शत्रुघ्नः सुमहामात्यैः सुभटैः पुष्कलादिभिः । संयुतो भूपतिं वीरं ददर्श सुमदाभिधम्
शत्रुघ्न मोठ्या मंत्र्यांसह, पराक्रमी सैनिक, पुष्कळ आणि इतरांसह, सुमद नावाच्या शूर राजाला भेटला.
हस्तिभिः सादिसंयुक्तैः पत्तिभिः परतापनैः । वाजिभिर्भूषितैर्वीरैः संयुतं वीरशोभितम्
त्याने पाहिले की, तो राजा हत्तीवर बसलेल्या सैनिकांसह, युद्धात निपुण पायदळ आणि सजवलेल्या घोड्यांवर बसलेल्या शूर वीरांसह, तेजाने उजळून निघाला आहे.
अथागत्य महाराजः शत्रुघ्नं नतवान्मुदा । धन्योऽस्मि कृतकृत्योऽस्मि सत्कृतं च कृतं वपुः
मग तो मोठा राजा आनंदाने शत्रुघ्नाजवळ आला, वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाला, "मी धन्य आहे, माझे सर्व कार्य पूर्ण झाले, आणि मला खरोखरच सन्मान मिळाला."
इदं राज्यं गृहाणाशु महाराजोपशोभितम् । महामाणिक्यमुक्तादि महाधनसुपूरितम्
हे महा राजा, रत्न, मोती आणि मोठ्या संपत्तीने भरलेले हे राज्य ताबडतोब स्वीकारा.
स्वामिंश्चिरं प्रतीक्षेऽहं हयस्यागमनं प्रति । कामाक्षाकथितं पूर्वं जातं संप्रति तत्तथा
स्वामी, मी खूप दिवस या घोड्याच्या आगमनाची वाट पाहत होतो; कामाक्षेने पूर्वी सांगितलेले आता प्रत्यक्ष घडले आहे.
विलोकय पुरं मह्यं कृतार्थान्कुरु मानवान् । पावयास्मत्कुलं सर्वं रामानुज महीपते
माझे नगर पाहा, माझ्या लोकांना सर्व इच्छित फल मिळवून द्या आणि हे रामाच्या वंशज राजा, आमच्या संपूर्ण कुलाचे पावन करा.
इत्युक्त्वारोहयामास कुंजरं चंद्रसुप्रभम् । पुष्कलं च महावीरं तथा स्वयमथारुहत्
असे म्हणून, त्याने तेजस्वी हत्ती आणला, त्यावर महावीर पुष्कळला बसवले आणि मग स्वतःही त्यावर चढला.
भेरीपणवतूर्याणां वीणादीनां स्वनस्तदा । व्याप्नोति स्म महाराज सुमदेन प्रणोदितः
त्या वेळी, मोठ्या आनंदाने प्रेरित होऊन, ढोल, झांज, तुतारी, वीणा आणि इतर वाद्यांचा गजर सर्वत्र पसरला.
कन्याः समागत्य महानरेंद्रं -। शत्रुघ्नमिंद्रादिकसेवितांघ्रिम् । करिस्थिता मौक्तिकवृंदसंघै-। र्वर्धापयामासुरिनप्रयुक्ताः
कन्या एकत्र जमून, हत्तीवर उभ्या राहून, मोत्यांच्या गजऱ्यांसह, इंद्रादी देवांनी ज्यांच्या पायांची सेवा केली अशा शत्रुघ्न राजाचे विधिप्रमाणे स्वागत व शुभेच्छा देऊ लागल्या.
शनैःशनैः समागत्य पुरीमध्ये जनैर्मुदा । वर्धापितो गृहं प्राप तोरणादिकभूषितम्
हळूहळू नगरात प्रवेश करत, लोकांच्या आनंदाने सत्कार मिळवत, तो तोरणे आणि इतर सजावट असलेल्या घरात पोहोचला.
हयरत्नेन संयुक्तस्तथा वीरैः सुशोभितः । राज्ञा पुरस्कृतो राजा शत्रुघ्नः प्राप मंदिरम्
घोडारत्न आणि तेजस्वी वीरांसह, राजाने पुढे नेलेला शत्रुघ्न राजवाड्यात गेला.
अर्घादिभिः पूजयित्वा रघुनाथानुजं तदा । सर्वं समर्पयामास रामचंद्राय धीमते
मग रघुनाथाच्या लहान भावाचे अर्घ्य वगैरेने पूजन करून, त्याने सर्व काही भक्तीभावाने रामचंद्राला अर्पण केले.
शेष उवाच। अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः
शेष म्हणाले, "तेव्हा राजा अतिथ्याने आनंदी झालेल्या शत्रुघ्नाला, जो रघुनाथाच्या उत्तम कथा ऐकायला उत्सुक होता, बोलला."
