काम उवाच। स्वामिन्कोऽसौ हि सुमदः किं तपः स्वल्पकं पुनः । ब्रह्मादीनां तपोभंगं करोम्यस्य तु का कथा
काम म्हणाला: 'हा सुमद तुझा सेवक आहे—त्याला हे छोटेसे तप काय? मी ब्रह्मादिकांचेही तप भंग केले आहे; मग याचे काय सांगावे?'
मद्बाणबलनिर्भिन्नश्चंद्रस्तारां गतः पुरा । त्वमप्यहल्यां गतवान्विश्वामित्रस्तु मेनिकाम्
'माझ्या बाणांच्या प्रभावाने चंद्राने पूर्वी तारांकडे गमन केले; तूही अहल्येकडे गेला होतास, आणि विश्वामित्र मेनकेकडे.'
चिंतां मा कुरु देवेंद्र सेवके मयि संस्थिते । एष गच्छामि सुमदं देवान्पालय मारिष
'देवेंद्र, माझ्यासारखा सेवक असताना तू चिंता करू नकोस; मी सुमदाकडे जातो—देवतांचे रक्षण कर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या.'
एवमुक्त्वा कामदेवो हेमकूटं गिरिं ययौ । वसंतेन युतः सख्या तथैवाप्सरसांगणैः
असे म्हणून, कामदेव वसंत आणि अप्सरांच्या समूहासह हिमकूट पर्वताकडे गेला.
वसंतस्तत्र सकलान्वृक्षान्पुष्पफलैर्युतान् । कोकिलान्षट्पदश्रेण्या घुष्टानाशु चकार ह
वसंताने तेथे सर्व झाडे फुलांनी आणि फळांनी भरली, आणि कोकिळांच्या गाण्याने व मधमाशांच्या गुंजारवाने वातावरण भरून टाकले.
वायुः सुशीतलो वाति दक्षिणां दिशमाश्रितः । कृतमालासरित्तीर लवंगकुसुमान्वितः
दक्षिण दिशेने, कृतमाळा नदीच्या काठावर, लवंगाच्या फुलांचा सुगंध असलेला गार वारा वाहू लागला.
एवंविधे वने वृत्ते रंभानामाप्सरोवरा । सखीभिः संवृता तत्र जगाम सुमदांतिकम्
अशा रम्य वनात, अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ असलेली रंभा आपल्या सखींसह सुमदाजवळ गेली.
तत्रारभत गानं सा किन्नरस्वरशोभना । मृदंगपणवानेकवाद्यभेदविशारदा
तेथे तिने किन्नरांसारख्या मधुर स्वरात गाणे सुरू केले, आणि मृदंग, पनव व इतर अनेक वाद्ये वाजवण्यात ती पारंगत होती.
तद्गानमाकर्ण्य नराधिपोऽसौ । वसंतमालोक्य मनोहरं च । तथान्यपुष्टारटितं मनोरमं । चकार चक्षुः परिवर्तनं बुधः
ते गाणे ऐकून, राजाने वसंत व इतर मनोहारी दृश्ये, तसेच इतर पक्ष्यांचे मधुर आवाज पाहून, आपली नजर इकडून तिकडे फिरवली.
तं प्रबुद्धं नृपं वीक्ष्य कामः पुष्पायुधस्त्वरन् । चकार सत्वरं सज्यं धनुस्तत्पृष्ठतोऽनघ
तो राजा जागा झाल्याचे पाहून, पुष्पबाणधारी कामाने झटपट आपले धनुष्य सज्ज केले आणि पाठीमागे उभा राहिला, हे पापरहित.
एकाप्सरास्तत्र नृपस्य पादयोः । संवाहनं नर्तितनेत्रपल्लवा । चकार चान्या तु कटाक्षमोक्षणं । चकार काचिद्भृशमंगचेष्टितम्
तेथे एका अप्सरेने राजाच्या पायांचे मृदू दाबून मालिश केले, तिच्या डोळ्यांतून हसरे, खेळकर कटाक्ष झळकत होते; दुसरीने कोमल नजरेने पाहिले, आणि तिसरीने मोहक हालचालींनी अंग फेकले.
