नाथ ते विजयोभूयात्सर्वत्र रणमंडले । शत्रुघ्नाज्ञा प्रकर्तव्या हयरक्षा यथा भवेत्
'नाथ, रणांगणात सर्वत्र तुझा विजय होवो; शत्रुघ्नाच्या आज्ञेप्रमाणे घोड्याचे रक्षण करावे.'
स्मरणीया हि सर्वत्र सेविका त्वत्पदानुगा । कदापि मानसं नाथ त्वत्तो नान्यत्र गच्छति
'मी तुझी सेविका आहे, नेहमी तुझ्या पावलांशी राहणारी; माझे मन, नाथा, कधीही तुझ्यापासून दुसरीकडे जात नाही.'
परमायोधने कांत स्मर्तव्याहं न जातुचित् । सत्यां मयि तव स्वांते युद्धे 3विजयसंशयः
'प्रिय, मोठ्या युद्धातसुद्धा मी तुला नेहमी आठवावी; मी तुझ्या अंतःकरणात खरी असताना तुझ्या विजयाबद्दल कधीच शंका असू शकत नाही.'
पद्मनेत्र तथा कार्यमूर्मिलाद्या यथा मम । हास्यं नैव प्रकुर्वंति मां वीक्ष्य करताडनैः
'कमळासारख्या डोळ्याच्या, उर्मिला वगैरे माझ्याशी जशा वागतात, तसेच वागू दे; त्या मला पाहून न हसतात, ना हाताने मारतात.'
इयं पत्नी महाभीरोः संग्रामे प्रपलायितुः । कातरा यर्हि युद्ध्यंति शूराणां समयः कुतः
'हा मोठ्या शूरवीराचा पळपुटा बायको घाबरट आहे — अशा स्त्रिया युद्ध करतात तेव्हा शूरांसाठी वेळच उरत नाही.'
इत्येवं न हसंत्युच्चैर्यथा मे देवरांगनाः । तथा कार्यं महाबाहो रामस्य हयरक्षणे
'माझ्या देवरांच्या स्त्रियांप्रमाणे त्या मोठ्याने हसत नाहीत; तसेच रामाच्या घोड्याचे रक्षण करताना करावे, हे महाबाहो.'
योद्धा त्वमादौ सर्वत्र परे ये तव पृष्ठतः । धनुष्टंकारबधिराः क्रियंतां बलिनः परे
'तू सर्वत्र प्रथम लढायला हवा, आणि जे मागे आहेत त्यांनीही; तुझ्या धनुष्याच्या टणाटण आवाजाने शत्रू बहिरे व्हावेत.'
तवप्रोद्यत्करांभोज करवालभिया बलम् । परेषां भवतात्क्षिप्रमन्योन्य भयव्याकुलम्
'युद्धात तुझा कमळासारखा हात तलवार उचलतो तेव्हा, शत्रूंच्या सैन्यात पटकन परस्परभीती पसरावी.'
कुलं महदलं कार्यं परान्विजयता त्वया । गच्छ स्वामिन्महाबाहो तव श्रेयो भवत्विह
शत्रूंना जिंकून तू मोठं वंश स्थापावं लागेल. जा, महाबाहू स्वामी, तुझं कल्याण इथेच होवो.
इदं धनुर्गृहाणाशु महद्गुणविभूषितम् । यस्य गर्जितमाकर्ण्य वैरिवृंदं भयातुरम्
हे उत्तम गुणांनी सजलेलं धनुष्य पटकन उचल, ज्याचा गडगडाट ऐकून शत्रूंच्या फौजा घाबरून जातात.
इमौ ते त्विषुधी वीर बध्येतां शं यथा भवेत् । वैरिकोटिविनिष्पेष बाणकोटि सुपूरितौ
हे दोन तुझ्या तरकश आहेत, वीर, जे बाणांनी भरलेले आहेत, जे शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करतील आणि शुभ घडेल.
कवचं त्विदमाधेहि शरीरे कामसुंदरे । वज्रप्रभा महादीप्ति हतसंतमसंदृढम्
हे कवच आपल्या सुंदर शरीरावर घाल, जे वज्रासारख्या तेजानं चमकतं, अंधार दूर करतं आणि बळ देतं.
शिरस्त्राणं निजोत्तंसे कुरु कांत मनोरमम् । इमेव तंसे विशदे मणिरत्नविभूषिते
हे सुंदर रत्नजडित मुकुट आपल्या डोक्यावर घाल, हे आकर्षक आणि मनोहारी आहे, स्वच्छ रत्नांनी सजलेलं आहे.
इति सुविमलवाचं वीरपुत्रीं प्रपश्यन् । नयनकमलदृष्ट्या वीक्षमाणस्तंदंगम् । अधिगतपरिमोदो भारतिः शत्रुजेता । रणकरणसमर्थस्तां जगादातिधीरः
ही शुद्ध वाणी बोलणाऱ्या वीर कन्येकडे कमळासारख्या डोळ्यांनी पाहत, शत्रूंना जिंकणारा भरत आनंदित झाला आणि युद्धासाठी सज्ज होऊन अत्यंत धैर्यानं तिला उत्तर दिलं.
पुष्कल उवाच। कांते यत्त्वं वदसि मां तथा सर्वं चराम्यहम् । वीरपत्नी भवेत्कीर्तिस्तव कांतिमतीप्सिता
पुष्कळ म्हणाला: प्रिये, तू जे काही सांगशील ते मी तसंच करीन. तुझं वीरपत्नी म्हणून नाव उजळो, जसं तुला हवं आहे.