सुमद उवाच। कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः
सुमद म्हणाले, "रामा, जो सर्व लोकांचा भूषण आहे, सुखात आहे ना? तो भक्तांच्या रक्षणासाठी अवतरला असून मला कृपा करणारा आहे."
धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः
या नगरीतील लोक धन्य आहेत, जे रघुनाथाच्या कमळासारख्या मुखाकडे सतत डोळ्यांनी पाहून आनंद घेतात.
अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते
हे श्रेष्ठ पुरुषा, माझी सर्व संपत्ती, वंश आणि भूमी यांचा खरोखरच उपयोग झाला आहे, हे बुद्धिमान मित्रा.
कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः
माझ्या इच्छा संपल्यामुळे मला पूर्वी दयाळूपणाने कृपा मिळाली; आज मी कुटुंबासह रघुनाथाच्या कमळमुखाचे दर्शन घेईन.
इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्
वीर आणि श्रेष्ठ राजा सुमद यांनी असे म्हटल्यावर, त्याने रघुनाथाच्या गुणांची सर्व कथा सांगितली.
त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः
तेथे तीन रात्री थांबून, रघुनाथाचा बुद्धिमान धाकटा भाऊ राजासह निघण्याचा निर्धार करू लागला.
तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः
हे जाणून सुमदाने पटकन आपल्या मुलाला राज्याभिषेक केला, आणि या कार्याला शत्रुघ्न व पुष्कल या दोघांनी संमती दिली.
वासांसि बहुरत्नानि धनानि विविधानि च । शत्रुघ्नसेवकेभ्योऽसौ प्रादात्तत्र महामतिः
त्या बुद्धिमानाने शत्रुघ्नाच्या सेवकांना अनेक रत्नजडित वस्त्रे आणि विविध प्रकारची संपत्ती दिली.
ततो गमनमारेभे मंत्रिभिर्बहुवित्तमैः । पत्तिभिर्वाजिभिर्नागैः सदश्वैरथ कोटिभिः
मग तो अनेक धनाढ्य मंत्र्यांसह, पायदळ, घोडे, हत्ती आणि असंख्य रथांसह प्रवासाला निघाला.
शत्रुघ्नः सहितस्तेन सुमदेन धनुर्भृता । जगाम मार्गे विहसन्रघुनाथप्रतापभृत्
शत्रुघ्न, सुमद आणि धनुर्धारी वीरांसह, रघुनाथाच्या कीर्तीने आनंदी होत मार्गाने पुढे गेला.
पयोष्णीतीरमासाद्य जगाम स हयोत्तमः । पृष्ठतोऽनुययुः सर्वे योधा वै हयरक्षिणः
पयोष्णी नदीच्या काठी पोहोचून, तो उत्तम घोड्यासह पुढे गेला; सर्व सैनिक आणि घोड्यांचे रक्षक मागून गेले.
आश्रमान्विविधान्पश्यन्नृषीणां सुतपोभृताम् । तत्रतत्र विशृण्वानो रघुनाथगुणोदयम्
त्याने विविध ऋषींच्या कठोर तपश्चर्येच्या आश्रमांकडे पाहिले आणि सर्वत्र रघुनाथाच्या गुणांची कीर्ती सांगितली.
एष धीमान्हरिर्याति हरिणा परिरक्षितः । हरिभिर्हरिभक्तैश्च हरिवर्यानुगैर्मुहुः
हा बुद्धिमान हरि, वानरांनी रक्षित, वानर, वानरभक्त आणि श्रेष्ठ वानरांच्या सतत संगतीत प्रवास करत आहे.
इति शृण्वञ्छुभा वाचो मुनीनां परितः प्रभुः । तुतोष भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिभृतां महान्
सर्व बाजूंनी ऋषींच्या शुभ वचनांचे श्रवण करत, प्रभू भक्तिभावाने भरलेल्या मनांच्या लोकांवर प्रसन्न झाला.
ददर्श चाश्रमं शुद्धं जनजंतुसमाकुलम् । वेदध्वनिहताशेषा मंगलं शृण्वतां नृणाम्
त्याने एक पवित्र आश्रम पाहिला, जो जीवांनी गजबजलेला होता; तेथे वेदांचे स्वर ऐकणाऱ्यांचे सर्व अमंगल दूर होत होते.
अग्निहोत्रहविर्धूम पवित्रितनभोखिलम् । मुनिवर्यकृतानेक यागयूपसुशोभितम्
अग्निहोत्राच्या धुराने आकाश शुद्ध झाले होते; त्या ठिकाणी श्रेष्ठ ऋषींनी उभारलेल्या अनेक यज्ञयूपांनी शोभा आली होती.
यत्र गावस्तु हरिणा पाल्यंते पालनोचिताः । मूषका न खनंत्यस्मिन्बिडालस्य भयाद्बिलम्
तेथे वानरांनी गायींची योग्य प्रकारे देखभाल केली जाते; त्या ठिकाणी उंदीर मांजरीच्या भीतीने बिल खोदत नाहीत.