मारली.
सोमेनायाजयद्वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा
सोमाच्या आज्ञेने त्या वीराने यज्ञ केला आणि सोमरस मिळवला; पण च्यवन ऋषींनी आपल्या तेजाने अश्विनी कुमारांचा भाग स्वतः घेतला.
ग्रहं तु ग्राहयामास तपोबलसमन्वितः । वज्रं गृहीत्वा शक्रस्तु हंतुं ब्राह्मणसत्तमम्
तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने, त्याने अश्विनी कुमारांना त्यांचा भाग मिळवून दिला. मग इंद्राने वज्र उचलून, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला मारायला सज्ज झाला.
अपंक्तिपावनौ देवौ कुर्वाणं पंक्तिगोचरौ । शक्रं वज्रधरं दृष्ट्वा मुनिः स्वहननोद्यतम्
ते दोघे देव, जे अपात्रांनाही शुद्ध करतात, यज्ञाच्या ओळीत आले. वज्रधारी इंद्र ऋषीवर हात उचलताना पाहून—
हुंकारमकरोद्धीमान्स्तंभयामास तद्भुजम् । इंद्रः स्तब्धभुजस्तत्र दृष्टः सर्वैश्च मानवैः
त्या बुद्धिमान ऋषीने 'हुं' असा शब्द उच्चारला आणि इंद्राचा हात तिथेच थांबवला. सर्व लोकांनी इंद्राला तिथे स्थिर हाताने उभा पाहिले.
कोपेन श्वसमानोऽहिर्यथा मंत्रनियंत्रितः । तुष्टाव स मुनिं शक्रः स्तब्धबाहुस्तपोनिधिम्
मंत्रांनी बांधलेल्या सर्पासारखा, रागाने श्वास घेत इंद्र, हात स्थिर असतानाही, त्या तपस्वी ऋषीचे स्तुती करू लागला.
अश्विभ्यां भागदानं च कुर्वंतं निर्भयांतरम् । कथयामास भोः स्वामिन्दीयतामश्विनोर्बलि
अश्विनी कुमार आपला भाग निर्भयपणे घेत आहेत हे पाहून, तो म्हणाला, 'स्वामी, अश्विनी कुमारांना हा भाग द्या.'
मया न वार्यते तात क्षमस्वाघं महत्कृतम् । इत्युक्तः स मुनिः कोपं जहौ तूर्णं कृपानिधिः
'मी यास विरोध करत नाही, बाबा; आम्ही केलेल्या मोठ्या चुकीसाठी क्षमा करा.' असे म्हटल्यावर, त्या दयाळू ऋषीने लगेच आपला राग सोडला.
इंद्रो मुक्तभुजोऽप्यासीत्तदानीं पुरुषर्षभ । एतद्वीक्ष्य जनाः सर्वे कौतुकाविष्टमानसाः
मग इंद्राचा हात मोकळा झाला, हे श्रेष्ठ पुरुषा. हे पाहून सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले.
शशंसुर्ब्राह्मणबलं ते तु देवादिदुर्ल्लभम् । ततो राजा बहुधनं ब्राह्मणेभ्योऽददन्महान्
त्यांनी ब्राह्मणाच्या त्या शक्तीचे वर्णन केले, जी देवांनाही दुर्मिळ आहे. मग त्या महान राजाने ब्राह्मणांना भरपूर धन दिले.
चक्रे चावभृथस्नानं यागांते शत्रुतापनः । त्वया पृष्टं यदाचक्ष्व च्यवनस्य महोदयम्
यज्ञाच्या शेवटी, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजाने अवभृथस्नान केले. आता, तू जे विचारलेस, त्या च्यवन ऋषीच्या महान कीर्तीची गोष्ट सांग.
स मया कथितः सर्वस्तपोयोगसमन्वितः । नमस्कृत्वा तपोमूर्तिमिमं प्राप्य जयाशिषः
हे सर्व, तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने युक्त, मी तुला सांगितले. या तपस्वीला वंदन कर आणि विजयाचे आशीर्वाद मिळव.
प्रेषय त्वं सपत्नीकं रामयज्ञे मनोरमे । शेष उवाच। एवं तु कुर्वतोर्वार्तां हयः प्रापाश्रमं प्रति
रमणीय रामयज्ञासाठी, आपल्या पत्नींसह घोडा पाठव. शेष म्हणतो: असे बोलत असताना, घोडा आश्रमाजवळ पोहोचला.
विदधद्वायुवेगेन पृथ्वीं खुरविलक्षिताम् । दूर्वांकुरान्मुखाग्रेण चरंस्तत्र महाश्रमे
वाऱ्याच्या वेगाने धावत, त्या घोड्याने आपल्या खुरांनी पृथ्वीवर खूण उमटवली आणि त्या महान आश्रमात तोंडाने दुर्वा अंकुर खाऊ लागला.
