कटाक्षैर्नूपुरारावैः परिरंभैर्विलोकनैः । न तस्य चित्तं विभ्रांतं कर्तुं शक्ता वरांगनाः
कपटी कटाक्ष, नूपुरांच्या मंजुळ आवाजात, मिठ्या आणि मोहक नजरांनी देखील सुंदर स्त्रियांना त्याचे मन डळमळीत करता आले नाही.
गत्वा यथागतं शक्रं जगदुर्धीरधीर्नृपः । तच्छ्रुत्वा मघवा भीतः सेवामारभतात्मनः
मग तो राजा नेहमीप्रमाणे इंद्राकडे गेला आणि परतला. हे ऐकून मगवान घाबरला आणि त्याने त्या राजाची सेवा करायला सुरुवात केली.
अथ निश्चितमालोक्य पादपद्मे स्वकेंऽबिका । जितेंद्रियं महाराजं प्रत्यक्षाभूत्सुतोषिता
मग आपल्या कमलासारख्या पायांपाशी बसून, आपले इंद्रिये जिंकलेल्या त्या राजावर प्रसन्न होऊन देवी प्रत्यक्ष प्रकट झाली.
पंचास्यपृष्ठललिता पाशांकुशधरावरा । धनुर्बाणधरा माता जगत्पावनपावनी
पाच तोंड असलेल्या सिंहाच्या पाठीवर बसलेली, पाश, अंकुश, धनुष्य आणि बाण हातात घेतलेली, जगाला पावन करणारी आई प्रकट झाली.
तां वीक्ष्य मातरं धीमान्सूर्यकोटिसमप्रभाम् । धनुर्बाणसृणीपाशान्दधानां हर्षमाप्तवान्
दहा कोटी सूर्यांसारखी तेजस्वी, धनुष्य, बाण, दोरी आणि पाश हातात असलेली ती माता पाहून, त्या ज्ञानी राजाच्या मनात प्रचंड आनंद झाला.
शिरसा बहुशो नत्वा मातरं भक्तिभाविताम् । हसंतीं निजदेहेषु स्पृशंतीं पाणिना मुहुः
त्या भक्तिभावाने भरलेल्या मातेला तो वारंवार डोकं टेकून वंदन करू लागला. देवी हसत होती आणि आपल्या देहाला पुन्हा पुन्हा हाताने स्पर्श करत होती.
तुष्टाव भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिर्महामतिः । गद्गदस्वरसंयुक्तः कंटकांगोपशोभितः
त्याच्या मनात भक्तीने ओथंबून आलेली, गदगदलेल्या स्वरात, अंगावर रोमांच उभे राहिलेले, त्या ज्ञानी राजाने देवीचे स्तवन केले.
जय देवि महादेवि भक्तवृंदैकसेविते । ब्रह्मरुद्रादिदेवेंद्र सेवितांघ्रियुगेऽनघे
जय देवी, महादेवी, भक्तांच्या एकमेव आश्रयस्थान! ब्रह्मा, रुद्र आणि इंद्र ज्यांच्या पायांची सेवा करतात, हे पापरहिते, तुम्हांस वंदन!
मातस्तव कलाविद्धमेतद्भाति चराचरम् । त्वदृते नास्ति सर्वं तन्मातर्भद्रे नमोस्तु ते
आई, तुझ्या शक्तीमुळे हे चराचर जग उजळून निघाले आहे. तुझ्याशिवाय काहीच अस्तित्वात नाही. हे शुभे, आई, तुला नमस्कार.
मही त्वयाऽधारशक्त्या स्थापिता चलतीह न । सपर्वतवनोद्यान दिग्गजैरुपशोभिता
तुझ्या आधारशक्तीमुळे ही पृथ्वी स्थिर आहे, हलत नाही. पर्वत, वन, उद्याने आणि दिशांच्या हत्तींसह ती शोभून दिसते.
सूर्यस्तपति खे तीक्ष्णैरंशुभिः प्रतपन्महीम् । त्वच्छक्त्या वसुधासंस्थं रसं गृह्णन्विमुंचति
सूर्य आकाशात तीक्ष्ण किरणांनी पृथ्वी तापवतो; तुझ्या शक्तीने तो पृथ्वीतील रस घेतो आणि पुन्हा सोडतो.
अंतर्बहिः स्थितो वह्निर्लोकानां प्रकरोतु शम् । त्वत्प्रतापान्महादेवि सुरासुरनमस्कृते
सर्वांच्या आत-बाहेर असलेला अग्नी तुझ्या तेजामुळे या जगात शांतता निर्माण करतो, हे महादेवी, देव आणि दानव ज्यांना वंदन करतात.
त्वं विद्या त्वं महामाया विष्णोर्लोकैकपालिनः । स्वशक्त्या सृजसीदं त्वं पालयस्यपि मोहिनि
तूच विद्या, तूच विष्णूची महान माया, जगाची एकमेव रक्षण करणारी; तुझ्याच शक्तीने हे जग निर्माण करतेस आणि मोहिनी, तूच ते पोसतेस.
त्वत्तः सर्वे सुराः प्राप्य सिद्धिं सुखमयंति वै । मां पालय कृपानाथे वंदिते भक्तवल्लभे
तुझ्यामुळे सर्व देवांना सिद्धी आणि सुख मिळते. हे दयाळू, सर्वांनी वंदन केलेली, भक्तांना प्रिय असलेली, मला रक्षण कर.
रक्ष मां सेवकं मातस्त्वदीयचरणारणम् । कुरु मे वांछितां सिद्धिं महापुरुषपूर्वजे
हे आई, मी तुझ्या पायांचा सेवक आहे, मला रक्षण कर. महापुरुषांनी पूजिलेल्या प्राचीन आई, मला माझ्या इच्छित सिद्धी दे.
