शत्रुघ्नस्य प्रयाणायाभ्युद्य तस्य भुजोऽस्फुरत् । दक्षिणः शुभमाशंसी जयाय च बभूव ह
शत्रुघ्नाच्या प्रवासासाठी निघताना त्याचा उजवा हात थरथरला — हा शुभ संकेत होता, विजयाची चाहूल देणारा.
पुष्कलः स्वगृहं रम्यं प्रविवेश समृद्धिमत् । वितर्दिभिर्वलक्षाभिः शोभितं रत्नवेदिकम्
पुष्कळ आपल्या रम्य आणि समृद्ध घरात गेला, जिथे गॅलऱ्या आणि असंख्य रत्नांनी सजलेली वेदिका चमकत होती.
तत्रापश्यन्निजां भार्यां पतिव्रतपरायणाम् । किंचित्स्वदर्शनाद्धृष्टां भर्तृदर्शनलालसाम्
तेथे त्याने आपल्या पतिव्रता पत्नीला पाहिले, जी त्याच्या दर्शनाने थोडी धाडसी झाली होती आणि पतीच्या भेटीसाठी आतुर झाली होती.
मुखारविंदेन च नागवल्लीदलं सुकर्पूरयुतं च चर्वती । नासाफलं तोयभवं महाधनं बाह्वोर्मृणालीसदृशोः सुकंकणे
तिचे मुख कमळासारखे होते, ती नागवेलाची पाने आणि उत्तम कर्पूर घालून चघळत होती; तिच्या नाकात पाण्यातून मिळणाऱ्या मौल्यवान रत्नांचा नथ होता, आणि तिच्या बाहूंना कमळाच्या दांडासारख्या सुंदर कंकणांनी सजवले होते.
कुचौ तु मालूरफलोपमौ वरौ नितंबबिंबं वरनीवि शोभितम् । पादौ तुलाकोटिधरौ सुकोमलौ दधत्यहो एक्षत सत्पतिं स्वकम्
तिची उरोजं पिकलेल्या बेलफळासारखी सुंदर होती, तिच्या कंबरेला उत्तम नवी बांधली होती; तिचे पाय तुला काट्याच्या टोकासारखे मऊ होते, त्यांना नाजूक पैंजण घातले होते — अशा रीतीने ती आपल्या श्रेष्ठ पतीकडे पाहत होती.
परिरभ्य प्रियां धीरो गद्गदस्वरभाषिणीम् । तदुरोजपरीरंभनिर्भरीकृतदेहकाम्
तो धीराचा पुरुष आपल्या प्रियेचा आलिंगन करतो, तिचा आवाज आनंदाने भरलेला आणि थरथरता, ती त्याच्या छातीशी घट्ट बिलगलेली.
उवाच भद्रे गच्छामि शत्रुघ्नपृष्ठरक्षकः । रामाज्ञया याज्ञमश्वं पालयन्रथसंयुतः
त्याने सांगितले, 'प्रिय, मी शत्रुघ्नाच्या मागे राहून, रामाच्या आज्ञेने अश्वमेधासाठी घोड्याचे रक्षण करायला, रथांसह जात आहे.'
त्वया मे मातरः पूज्याः पादसंवाहनादिमिः । तदुच्छिष्टं हि भुंजाना तत्कर्मकरणादरा
'तू माझ्या मातांना पाय दाबणे वगैरे सेवा करून मान द्यावा, त्यांच्या जेवणानंतरच अन्न घ्यावे, आणि ही कामे मन लावून करावीत.'
सर्वाः पतिव्रता नार्यो लोपामुद्रादिकाः शुभाः । नावमान्यास्त्वया भीरु स्वतपोबलशोभिताः
'लोपा मुद्रादि सर्व पतिव्रता स्त्रिया, ज्या आपल्या तपशक्तीने तेजस्वी आहेत, त्यांचा तू कधीही अवमान करू नकोस, हे भित्री.'
