अहिच्छत्रापतिः सर्वैः स्वगणैः परिवारितः । सभायां सुखमास्ते यो बहुराजन्यसेवितः
अहिच्छत्राचा राजा आपल्या सर्व सेवकांसह सभेत सुखाने बसला आहे, आणि त्याच्याभोवती अनेक राजे आहेत.
ब्राह्मणा वेदविदुषो वैश्या धनसमृद्धयः । राजानं पर्युपासंते सुमदंशो भयान्वितम्
वेदज्ञ ब्राह्मण, श्रीमंत व्यापारी आणि राजे — हे सर्व भयभीत होऊन सुमद नावाच्या राजाची सेवा करतात.
वेदविद्याविनोदेन न्यायिनो ब्राह्मणा वराः । आशीर्वदंति तं भूपं सर्वलोकैकरक्षकम्
वेदविद्या आणि न्यायात निपुण श्रेष्ठ ब्राह्मण त्या राजाला, जो सर्व लोकांचा एकमेव रक्षक आहे, आशीर्वाद देतात.
एतस्मिन्समये कश्चिदागत्य नृपतिं जगौ । स्वामिन्न जाने कस्यास्ति हयः पत्रधरोंऽतिके
त्याच वेळी, कोणी तरी येऊन राजाला म्हणाला — 'स्वामी, या खूण असलेल्या घोड्याचा मालक कोण आहे, हे मला ठाऊक नाही.'
तच्छ्रुत्वा सेवकं श्रेष्ठं प्रेषयामास सत्वरः । जानीहि कस्य राज्ञोऽयमश्वो मम पुरांतिके
हे ऐकून, त्याने आपला मुख्य सेवक तात्काळ पाठवला आणि सांगितले, "जा, माझ्या नगराजवळ असलेला हा घोडा कोणत्या राजाचा आहे ते शोधून काढ."
गत्वाथ सेवकस्तत्र ज्ञात्वा वृत्तांतमादितः । निवेदयामास नृपं महाराजन्यसेवितम्
सेवक तिथे गेला, सगळा प्रकार नीट जाणून घेतला आणि मोठ्या राजांच्या सेवेत असलेल्या राजाला जाऊन सगळं सांगितलं.
स श्रुत्वा रघुनाथस्य हयं नित्यमनुस्मरन् । आज्ञापयामास जनं सर्वं राजाविशारदः
रघुनाथाचा घोडा आहे हे ऐकून, तो शहाणा राजा नेहमी रघुनाथाचे स्मरण करत सर्व लोकांना आज्ञा दिली.
लोका मदीयाः सर्वे ये धनधान्यसमाकुलाः । तोरणादीनि गेहेषु मंगलानि सृजंत्विह
माझ्या सर्व लोकांनी, जे धनधान्याने समृद्ध आहेत, आपल्या घरात तोरणे आणि इतर मंगल सजावट करावी.
कन्याः सहस्रशो रम्याः सर्वाभरणभूषिताः । गजोपरिसमारूढा यांतु शत्रुघ्नसंमुखम्
सर्व अलंकारांनी सजलेल्या हजारो सुंदर कन्या, हत्तीवर बसून शत्रुघ्नाच्या स्वागताला जाव्यात.
इत्यादिसर्वमाज्ञाप्य ययौ राजा स्वयं ततः । पुत्रपौत्रमहिष्यादिपरिवारसमावृतः
अशी सर्व आज्ञा देऊन, राजा स्वतः आपल्या मुला-नातवंडे, राण्या आणि इतर परिवारासह निघाला.
शत्रुघ्नः सुमहामात्यैः सुभटैः पुष्कलादिभिः । संयुतो भूपतिं वीरं ददर्श सुमदाभिधम्
शत्रुघ्न मोठ्या मंत्र्यांसह, पराक्रमी सैनिक, पुष्कळ आणि इतरांसह, सुमद नावाच्या शूर राजाला भेटला.
हस्तिभिः सादिसंयुक्तैः पत्तिभिः परतापनैः । वाजिभिर्भूषितैर्वीरैः संयुतं वीरशोभितम्
त्याने पाहिले की, तो राजा हत्तीवर बसलेल्या सैनिकांसह, युद्धात निपुण पायदळ आणि सजवलेल्या घोड्यांवर बसलेल्या शूर वीरांसह, तेजाने उजळून निघाला आहे.
अथागत्य महाराजः शत्रुघ्नं नतवान्मुदा । धन्योऽस्मि कृतकृत्योऽस्मि सत्कृतं च कृतं वपुः
मग तो मोठा राजा आनंदाने शत्रुघ्नाजवळ आला, वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाला, "मी धन्य आहे, माझे सर्व कार्य पूर्ण झाले, आणि मला खरोखरच सन्मान मिळाला."
