अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् । अथादर्शे स्वमात्मानं स्रग्विणं विरजोंबरम्
सर्व गुणांनी युक्त असा स्वादिष्ट अन्न आणि अमृतासारखे पेय मिळाले. मग आरशात तिने पाहिले, आपली अंगावर सुंदर हार घातलेली आहे, स्वच्छ वस्त्र परिधान केलेली आहे.
ताभिः कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम्
त्या कन्यांनी तिचे औक्षण करून तिला मोठ्या सन्मानाने वागवले. तिला अतिशय मौल्यवान हार आणि तेजस्वी दागिने घातले.
निष्कग्रीवं वलयिनं क्वणत्कांचननूपुरम् । श्रोण्योरध्यस्तया कांच्या कांचन्या बहुरत्नया
तिच्या गळ्यात सोन्याची माळ होती, हातात कडे होते, पायात सोन्याचे घुंगरू वाजत होते. तिच्या कंबरेला रत्नजडित सोन्याची कमरपट्टा होती.
सुभ्रुवा सुदता शुक्लस्निग्धापांगेन चक्षुषा । पद्मकोशस्पृधा नीलैरलकैश्च लसन्मुखम्
तिच्या भुवया सुंदर होत्या, दात देखणे होते, डोळे पांढऱ्या कमळासारखे ओलसर व तेजस्वी होते. तिचे मुख निळ्या कुरळ्या केसांनी वेढलेले होते, जणू कमळाच्या कळ्यांशी स्पर्धा करत होते.
यदा सस्मार दयितमृषीणां वल्लभं पतिम् । तत्र चास्ते सहस्त्रीभिर्यत्रास्ते स मुनीश्वरः
ती जेव्हा आपल्या प्रिय पतीला, ऋषींच्या स्वामीला आठवू लागली, तेव्हा तिने पाहिले की तो महान ऋषी ज्या ठिकाणी आहे, तिथे तो आपल्या स्त्रियांमध्ये वेढलेला आहे.
भर्तुः पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा । निशाम्य तद्योगगतिं संशयं प्रत्यपद्यत
तेव्हा तिने पाहिले की, आपल्या पतीसमोर ती हजारो स्त्रियांनी वेढलेली आहे. त्या योगमय अवस्थेचे दर्शन घडल्यावर तिच्या मनात शंका निर्माण झाली.
सतां कृत मलस्नानां विभ्राजंतीमपूर्ववत् । आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम्
स्वच्छता करून, जणू नुकतीच स्नान करून उजळलेली, तिने पाहिले की आपले रूप सुंदर वस्त्रांनी आणि तेजस्वी छातीने शोभून दिसत आहे.
विद्याधरी सहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् । जातभावो विमानं तदारोहयदमित्रहन्
हजारो विद्याधरी कन्यांनी तिची सेवा केली. सुंदर वस्त्र परिधान करून, ती आपल्या शत्रूंचा नाश करणाऱ्या प्रिय पतीसोबत दिव्य विमानात चढली.
तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुषक्तो । विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने । बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्य । स्ताराभिरावृत इवोडुपतिर्नभःस्थः
त्या ठिकाणी, त्याची कीर्ती तशीच उज्ज्वल राहिली. तो आपल्या प्रियेच्या सान्निध्यात, विद्याधरी कन्यांनी वेढलेला, विमानात बसलेला, जणू आकाशातील चंद्राभोवती ताऱ्यांचा आणि पांढऱ्या कमळांचा समूह आहे तसा शोभत होता.
तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेंद्र -। द्रोणीष्वनंगसखमारुतसौभगासु । सिद्धैर्नुतोद्युधुनिपातशिवस्वनासु । रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी
त्या विद्याधरी कन्यांच्या समूहासह, तो आठ दिव्य पर्वतांच्या कड्या आणि दऱ्यांमध्ये, मृदू वाऱ्याच्या आल्हाददायक ठिकाणी, सिद्धांनी वाद्यांच्या आणि मंगलध्वनीच्या गजरात, आपल्या प्रियतमेच्या सोबतीने दीर्घकाळ रमला.
वैश्रंभके सुरवने नंदने पुष्पभद्रके । मानसे चैत्ररथ्ये च सरे मे रामया रतः
वैश्रंभक, नंदन, पुष्पभद्रक, मानस आणि चैत्ररथ या दिव्य वनांमध्ये, त्या रम्य उपवनांत त्याने रामेसोबत आनंद उपभोगला.
सुमतिरुवाच। एवं तया क्रीडमानः सर्वत्र धरणीतले । नाबुध्यत गतानब्दाञ्छतसंख्या परीमितान्
सुमती म्हणाली: अशा प्रकारे तो तिच्यासोबत पृथ्वीवर सर्वत्र विहार करत असताना, शेकडो वर्षे कधी निघून गेली हे त्याच्या लक्षातच आले नाही.
ततो ज्ञात्वाथव तद्विप्रः स्वकालपरिवर्तिनीम् । मनोरथैश्च संपूर्णां स्वस्यप्रियतमां वराम्
मग हे समजून, त्या ऋषीने आपल्या काळाचा बदल ओळखला आणि आपल्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत हेही जाणले.
न्यवर्तताश्रमं श्रेष्ठं पयोष्णीतीरसंस्थितम् । निर्वैरजं तु जनतासंकुलं मृगसेवितम्
तो आपला उत्तम आश्रम, जो पयोष्णीच्या काठी आहे, तिथे परतला. तो आश्रम शांत, लोकांनी गजबजलेला आणि हरिणांनी भरलेला होता.