मुनयो यावदादाय दर्भान्स्नातुं गता नदीम् । शत्रुघ्नः शत्रुसेनायास्तापनः शूरसंमतः
मुनींनी कुश घेऊन नदीवर स्नानासाठी जात असताना, शत्रूघ्न — जो शत्रूंच्या सैन्यांचा नाश करणारा आणि वीरांचा मान्य असलेला आहे — तिथेच थांबला.
तावत्प्राप मुनेर्वासं च्यवनस्यातिशोभितम् । गत्वा तदाश्रमे वीरो ददर्श च्यवनं मुनिम्
तेव्हाच तो च्यवन ऋषींच्या सुंदर आश्रमात पोहोचला; त्या आश्रमात जाऊन त्या वीराने च्यवन ऋषींना पाहिले.
सुकन्यायाः समीपस्थं तपोमूर्तिमिवस्थितम् । ववंदे चरणौ तस्य स्वाभिधां समुदाहरन्
त्याने सुकन्येजवळ बसलेल्या, तपस्वी स्वरूपात असलेल्या त्या ऋषीला पाहिले; मग त्याने त्यांच्या पायांना वंदन केले आणि आपले नाव सांगितले.
शत्रुघ्नोहं रघुपतेर्भ्राता वाहस्य पालकः
मी शत्रुघ्न आहे, रघुपतीचा भाऊ आणि यज्ञाच्या घोड्याचा रक्षक.
नमस्करोमि युष्मभ्यं महापापोपशांतये । इति वाक्यं समाकर्ण्य जगाद मुनिसत्तमः
मी तुमच्यासमोर मोठ्या पापांच्या शांततेसाठी नमस्कार करतो; हे शब्द ऐकून श्रेष्ठ ऋषी बोलले.
शत्रुघ्न तव कल्याणं भूयान्नरवरर्षभ । यज्ञं पालयमानस्य कीर्तिस्ते विपुला भवेत्
शत्रुघ्ना, तुझ्या कल्याणासाठी सदैव शुभ होवो, हे नरश्रेष्ठा; यज्ञाचे रक्षण करत असताना तुझी कीर्ती फार मोठी होवो.
चित्रं पश्यत भो विप्रा रामोऽपि मखकारकः । यन्नामस्मरणादीनि कुर्वंति पापनाशनम्
हे ब्राह्मणांनो, हे पाहा किती अद्भुत आहे! रामसुद्धा, जो यज्ञ करणारा आहे, त्याच्या नावाचा स्मरण केल्याने लोक पाप नष्ट करणारी कर्मे करतात.
महापातकसंयुक्ताः परदाररता नराः । यन्नामस्मरणोद्युक्ता मुक्ता यांति परां गतिम्
जे पुरुष मोठ्या पापांनी बांधलेले आहेत, जे परस्त्रीमध्ये आसक्त आहेत, ते जर त्याच्या नावाचे स्मरण करतात, तर ते मुक्त होतात आणि उच्च अवस्था प्राप्त करतात.
पादपद्मसमुत्थेन रेणुना ग्रावमूर्तिभृत् । तत्क्षणाद्गौतमार्धांगी जाता मोहनरूपधृक्
त्याच्या कमळासारख्या पायांमधून उठलेल्या धुळीमुळे, जी दगडाच्या रूपात होती, गौतम ऋषींच्या अर्ध्या देहाची पत्नी लगेचच मोहक रूप धारण करून सुंदर झाली.
मामकीयस्य रूपस्य ध्यानेन प्रेमनिर्भरा । सर्वपातकराशिं सा दग्ध्वा प्राप्ता सुरूपताम्
माझ्या रूपाचे प्रेमाने ध्यान केल्यामुळे, तिने सर्व पापांचा नाश केला आणि सुंदर रूप प्राप्त केले.
दैत्या यस्य मनोहारिरूपं प्रधनमण्डले । पश्यंतः प्रापुरेतस्य रूपं विकृतिवर्जितम्
दैत्यांनी, जेव्हा त्याच्या मनोहारी रूपाला मोठ्या सभेत पाहिले, तेव्हा त्यांनीही त्याचे विकाररहित रूप प्राप्त केले.
योगिनो ध्याननिष्ठा ये यं ध्यात्वा योगमास्थिताः । संसारभयनिर्मुक्ताः प्रयाताः परमं पदम्
जे योगी ध्यानात स्थिर आहेत, त्यांनी त्याचे ध्यान करून योग प्राप्त केला, ते संसाराच्या भीतीतून मुक्त होऊन परमपदाला पोहोचले.
धन्योऽहमद्य रामस्य मुखं द्रक्ष्यामि शोभनम् । पयोजदलनेत्रांतं सुनसं सुभ्रुसून्नतम्
आज मी धन्य आहे, कारण मी रामाचे सुंदर, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांचे, सुंदर नाकाचे आणि उंच भुवईचे मुख पाहणार आहे.
सा जिह्वा रघुनाथस्य नामकीर्तनमादरात् । करोति विपरीता या फणिनो रसना समा
ती जीभ खरी आहे जी रघुनाथाच्या नावाचे भक्तीने कीर्तन करते; जी फक्त सर्पाच्या जिभेसारखी उलटी वागते, ती नाही.