शेष उवाच। इत्युक्तवंतं स्वपतिं वीक्ष्य प्रेम्णा सुनिर्भरम् । प्रत्युवाच हसंतीव किंचिद्गद्गदभाषिणी
शेष म्हणतो: पतीने असे बोलल्यावर तिने त्याच्याकडे प्रेमाने पाहिले, हलक्याशा हसत, आणि थोड्या थरथरत्या शब्दांत उत्तर दिले.
नाथ ते विजयोभूयात्सर्वत्र रणमंडले । शत्रुघ्नाज्ञा प्रकर्तव्या हयरक्षा यथा भवेत्
'नाथ, रणांगणात सर्वत्र तुझा विजय होवो; शत्रुघ्नाच्या आज्ञेप्रमाणे घोड्याचे रक्षण करावे.'
स्मरणीया हि सर्वत्र सेविका त्वत्पदानुगा । कदापि मानसं नाथ त्वत्तो नान्यत्र गच्छति
'मी तुझी सेविका आहे, नेहमी तुझ्या पावलांशी राहणारी; माझे मन, नाथा, कधीही तुझ्यापासून दुसरीकडे जात नाही.'
परमायोधने कांत स्मर्तव्याहं न जातुचित् । सत्यां मयि तव स्वांते युद्धे 3विजयसंशयः
'प्रिय, मोठ्या युद्धातसुद्धा मी तुला नेहमी आठवावी; मी तुझ्या अंतःकरणात खरी असताना तुझ्या विजयाबद्दल कधीच शंका असू शकत नाही.'
पद्मनेत्र तथा कार्यमूर्मिलाद्या यथा मम । हास्यं नैव प्रकुर्वंति मां वीक्ष्य करताडनैः
'कमळासारख्या डोळ्याच्या, उर्मिला वगैरे माझ्याशी जशा वागतात, तसेच वागू दे; त्या मला पाहून न हसतात, ना हाताने मारतात.'
इयं पत्नी महाभीरोः संग्रामे प्रपलायितुः । कातरा यर्हि युद्ध्यंति शूराणां समयः कुतः
'हा मोठ्या शूरवीराचा पळपुटा बायको घाबरट आहे — अशा स्त्रिया युद्ध करतात तेव्हा शूरांसाठी वेळच उरत नाही.'
इत्येवं न हसंत्युच्चैर्यथा मे देवरांगनाः । तथा कार्यं महाबाहो रामस्य हयरक्षणे
'माझ्या देवरांच्या स्त्रियांप्रमाणे त्या मोठ्याने हसत नाहीत; तसेच रामाच्या घोड्याचे रक्षण करताना करावे, हे महाबाहो.'
योद्धा त्वमादौ सर्वत्र परे ये तव पृष्ठतः । धनुष्टंकारबधिराः क्रियंतां बलिनः परे
'तू सर्वत्र प्रथम लढायला हवा, आणि जे मागे आहेत त्यांनीही; तुझ्या धनुष्याच्या टणाटण आवाजाने शत्रू बहिरे व्हावेत.'
तवप्रोद्यत्करांभोज करवालभिया बलम् । परेषां भवतात्क्षिप्रमन्योन्य भयव्याकुलम्
'युद्धात तुझा कमळासारखा हात तलवार उचलतो तेव्हा, शत्रूंच्या सैन्यात पटकन परस्परभीती पसरावी.'
कुलं महदलं कार्यं परान्विजयता त्वया । गच्छ स्वामिन्महाबाहो तव श्रेयो भवत्विह
शत्रूंना जिंकून तू मोठं वंश स्थापावं लागेल. जा, महाबाहू स्वामी, तुझं कल्याण इथेच होवो.
इदं धनुर्गृहाणाशु महद्गुणविभूषितम् । यस्य गर्जितमाकर्ण्य वैरिवृंदं भयातुरम्
हे उत्तम गुणांनी सजलेलं धनुष्य पटकन उचल, ज्याचा गडगडाट ऐकून शत्रूंच्या फौजा घाबरून जातात.