तत्रावसत्स सुतपाः शिष्यैर्वेदसमन्वितैः । सेवितांघ्रियुगो नित्यं तताप परमं तपः
त्या ठिकाणी, तो तपस्वी वेदपारंगत शिष्यांसह राहू लागला. शिष्य नेहमी त्याची सेवा करत आणि तो सर्वोच्च तप करीत असे.
कदाचिदथ शर्यातिर्यष्टुमैच्छत देवताः । तदा च्यवनमानेतुं प्रेषयामास सेवकान्
एकदा शर्याती राजाने देवतांसाठी यज्ञ करण्याची इच्छा केली. तेव्हा त्याने सेवकांना च्यवन ऋषींना बोलवायला पाठवले.
तैराहूतो द्विजवरस्तत्रागच्छन्महातपाः । सुकन्यया धर्मपत्न्या स्वाचार परिनिष्ठया
त्यांनी बोलावल्यावर, तो महान तपस्वी च्यवन, आपल्या धर्मनिष्ठ आणि उत्तम वागणुकीच्या पत्नी सुकन्येसह तेथे आला.
आगतं तं मुनिवरं पत्न्या पुत्र्या महायशाः । ददर्श दुहितुः पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम्
तो महान कीर्तीचा राजा, आपल्या पत्नी आणि कन्येसह आलेल्या त्या ऋषीला पाहून, आपल्या कन्येच्या शेजारी सूर्याप्रमाणे तेजस्वी पुरुष उभा आहे हे पाहून आश्चर्यचकित झाला.
राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवंदनाम् । आशिषो न प्रयुंजानो नातिप्रीतमना इव
राजाने आपल्या पायांवर वंदन केलेल्या आपल्या मुलीला बोलावले, पण काहीही आशीर्वाद दिले नाहीत आणि मनातून पूर्णपणे आनंदीही दिसला नाही.
चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वया । प्रलंभितो लोकनमस्कृतो मुनिः । त्वया जराग्रस्तमसंमतं पतिं । विहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम्
तू काय केलंस हे? पती मिळवायचा विचार करून, तू जगात मान मिळवलेल्या त्या ऋषीला फसवलंस. वृद्ध आणि घरच्यांना मान्य असलेल्या पतीला सोडून, तू या परपुरुषाशी, या भटक्या माणसाशी संग केला आहेस.
कथं मतिस्तेऽवगतान्यथासतां कुलप्रसूतेः कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपाकुलं पितुः स्वभर्तुश्च नयस्यधस्तमाम्
तू अशा चांगल्या घरात जन्म घेऊनही, मनाने असा कलंक कसा स्वीकारलास? लाज न बाळगता, परपुरुषाशी संबंध ठेवून, तू आपल्या वडिलांना आणि पतीला अपमानित केलेस.
एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनंदनः
वडिलांनी असे बोलल्यावर, ती शुद्ध हास्य करत म्हणाली, 'बाबा, हा भृगुकुळातील पुत्रच तुमचा जावई आहे.'
शशंस पित्रे तत्सर्वं वयोरूपाभिलंभनम् । विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे
तिने आपल्या वडिलांना वय आणि रूप बदलल्याची सगळी गोष्ट सांगितली. वडील आश्चर्यचकित आणि अत्यंत आनंदी झाले आणि त्यांनी तिला मिठी मारली.
सोमेनायाजयद्वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा
सोमाच्या आज्ञेने त्या वीराने यज्ञ केला आणि सोमरस मिळवला; पण च्यवन ऋषींनी आपल्या तेजाने अश्विनी कुमारांचा भाग स्वतः घेतला.
ग्रहं तु ग्राहयामास तपोबलसमन्वितः । वज्रं गृहीत्वा शक्रस्तु हंतुं ब्राह्मणसत्तमम्
तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने, त्याने अश्विनी कुमारांना त्यांचा भाग मिळवून दिला. मग इंद्राने वज्र उचलून, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला मारायला सज्ज झाला.
अपंक्तिपावनौ देवौ कुर्वाणं पंक्तिगोचरौ । शक्रं वज्रधरं दृष्ट्वा मुनिः स्वहननोद्यतम्
ते दोघे देव, जे अपात्रांनाही शुद्ध करतात, यज्ञाच्या ओळीत आले. वज्रधारी इंद्र ऋषीवर हात उचलताना पाहून—
हुंकारमकरोद्धीमान्स्तंभयामास तद्भुजम् । इंद्रः स्तब्धभुजस्तत्र दृष्टः सर्वैश्च मानवैः
त्या बुद्धिमान ऋषीने 'हुं' असा शब्द उच्चारला आणि इंद्राचा हात तिथेच थांबवला. सर्व लोकांनी इंद्राला तिथे स्थिर हाताने उभा पाहिले.
कोपेन श्वसमानोऽहिर्यथा मंत्रनियंत्रितः । तुष्टाव स मुनिं शक्रः स्तब्धबाहुस्तपोनिधिम्
मंत्रांनी बांधलेल्या सर्पासारखा, रागाने श्वास घेत इंद्र, हात स्थिर असतानाही, त्या तपस्वी ऋषीचे स्तुती करू लागला.
अश्विभ्यां भागदानं च कुर्वंतं निर्भयांतरम् । कथयामास भोः स्वामिन्दीयतामश्विनोर्बलि
अश्विनी कुमार आपला भाग निर्भयपणे घेत आहेत हे पाहून, तो म्हणाला, 'स्वामी, अश्विनी कुमारांना हा भाग द्या.'
मया न वार्यते तात क्षमस्वाघं महत्कृतम् । इत्युक्तः स मुनिः कोपं जहौ तूर्णं कृपानिधिः
'मी यास विरोध करत नाही, बाबा; आम्ही केलेल्या मोठ्या चुकीसाठी क्षमा करा.' असे म्हटल्यावर, त्या दयाळू ऋषीने लगेच आपला राग सोडला.