इति कांतिमतीदत्तं कवचं मुकुटं वरम् । धनुर्महेषुधीखड्गं सर्वं जग्राह वीर्यवान्
मग कान्तिमतीनं कवच, मुकुट, धनुष्य, मोठा तरकश आणि तलवार दिली; त्या सर्व गोष्टी वीरानं स्वीकारल्या.
परिधाय च तत्सर्वं बहुशो भासमन्वितः । शुशुभेऽतीव सुभटः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः
त्या सर्व वस्त्रं व शस्त्रं परिधान करून, विविध प्रकारे तेजस्वी दिसणारा, सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये कुशल असा तो महान योद्धा फारच शोभून दिसला.
तमस्त्रशस्त्रशोभाढ्यं वीरमालाविभूषितम् । कुंकुमागुरुकस्तूरी चंदनादिकचर्चितम्
शस्त्रास्त्रांनी आणि वीरमाळांनी सजलेला तो वीर, कुंकू, अगर, कस्तुरी, चंदन आणि इतर सुवासिक द्रव्यांनी अभिषिक्त केला गेला.
नानाकुसुममालाभिराजानुपरिशोभितम् । नीराजयामास मुहुस्तत्र कांतिमती सती
त्याच्या गुडघ्यांवर विविध फुलांच्या माळांनी शोभा आली होती; तिथेच सती कान्तिमतीनं वारंवार आरती केली.
नीराजयित्वा बहुशः किरंती मौक्तिकैर्मुहुः । गलदश्रुचलन्नेत्रा परिरेभे पतिं निजम्
अनेकदा आरती करून, पुन्हा पुन्हा मोत्यांची उधळण करत, डोळ्यातून अश्रू वाहत आणि डोळे थरथरत, तिनं आपल्या पतीला मिठी मारली.
दृढं सपरिरभ्यैतां चिरमाश्वासयत्तदा । वीरपत्नि कांतिमति विरहं मा कृथा मम
त्याने तिला घट्ट मिठीत घेतलं आणि बराच वेळ धीर दिला, म्हणाला: 'वीरपत्नी कान्तिमती, माझ्या विरहाने दुःखी होऊ नकोस.'
एष गच्छामि सविधे तव भामे पतिव्रते । इत्युक्त्वा तां निजां पत्नीं रथमारुरुहे वरम्
'मी आता जातो, ओ तेजस्विनी, पतीला समर्पित असलेली.' असं म्हणून त्यानं आपल्या पत्नीसमवेत सुंदर रथावर प्रवेश केला.
तं प्रयांतं पतिं श्रेष्ठं नयनैर्निमिषोज्झितैः । विलोकयामास तदा पतिव्रतपरायणा
जेव्हा तिचा श्रेष्ठ पती निघून गेला, तेव्हा पतिव्रता पत्नी त्याच्याकडे डोळ्यांत पापणी न हलवता पाहत राहिली.
स ययौ जनकं द्रष्टुं जननीं प्रेमविह्वलाम् । गत्वा पितरमंबां च ववंदे शिरसा मुदा
तो आपल्या वडिलांना आणि प्रेमानं भरलेल्या आईला भेटायला गेला; त्यांच्याजवळ जाऊन आनंदानं डोकं टेकवलं.
माता पुत्रं परिष्वज्य स्वांकमारोपयत्तदा । मुंचंती बाष्पनिचयं स्वस्त्यस्त्विति जगाद सा
आईनं मुलाला मिठीत घेतलं, मांडीवर बसवलं, डोळ्यांतून अश्रूंचा ओघ सोडत, 'तुला शुभेच्छा असो' असं म्हणाली.
पितरं प्राह भरतं रामो यज्ञकरः परः । पालनीयो लक्ष्मणेन भवद्भिश्च महात्मभिः
त्याने वडिलांना, भरताला आणि यज्ञ करणाऱ्या श्रेष्ठ रामाला सांगितलं: 'लक्ष्मणानं आणि तुम्ही, हे महात्म्यांनी, त्याची काळजी घ्या.'
आज्ञप्तोऽसौ जनन्या च पित्रा हृषितया गिरा । ययौ शत्रुघ्नकटकं महावीरविभूषितम्
आई-वडिलांनी आनंदाने आज्ञा दिल्यावर, तो शत्रुघ्नाच्या छावणीत गेला, जिथे मोठ्या शूरवीरांनी शोभा आणली होती.
रथिभिः पत्तिभिर्वीरैः सदश्वैः सादिभिर्वृतः । ययौ मुदा रघूत्तंस महायज्ञहयाग्रणीः
रथावरचे योद्धे, पायदळ, शूरवीर, घोडे आणि घोडेस्वार यांनी वेढलेला, रघुकुळाचा भूषण आणि महायज्ञाचा पुढारी, आनंदाने पुढे निघाला.
गच्छन्पांचालदेशांश्च कुरूंश्चैवोत्तरान्कुरून् । दशार्णाञ्छ्रीविशालांश्च सर्वशोभासमन्वितः
तो पाचाळ, कुरू, उत्तरेकडील कुरू, दशार्ण आणि श्रीविशाला या सर्व प्रदेशांतून, सर्व प्रकारच्या शोभेने नटून गेला.
तत्र तत्रोपशृण्वानो रघुवीरयशोऽखिलम् । रावणासुरघातेन भक्तरक्षाविधायकम्
तो जिथे जाई तिथे, रघुकुळातील त्या वीराची कीर्ती ऐकू येई, ज्याने रावणासुराचा वध केला आणि भक्तांचे रक्षण केले.