अप्सरोभिस्तथाकीर्णः कामविह्वलमानसः । चिंतयामास मतिमाञ्जितेंद्रियशिरोमणिः
अशा प्रकारे अप्सरांनी वेढलेल्या, वासनेने व्याकुळ झालेल्या मनाने, इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या त्या बुद्धिमान राजाने विचार करायला सुरुवात केली.
एता मे तपसो विघ्नकारिण्योऽप्सरसां वराः । शक्रेण प्रेषिताः सर्वाः करिष्यंति यथातथम्
या अप्सरा माझ्या तपस्येला अडथळा आणणाऱ्या आहेत, आणि त्या सर्व इंद्राने पाठवल्या आहेत; त्या त्याच्या इच्छेनुसार वागतील.
इति संचिंत्य सुतपास्ता उवाच वरांगनाः । का यूयं कुत्र संस्थाः किं भवतीनां चिकीर्षितम्
असा विचार करून त्या तपस्व्याने त्या सुंदर स्त्रियांना विचारले, "तुम्ही कोण आहात? कुठून आलात? आणि काय करायचे आहे तुम्हाला?"
अत्यद्भुतं जातमहो यद्भवत्योऽक्षिगोचराः । यास्तपोभिः सुदुष्प्राप्यास्ता मे तपस आगताः
हे किती अद्भुत आहे! मोठ्या तपस्येनेही ज्या क्वचितच दिसतात, त्या तुम्ही आज माझ्या डोळ्यांसमोर आल्या, हे माझ्या तपाचे फळ आहे.
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य सुमदस्य तपोनिधेः । जगदुः कामसेनास्तं रंभाद्यप्सरसो मुदा
शेष म्हणतो: त्या सुमद नावाच्या तपस्व्याचे हे बोल ऐकून, रंभा व इतर अप्सरांनी आनंदाने त्याला उत्तर दिले.
त्वत्तपोभिर्वयं कांत प्राप्ताः सर्ववरांगनाः । तासां यौवनसर्वस्वं भुंक्ष्व त्यज तपःफलम्
प्रिय, तुझ्या तपामुळे आम्ही या सर्व सुंदर स्त्रिया तुझ्यापर्यंत आलो आहोत; आमच्या तारुण्याचा आनंद घे आणि तुझ्या तपाचे फळ सोडून दे.
इयं घृताची सुभगा चंपकाभशरीरभृत् । कर्पूरगंधललितं भुनक्तु त्वन्मुखामृतम्
ही घृताची आहे, तिचे शरीर सोन्यासारख्या चंपक फुलांसारखे आहे, तिच्या अंगाला कर्पूराचा सुगंध आहे; तिने तुझ्या ओठांवरील अमृताचा आस्वाद घ्यावा.
एतां महाभाग सुशोभिविभ्रमां । मनोहरांगीं घनपीनसत्कुचाम् । कांतोपभुंक्ष्वाशु निजोग्रपुण्यतः । प्राप्तां पुनस्त्वं त्यज दुःखजातम्
हे भाग्यवान राजन, सुंदर चालीची, मनमोहक अंगाची आणि भरदार स्तनांची ही स्त्री, तुझ्या कठोर तपामुळे तुझ्याजवळ आली आहे; तिचा आनंद घे आणि मनातील दुःख सोडून दे.
मामप्यनर्घ्याभरणोपशोभितां । मंदारमालापरिशोभिवक्षसम् । नानारताख्यानविचारचंचुरां । दृढं यथा स्यात्परिरंभणं कुरु
माझ्या अंगावर अमूल्य दागिने आहेत, छातीवर मंदारमाळ शोभते, मी विविध कलांमध्ये आणि गोष्टींमध्ये निपुण आहे; आपले आलिंगन घट्ट कर, जेणेकरून आपली एकरूपता पूर्ण होईल.