इमौ ते त्विषुधी वीर बध्येतां शं यथा भवेत् । वैरिकोटिविनिष्पेष बाणकोटि सुपूरितौ
हे दोन तुझ्या तरकश आहेत, वीर, जे बाणांनी भरलेले आहेत, जे शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करतील आणि शुभ घडेल.
कवचं त्विदमाधेहि शरीरे कामसुंदरे । वज्रप्रभा महादीप्ति हतसंतमसंदृढम्
हे कवच आपल्या सुंदर शरीरावर घाल, जे वज्रासारख्या तेजानं चमकतं, अंधार दूर करतं आणि बळ देतं.
शिरस्त्राणं निजोत्तंसे कुरु कांत मनोरमम् । इमेव तंसे विशदे मणिरत्नविभूषिते
हे सुंदर रत्नजडित मुकुट आपल्या डोक्यावर घाल, हे आकर्षक आणि मनोहारी आहे, स्वच्छ रत्नांनी सजलेलं आहे.
इति सुविमलवाचं वीरपुत्रीं प्रपश्यन् । नयनकमलदृष्ट्या वीक्षमाणस्तंदंगम् । अधिगतपरिमोदो भारतिः शत्रुजेता । रणकरणसमर्थस्तां जगादातिधीरः
ही शुद्ध वाणी बोलणाऱ्या वीर कन्येकडे कमळासारख्या डोळ्यांनी पाहत, शत्रूंना जिंकणारा भरत आनंदित झाला आणि युद्धासाठी सज्ज होऊन अत्यंत धैर्यानं तिला उत्तर दिलं.
पुष्कल उवाच। कांते यत्त्वं वदसि मां तथा सर्वं चराम्यहम् । वीरपत्नी भवेत्कीर्तिस्तव कांतिमतीप्सिता
पुष्कळ म्हणाला: प्रिये, तू जे काही सांगशील ते मी तसंच करीन. तुझं वीरपत्नी म्हणून नाव उजळो, जसं तुला हवं आहे.
इति कांतिमतीदत्तं कवचं मुकुटं वरम् । धनुर्महेषुधीखड्गं सर्वं जग्राह वीर्यवान्
मग कान्तिमतीनं कवच, मुकुट, धनुष्य, मोठा तरकश आणि तलवार दिली; त्या सर्व गोष्टी वीरानं स्वीकारल्या.
परिधाय च तत्सर्वं बहुशो भासमन्वितः । शुशुभेऽतीव सुभटः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः
त्या सर्व वस्त्रं व शस्त्रं परिधान करून, विविध प्रकारे तेजस्वी दिसणारा, सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये कुशल असा तो महान योद्धा फारच शोभून दिसला.
तमस्त्रशस्त्रशोभाढ्यं वीरमालाविभूषितम् । कुंकुमागुरुकस्तूरी चंदनादिकचर्चितम्
शस्त्रास्त्रांनी आणि वीरमाळांनी सजलेला तो वीर, कुंकू, अगर, कस्तुरी, चंदन आणि इतर सुवासिक द्रव्यांनी अभिषिक्त केला गेला.
नानाकुसुममालाभिराजानुपरिशोभितम् । नीराजयामास मुहुस्तत्र कांतिमती सती
त्याच्या गुडघ्यांवर विविध फुलांच्या माळांनी शोभा आली होती; तिथेच सती कान्तिमतीनं वारंवार आरती केली.
नीराजयित्वा बहुशः किरंती मौक्तिकैर्मुहुः । गलदश्रुचलन्नेत्रा परिरेभे पतिं निजम्
अनेकदा आरती करून, पुन्हा पुन्हा मोत्यांची उधळण करत, डोळ्यातून अश्रू वाहत आणि डोळे थरथरत, तिनं आपल्या पतीला मिठी मारली.