इदं राज्यं गृहाणाशु महाराजोपशोभितम् । महामाणिक्यमुक्तादि महाधनसुपूरितम्
हे महा राजा, रत्न, मोती आणि मोठ्या संपत्तीने भरलेले हे राज्य ताबडतोब स्वीकारा.
स्वामिंश्चिरं प्रतीक्षेऽहं हयस्यागमनं प्रति । कामाक्षाकथितं पूर्वं जातं संप्रति तत्तथा
स्वामी, मी खूप दिवस या घोड्याच्या आगमनाची वाट पाहत होतो; कामाक्षेने पूर्वी सांगितलेले आता प्रत्यक्ष घडले आहे.
विलोकय पुरं मह्यं कृतार्थान्कुरु मानवान् । पावयास्मत्कुलं सर्वं रामानुज महीपते
माझे नगर पाहा, माझ्या लोकांना सर्व इच्छित फल मिळवून द्या आणि हे रामाच्या वंशज राजा, आमच्या संपूर्ण कुलाचे पावन करा.
इत्युक्त्वारोहयामास कुंजरं चंद्रसुप्रभम् । पुष्कलं च महावीरं तथा स्वयमथारुहत्
असे म्हणून, त्याने तेजस्वी हत्ती आणला, त्यावर महावीर पुष्कळला बसवले आणि मग स्वतःही त्यावर चढला.
भेरीपणवतूर्याणां वीणादीनां स्वनस्तदा । व्याप्नोति स्म महाराज सुमदेन प्रणोदितः
त्या वेळी, मोठ्या आनंदाने प्रेरित होऊन, ढोल, झांज, तुतारी, वीणा आणि इतर वाद्यांचा गजर सर्वत्र पसरला.
कन्याः समागत्य महानरेंद्रं -। शत्रुघ्नमिंद्रादिकसेवितांघ्रिम् । करिस्थिता मौक्तिकवृंदसंघै-। र्वर्धापयामासुरिनप्रयुक्ताः
कन्या एकत्र जमून, हत्तीवर उभ्या राहून, मोत्यांच्या गजऱ्यांसह, इंद्रादी देवांनी ज्यांच्या पायांची सेवा केली अशा शत्रुघ्न राजाचे विधिप्रमाणे स्वागत व शुभेच्छा देऊ लागल्या.
शनैःशनैः समागत्य पुरीमध्ये जनैर्मुदा । वर्धापितो गृहं प्राप तोरणादिकभूषितम्
हळूहळू नगरात प्रवेश करत, लोकांच्या आनंदाने सत्कार मिळवत, तो तोरणे आणि इतर सजावट असलेल्या घरात पोहोचला.
हयरत्नेन संयुक्तस्तथा वीरैः सुशोभितः । राज्ञा पुरस्कृतो राजा शत्रुघ्नः प्राप मंदिरम्
घोडारत्न आणि तेजस्वी वीरांसह, राजाने पुढे नेलेला शत्रुघ्न राजवाड्यात गेला.
अर्घादिभिः पूजयित्वा रघुनाथानुजं तदा । सर्वं समर्पयामास रामचंद्राय धीमते
मग रघुनाथाच्या लहान भावाचे अर्घ्य वगैरेने पूजन करून, त्याने सर्व काही भक्तीभावाने रामचंद्राला अर्पण केले.
शेष उवाच। अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः
शेष म्हणाले, "तेव्हा राजा अतिथ्याने आनंदी झालेल्या शत्रुघ्नाला, जो रघुनाथाच्या उत्तम कथा ऐकायला उत्सुक होता, बोलला."
सुमद उवाच। कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः
सुमद म्हणाले, "रामा, जो सर्व लोकांचा भूषण आहे, सुखात आहे ना? तो भक्तांच्या रक्षणासाठी अवतरला असून मला कृपा करणारा आहे."
धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः
या नगरीतील लोक धन्य आहेत, जे रघुनाथाच्या कमळासारख्या मुखाकडे सतत डोळ्यांनी पाहून आनंद घेतात.
अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते
हे श्रेष्ठ पुरुषा, माझी सर्व संपत्ती, वंश आणि भूमी यांचा खरोखरच उपयोग झाला आहे, हे बुद्धिमान मित्रा.
कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः
माझ्या इच्छा संपल्यामुळे मला पूर्वी दयाळूपणाने कृपा मिळाली; आज मी कुटुंबासह रघुनाथाच्या कमळमुखाचे दर्शन घेईन.
इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्
वीर आणि श्रेष्ठ राजा सुमद यांनी असे म्हटल्यावर, त्याने रघुनाथाच्या गुणांची सर्व कथा सांगितली.
त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः
तेथे तीन रात्री थांबून, रघुनाथाचा बुद्धिमान धाकटा भाऊ राजासह निघण्याचा निर्धार करू लागला.
तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः
हे जाणून सुमदाने पटकन आपल्या मुलाला राज्याभिषेक केला, आणि या कार्याला शत्रुघ्न व पुष्कल या दोघांनी संमती दिली.