सुमतिरुवाच। एवं तुष्टा जगन्माता वृणीष्व वरमुत्तमम् । उवाच भक्तं सुमदं तपसा कृशदेहिनम्
सुमती म्हणाली: अशा प्रकारे, जगदंबा प्रसन्न होऊन, तपाने कृश झालेल्या भक्त सुमदाला म्हणाली, 'सर्वश्रेष्ठ वर माग.'
इत्येतद्वाक्यमाकर्ण्य प्रहृष्टः सुमदो नृपः । वव्रे निजं हृतं राज्यं हतदुर्जनकंटकम्
ही वचने ऐकून राजा सुमद आनंदित झाला आणि त्याने आपले हरवलेले, दुष्टांचा नायनाट झालेलं राज्य मागितले.
महेशीचरणद्वंद्वे भक्तिमव्यभिचारिणीम् । प्रांते मुक्तिं तु संसारवारिधेस्तारिणीं पुनः
त्याने महेशीच्या चरणांवर अढळ भक्ती आणि शेवटी संसाराच्या समुद्रातून मुक्ती अशी वर मागितली.
कामाक्षोवाच। राज्यं प्राप्नुहि सुमद सर्वत्रहतकंटकम् । महिलारत्नसंजुष्टपादपद्मद्वयो भव
कामाक्षी म्हणाली — 'सुमदा, सर्व विघ्ने दूर होऊन आपले राज्य पुन्हा मिळव. आणि उत्तम स्त्रियांनी तुझे पाय सुशोभित होवोत.'
ततवैरिपराभूतिर्माभूयात्सुमदाभिध । यदा तु रावणं हत्वा रघुनाथो महायशाः
सुमदा, तुला कधीही पराभव होऊ नये; आणि जेव्हा रघुनाथाने रावणाचा वध केला,
करिष्यत्यश्वमेधं हि सर्वसंभारशोभितम् । तस्य भ्राता महावीरः शत्रुघ्नः परवीरहा
तेव्हा तो सर्व सजावटांनी युक्त अश्वमेध यज्ञ करील; त्याचा वीर भाऊ शत्रुघ्न, शत्रूंचा संहार करणारा,
पालयन्हयमायास्यत्यत्र वीरादिभिर्वृतः । तस्मै सर्वं समर्प्य त्वं राज्यमृद्धं धनादिकम्
तो घोडा राखत, वीरांसह येथे येईल; त्याला तू आपले समृद्ध राज्य व संपत्ती सर्व काही अर्पण कर.
पालयिष्यसि योधैः स्वैर्धनुर्धारिभिरुद्भटैः । ततः पृथिव्यां सर्वत्र भ्रमिष्यसि महामते
नंतर, आपल्या धाडसी धनुर्धारी सैनिकांसह तू राज्य करशील; त्यानंतर, हे बुद्धिमान, तू पृथ्वीवर सर्वत्र भ्रमण करशील.
ततो रामं नमस्कृत्य ब्रह्मेंद्रेशादिसेवितम् । मुक्तिं प्राप्स्यसि दुष्प्रापां योगिभिर्यमसाधनैः
नंतर, ब्रह्मा, इंद्र व इतर देवांनी पूजिलेल्या रामाला वंदन करून, योगींना कठीण साधनेने मिळणारी मुक्ती तुला प्राप्त होईल.
तावत्कालमिहस्थास्ये यावद्रामहयागमः । पश्चात्त्वां तु समुद्धृत्य गंतास्मि परमं पदम्
रामाचा घोडा येईपर्यंत मी येथेच राहीन; त्यानंतर तुला उचलून मी परमपदाकडे घेऊन जाईन.
इत्युक्त्वांतर्दधे देवी सुरासुरनमस्कृता । सुमदोऽप्यहिच्छत्रायां शत्रून्हत्वा नृपोऽभवत्
अशी वचने बोलून, देवता — जिला देव व दैत्य दोघेही वंदितात — अदृश्य झाली; आणि सुमदा, अहिच्छत्रामध्ये शत्रूंचा नाश करून राजा झाला.
एष राजा समर्थोऽपि बलवाहनसंयुतः । न ग्रहीष्यति ते वाहं महामायासुशिक्षितः
हा राजा सामर्थ्यशाली असूनही, मोठ्या सैन्याचा मालक असूनही, तुझा घोडा पकडणार नाही, कारण तो महान मायेमध्ये पारंगत आहे.
श्रुत्वा प्राप्तं पुरी पार्श्वे हयमेधहयोत्तमम् । त्वां च सर्वैर्महाराजैः सेवितांघ्रिं महामतिम्
जेव्हा तो ऐकेल की यज्ञाचा श्रेष्ठ घोडा नगराजवळ आला आहे, आणि सर्व महाराजांनी तुझे पाय वंदिले आहेत,
सर्वं दास्यति सर्वज्ञ राजा सुमदनामधृक् । अधुनातन्महाराज रामचंद्र प्रतापतः
तेव्हा सर्वज्ञ राजा सुमदा तुला सर्व काही देईल; आत्ता हे सर्व रामचंद्राच्या तेजामुळे घडले आहे.
शेष उवाच। इति वृत्तं समाकर्ण्य सुमदस्य महायशाः । साधुसाध्विति चोवाच जहर्ष मतिमान्बली
शेष म्हणाला — सुमदाचे हे सर्व घडलेले ऐकून, तो कीर्तीमान, बुद्धिमान व बलवान राजा 'छान, छान!' असे म्हणत आनंदित झाला.