पिबामृतं मामकवक्त्रनिर्गतं । विमानमारुह्य वरं मया सह । सुमेरुशृंगं बहुपुण्यसेवितं । संप्राप्य भोगं कुरु सत्तपः फलम्
माझ्या तोंडातून बाहेर पडणारे अमृत प्यावे, माझ्यासोबत विमानात बसावे, अनेक पुण्यांनी पावन झालेल्या सुमेरू पर्वताच्या शिखरावर जावे आणि तुझ्या तपाचे फळ भोगावे.
तिलोत्तमा यौवनरूपशोभिता । गृह्णातु ते मूर्धनि तापवारणम् । सुचामरौ संततधारयांकितौ । गंगाप्रवाहाविव सुंदरोत्तम
यौवन आणि सौंदर्याने उजळलेली तिलोत्तमा तुझ्या डोक्यावर शीतल वस्त्र ठेवेल, हे श्रेष्ठ, आणि दोन सुंदर पंखे गंगाच्या प्रवाहासारखे सतत हलवतील.
शृणुष्व भोः कामकथां मनोहरां । पिबामृतं देवगणादिवांछितम् । उद्यानमासाद्य च नंदनाभिधं । वरांगनाभिर्विहरं कुरु प्रभो
हे प्रभो, प्रेमाच्या मनमोहक कथा ऐक, देवांनाही हव्या असलेले अमृत प्यावं, नंदन नावाच्या बागेत प्रवेश कर आणि त्या सुंदर स्त्रियांबरोबर विहार कर.
इत्युक्तमाकर्ण्य महामतिर्नृपो । विचारयामास कुतो ह्युपस्थिताः । मया सुसृष्टास्तपसा सुरांगनाः । प्रत्यूह एवात्र विधेयमेष किम्
हे ऐकून, तो बुद्धिमान राजा विचार करू लागला, 'या देवांगना माझ्या तपामुळे निर्माण झाल्या, त्या कुठून आल्या? या अडथळ्याबद्दल मी काय करावे?'
इति चिंतातुरो राजा स्वांते संचिंतयन्सुधीः । जगाद मतिमान्वीरः सुमदो देवताङ्गनाः
अशा विचारांनी व्याकुळ झालेला, तो शहाणा आणि पराक्रमी सुमद त्या देवांगनांना म्हणाला.
यूयं तु ममचित्तस्था जगन्मातृस्वरूपकाः । मया संचिंत्यते या हि सापि त्वद्रूपिणी मता
तुम्ही माझ्या मनात वसलेल्या, जगन्मातेच्या रूपात आहात; मी जे काही विचार करतो, ते सर्व तुमच्याच रूपात आहे असे मी मानतो.
इदं तुच्छं स्वर्गसुखं त्वयोक्तं सविकल्पकम् । मत्स्वामिनी मया भक्त्या सेविता दास्यते वरम्
तुम्ही सांगितलेले हे स्वर्गसुख क्षुल्लक आणि अनिश्चित आहे; माझी स्वामिनी, जिला मी भक्तीने सेवा करतो, ती मला वर देईल.
यत्कृपातो विधिः सत्यलोकं प्राप्तो महानभूत् । सा मे दास्यति सर्वं हि भक्तदुःखांतकारिणी
जिच्या कृपेने ब्रह्मदेव सत्यलोक आणि मोठेपण मिळवू शकला, ती माझ्या भक्तीने सर्व काही देईल, कारण ती भक्तांचे दुःख दूर करणारी आहे.
किं नंदनं किं तु गिरिः कनकेन सुमण्डितः । किं सुधा स्वल्पपुण्येन प्राप्या दानवदुःखदा
नंदनवन काय, सोन्याने सजलेला डोंगर काय, आणि थोड्या पुण्याने मिळणारे, पण दानवांना दुःख देणारे अमृत काय?
इति वाक्यं समाकर्ण्य कामस्तु विविधैः शरैः । प्राहरन्नरदेवस्य कर्तुं किंचिन्न वै प्रभुः
ही वचने ऐकून कामदेवाने त्या राजावर अनेक बाणांनी हल्ला केला, पण काहीच साध्य करू शकला नाही.